╠әһсєё مەھبۇس  

مەن ماقۇل دېدىم.

ئەتىسى ئۇ كىشى ماشىنا بىلەن كېلىپ، مېنى ئېلىپ كەتتى...

ھاشىمنىڭ ئېيتىشىچە، شۇنىڭ بىلەن ئۇنى توغرا ئىككى ئاي قۇلدەك ئىشلىتىپتۇ. بىر كۈنى ئۇ كىشى؛

- ئىش چاتاق بولدى. ساڭا پاسپورت ياساۋاتقان ئۇ كىشى بىلەن يەنە بىر ئادىمىمىز ئىككىسى قولغا چۈشۈپ قالدى. ئۇلارنى تۈرمىگە سولاۋەتتى... ئۇلارنىڭ ئارقىسىغا ئادەم چۈشكەن ئېكەن. ساڭا پاسپورت ياساۋاتقاندا، نەق مەيداندا تۇتۇپتۇ!- دەپ ئېيتىپتۇ.

بۇ سۆزنى ئاڭلىغان ھاشىم؛ лمەن ئەمدى قانداق قىلىمەن؟╗دەپ سورىغان ئېكەن، ئۇ كىشى؛ лقانداق قىلىشىڭنى بىلمەيمەن╗دەپ مۈرۈسىنى چىقىرىپ تۇرۇپتۇ. лئۇنداق بولسا ئاقچامنى قايتۇرۇپ بېرىڭ؟╗دېسە، лنېنىڭ ئاقچىسى؟ ئاقچاڭ يوق، كەتتى!... ئۇ كىشىنى قولغا ئالغان ۋاقتىدا، سېيفىدىن خېلى نۇرغۇن ئاقچا ۋە ساڭا ئوخشاشلارغا ياسىغان پاسپورتلار چىققان ئېكەن. شۇ يەردىلا قولىغا كويزا سېلىپ، پۈتۈن ئاقچا- ماقچىلىرى بىلەن بىراقلا تۈرمىگە ئېلىپ كېتىپتۇ... ئەمدى ئاقچىنىڭ گېپىنى قىلما، ئۇقتۇڭمۇ؟! ئۇ كىشى ساڭا ئوخشاشلارغا ياخشىلىق قىلىمەن دەپ، ھەممە نەرسىسىدىن بىراقلا ئايرىلىپ، تۈرمىگە چۈشتى. ئۇ بېچارە سەنلەرنى دەپ، بەش- ئون ژىل تۈرمىدە ياتىدىغان بولدى!╗دەپتۇ قوشۇمىسىنى تۈرۈپ.

ھاشىم ساراڭ ئادەمدەك، ھاڭ قېتىپ تۇرۇپ قاپتۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ كىشى ھاشىمغا؛ лمەن سېنى ھازىرلا تۇغقانىڭنىڭ ئۆيىگە ئاپىرىۋېتەي. بۇ يەردىن تېز كەتمىسەڭ بولمايدۇ. بۇ ئۆينى ساقچىلار تەكشۈرۈپ كېلىپ قالسا، سېنىڭ خىتايدىن قېچىپ كەلگەنلىكىڭنى، قولىڭدا ھېچ قانداق ھۆژژەتلىرىڭ يوق ئېكەنلىگىنى بىلىپ قالسا، توپ- توغرا تۈرمىگە ئېلىپ كېتىدۇ. ساقچىلارنىڭ قولىغا چۈشتۈڭ دېگەن، ئىشىڭنىڭ تۈگۈگىنى. چېگارا بۇزۇپ چىققان سېنى گەپ يوقلا خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىدۇ!...

بۇ سۆزنى ئاڭلىغان ھاشىم قورقۇپ تىترەپ كېتىپتۇ. خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدە مىڭ بىر ماشاقەتلەر بىلەن يېمەي- ئىچمەي ژىققان ئاقچىسىدىن ئەينە شۇنداق ئايرىلغان ھاشىم ئۈچۈن بۇ ئازاب، خورلۇقلار خىتاي تۈرمىلىرىدە تارتقان ئازاب- ئوقۇبەتلەردىن نەچچە ھەسسە بەتتەر ئېشىپ كېتىپتۇ. ئاھ ئۇرۇپ، ھەسرەت چېكىپتۇ. كىمگە ئەرىزە، شىكايەت قىلىسەن؟ ئۆزۈڭ بىر دۆلەتتىن ئىككىنچى بىر دۆلەتكە چېگارىدىن قانۇنسىز قېچىپ ئۆتكەن چېگارا بۇزغۇچىسەن! ساقچىلاردىن بىرەرسى بىلىپ قالسا، ئاللانىڭ ئۇرغىنى شۇ!... خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىدىغان بولسا، ئۇنى گەپ يوق ئېتىپ تاشلايدۇ...

مۇشۇلارنى ئويلىغان ھاشىم نېمە قىلىشىنى بىلمەي، سۇدىن چىققان چاشقان مىسالى تولىمۇ بېچارە ھالدا تۇغقانىنىڭ ئۆيىگە سۇلتىيىپ قايتىپ كەپتۇ.

شۇنىڭدىن كېيىن ھاشىم تولىمۇ ئېغىر كۈندە قاپتۇ. يانچۇقتا بەش تەڭگە يوق. ئىشلەپ، ئوقەت قىلىپ ئاقچا تېپىش بۇ ياقتا تۇرسۇن، كوچىغا چىقىپ ئەركىن ژۈرەلمەيسەن؟!. . лبۇ گۇينىڭ مەملىكىتىگە پوق بار دەپ چىقتىممۇ؟ مانا بولغان كۈنۈم!... ئۆز ۋەتىنىمدە ژۈرۈۋەرگەن بولسام، بۇ كۈنلەرگە قالماس ئىدىم. يامىنى تۈرمىگە يەنە سولار ئىدى؟ ئەژىلىم پۈتمىگەن، يەيدىغان رىسقام، كۆرىدىغان كۈنىم بولسا، تۈرمىدىن چىقاتتىمغۇ؟ ئاتا- ئانامنىڭ، قېرىنداشلىرىمنىڭ ئالدىدا، خوتۇن- بالام بىلەن ئۆز شەھىرىمدە ياشار ئېدىمغۇ؟!╗دېگەن ئويلارغا كەلگەن ھاشىم پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي، كېچە- كۈندۈز ھەسرەت چېكىپ، ئاھ ئۇرۇپتۇ. ئاسمانغا چىقاي دېسە ئېگىز، يەرگە كىرەي دېسە قاتتىق. ئېسىلىپ ئۆلۈۋېلىشنىڭ ئامالى يوق. ژان دېگەن تاتلىق ئېكەن؟...

ئارىدىن بىر ئايغا يېقىن ۋاقىت ئۆتۈپ، تۇغقانىنىڭ ئۆيىدە تەييار تاماقنى يەپ ژۈرۈۋېرىشتىن قىسىلىپ، خىژالەت بولغان ھاشىم ئالمۇتىغا كەتمەكچى بوپتۇ. بۇ ئويىنى تۇغقانىنىڭ ئوغلىغا ئېيتقان ئېكەن، ئۇ؛

- مەيلى، شۇنداق قىلساڭمۇ بولىدۇ. بىشكېككە قارىغاندا، ئالمۇتىدا غۇلژىنىڭ سودىگەر بالىلىرى بىلەن ساڭا ئوخشاش قېچىپ چىققانلار خېلى بار ئېكەن. شۇلارنىڭ ئىچىدىن بىرەر يېقىن تونۇشلىرىڭنى تېپىۋېلىشىڭ مۇمكىن؟- دېگەڭە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن ئازدۇ- تولا ئاقچا بېرىپ، تونۇشلىرىدىن بىرسىنىڭ ماشىنىسىغا ئولتۇرغۇزۇپ، ئالمۇتىغا يولغا سېلىۋېتىپتۇ.

- ئالمۇتىنىڭ лباراخولكا╗دېگەن بازىرىغا كەلدىم. قاتارسىغا سېلىنغان ئاشخانىلارنىڭ بىرسىگە كىرىپ تاماق يېدىم، - دەپ ھېكايىسىنى داۋام قىلدى ھاشىم. - بىشكېككە قارىغاندا، ھەقىقەتەنمۇ بۇ يەردە غۇلژىلىق بالىلار نۇرغۇن ئېكەن. تونۇش- بىلىشلەردىن بىر- ئىككىسىنى كۆرۈپ قالدىم. ئېيتىشلىرىغا قارىغاندا، ئۇلار سودا- تىژارەت قىلىۋېتىشىپتۇ. ئوقەتلىرى يامان ئەمەس ئېكەن. مەن ئۆزۈمنىڭ سودا- تىژارەت بىلەن چىققانلىقىمنى ئېيتتىم.

лئېھ، قۇدىرىتىڭ ئۇلۇغ ئاللاھ، يېقىنلاردىن بىرەرسىنى بولسىمۇ ئۇچرىتىپ قالسام ياخشى بولاتتى؟╗دېگەن ئۈمىد، ئارزۇ بىلەن ئاشخانىدىن چىقىشىمغىلا، ئىشىك ئالدىدا تۇرغان ئىككى ساقچىنى كۆرۈپ، قورقۇپ كەتتىم. قارىسام، ساقچىلار ئۇ، بۇلارنىڭ ھۆژژەتلىرىنى تەكشۈرەۋاتىدۇ. ئىچىمدە лئابلا، ئىش چاتاق بولدى. ئەمدى قانداق قىلارمەن؟╗دېدىمدە، سىر بەرمەسكە تىرىشىپ، ئۆزۈمنى خاتىرژەم كۆرسىتىپ، ئۇلارنىڭ يېنىدىن ئۆتۈپ كەتمەكچى بولدۇم. ئىككى- ئۈچ قەدەم مېڭىشىمغىلا، ساقچىلاردىن بىرسى؛ лھەي، توختا!╗دەپ ۋارقىرىدى. توختىدىم. ئۇ ئالدىمغا كەلدى. лھۆژژەتلىرىڭنى كۆرسەت؟╗دېدى.

ئويۇمغا قاياقتىن كىرىپ قالدى بىلمەيمەن؛ лھۆژژەتلىرىم بىلەن ئاقچىلىرىمنى تۈنۈگۈن مۇشۇ يەردە يانچۇغۇمدىن بىرى چىقىرىۋالغان ئوخشايدۇ. ئوغىرلىتىپ ئالدىم. ئىزدەپ ژۈرىمەن╗دېدىم. лئۇنداق بولسا، ژۈر بۇ ياققا. ئوتدېلىنىيەگە بارىمىز؟╗دەپ بىلىكىمدىن تۇتۇپ، نېرىدا تۇرغان ساقچى ماشىنىسى تەرەپكە ئېلىپ ماڭدى. лئىشىمنىڭ پۈتكىنى مۇشۇ ئېكەن. ئوغرىدىن قۇتۇلۇپ، قاراقچىغا تۇتۇلدى، دېگىنى مانا مۇشۇ ئېكەندە؟╗دەپ ئويلىدىم. ئەتراپىمغا بېچارىلارچە مۆلتۈيۈپ قارايمەن. بۇ ياقا يۇرتلاردا مەن مۇساپىر بېچارىگە ئاللاھدىن باشقا ياردەم قىلىدىغان، ئىشىمنى ئوڭشايدىغان كىم بولسۇن دەيسەن؟

ئاللانىڭ قۇدرىتىگە ھەيران قالىمەن. ئاللانىڭ ئۆزى ئەۋەتكەنمۇ، بىلمەيمەن. ئاسماندىن چۈشكەندەكلا پەيدا بولغان ھېزىمژان بىلەن چاپمۇ- چاس ئۇچرىشىپ قالدىم. مېنىڭ بىلەن بىر ياشلىق بولغان ھېزىمژان كىچىكىدىنلا زېرەك، ئەقىللىق بالا ئىدى. بىز بىر كوچىدا چوڭ بولغان. ئۇ ئالىي مەكتەپ ئوقۇغان. بىراق، خىزمەت تاپالماي، خېلى ۋاقىت بوش ژۈرگىنىدىن كېيىن، فېۋرال№ ۋاقىەسى باشلىنىپ كېتىپ، ئاشۇ توپىلاڭدا ئۇنىڭمۇ قولغا ئېلىنغانلىقىنى بىلەتتىم. تۈرمىدىن قاچان چىققان، بۇ ياقلارغا قاچان ئۆتكەن، قانداق ئۆتكەن، ئۇ تەرەپلىرىدىن تامامەن خەۋەرسىز ئىدىم.

ھېزىمژان ماڭا قاراپ، كۆزىنى مەنالىق قىستىدە، ئاندىن ساقچىغا؛

- يۇلداش سېرژانت، بۇ مېنىڭ يېقىن تۇغقانىم. بۇنى نەگە ئېلىپ ماڭدىڭىز؟- دەپ سورىدى.

- ھۆژژەتلىرى يوق ئېكەن. ئوغىرلىتىپ قويدۇم، دەيدۇ. ھازىر ئوتدېلىنىېگە ئاپىرىپ ئېنىقلايمىز، - دېدى ساقچى.

- توغرا. ھۆژژەتلىرىنى يوقىتىپ قويغان. شۇنى ئىزدەپ ژۈرىمىز، - دېدى ھېزىمژان. مەن ئۇنىڭ ئەقلىگە قايىل قالدىم.

ساقچى باشقا سۆز قىلمىدى. ماشىنىنىڭ يېنىغا باردۇق.

- يۇلداش سېرژانت، بۇنى ئوتدېلىنىېگە ئاپىرىپ نېمە قىلىسىز، قويۇۋېتىڭ؟- دېدى ۋە ئەتراپىغا بىر قاراۋېلىپ، پەس ئاۋاز بىلەن. - مەن سىزنى رازى قىلىمەن!

- ياق، بولمايدۇ!- دەپ ساقچى ماشىنىنىڭ ئىشىكىنى ئاچتى. - ئولتۇر ماشىنىغا؟!- دېدى ماڭا بۇيرۇق بىلەن.

مەن ئۇنىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن ماشىنا ئىچىگە كىرىپ، ئارقا ئورۇندۇغىغا ئولتاردىم. ماشىنىنىڭ ئالدىدا ئولتارغان ساقچى فورمىسىدىكى يەنە بىر ژىگىت ماڭا قاراپ قويدى. مېنى تۇتقان ساقچى ئىشىكنى ياپتى. лبولدى. ئىشىم پۈتتى╗دەپ ئويلىدىم. شۇندا مەن ئۆزۈمنى ماشىنىنىڭ ئىچىدە ئەمەس، تۈرمە كامېرىدا ئولتارغاندەك ھېس قىلىپ، دېرىزىدىن سىرتقا، ھېزىمژانغا تەلمۈرۈپ قارايمەن. ئۇ ساقچى بىلەن سۆزلىشىۋاتاتتى. بىر چاغدا ماشىنىنىڭ ئارتقا ئىشىكى، ئاندىن ئالدى ئىشىكى ئېچىلىپ، ئارتقا ئىشىكى ئارقىلىق ھېزىمژان، ئالدى ئىشىكى ئارقىلىق ساقچى ماشىنىنىڭ ئىچىگە كىرىپ ئولتاردى.

- كەتتۇق!- دېدى ئۇ رول№نى تۇتۇپ ئولتارغان ھەمرايىغا.

ماشىنا ئورنىدىن قوزغالدى. بەش- ئالتە يۈز مېتىر نېرىغا بېرىپ، يولنىڭ چېتىگە چىقىپ توختىدى.

- ھەي ژىگىتلەر، ھەممىمىز بىر مۇسۇلمانغۇ! مۇسۇلمان مۇسۇلمانغا يامانلىق ئەمەس، ياخشىلىق قىلىشى كېرەك، دەپ قۇر№ئاندىمۇ يېزىلغان. ئۇنداق قىلماڭلار، بۇنى ئوتدېلىنىېگە ئاپىرىپ نېمە قىلىسىلەر، قويۇۋېتىڭلار؟- دەپ يالۋۇرۇشقا باشلىدى ھېزىمژان.

- بۇنىڭ ھېچ قانداق ھۆژژىتى يوق. بۇ نېمە ئادەم، بىز نەدىن بىلىمىز؟- دېدى ساقچى قوشۇمىسىنى تۈرۈپ.

- ھۆژژەتلىرىنى يوقىتىپ قويغان. بۇ مېنىڭ تۇغقانىم. سىلەر مېنى ياخشى تونۇيسىلەرغۇ؟ مېنىڭ ئۈچۈن قويۇۋېتىڭلار؟- دەپ يانچۇغىدىن بىر ئوچۇم ئاقچا چىقاردىدە، ساقچىغا سۇندى.

ئۇ ژىگىت قاپىغىنىمۇ ئاچماي، ھېزىمژان سۇنغان ئاقچىنى ئېلىۋېتىپ؛

- بوپتۇ، مەيلى. بۇنىڭدىن كېيىن ھۆژژەتسىز ژۈرمە؟!- قوشۇمىسىنى تۈردى ئۇ. - داۋاي، چۈشۈڭلار ماشىنىدىن؟!- دېدى بۇيرۇق ئاھاڭدا.

بىز يەرگە چۈشۈشىمىزگىلا، ماشىنا گۈرلا قىلىپ ئورنىدىن قوزغالدى...

ئۆزۈمنى ئۇنتۇغان ھالدا ھېزىمژاننى مەككەم قۇچاغلاۋالدىم. بىر ئۆمۈر رەزىمەنلىكتىن، خۇشاللىقتىن ئۆپكەم ئۆرلەپ كەتتى...

- ھوي، نېمىگە ژىغلايسەن؟- دېدى ھېزىمژان.

- ھېزىمژان، ژېنىم ھېزىمژان، رەھمەت ساڭا، مىڭلارچە رەھمەت! بۇ ياخشىلىقىڭنى ئۆلگۈچە ئۇنتۇمايمەن، مەن ساڭا بىر ئۆمۈر قەرزدارمەن، - دېدىم ھاياژاندىن ئۆزۈمنى باسالماي.

- بۇ يەردە نېمە قىلىپ ژۈرىسەن؟ قاچان چىقتىڭ بۇ ياقلارغا؟ سېنى ئىچكىرىگە كەتتى دەپ ئاڭلىغان ئىدىم، - سورىدى ھېزىمژان.

- گەپ ژىق، ئاداش. ھەممىنى ساڭا ئېيتىپ بېرىمەن، - دېدىم ئۆزەمدىكى ھاياژاننى تېخىچىلا باسالماي. - ئېھ، قۇدىرىتىڭ ئۇلۇغ ئاللاھ! ھېزىمژاننى ماڭا يولۇقتۇرغىنىڭغا مىڭلارچە رازىمەن. ژېنىم ھېزىمژان، ئەگەر سەن بولمىغان بولساڭ، مېنىڭ ئىشىم تۈگۈگەن ئىدى؟

- ژۈر، ئۆيگە كەتتۇق. ئۆيگە بارغاندىن كېيىن پاراڭلىشايلى؟- ھېزىمژان مېنى ئانچە ژىراق ئەمەس ژايدىكى ئىژارىدە تۇرۇۋاتقان ئۆيىگە ئېلىپ باردى...

مەن فېۋرال№ ۋاقىەسى كۈنىدىن باشلاپ، بۈگۈنكى كۈڭىچە بېشىمدىن ئۆتكەن ۋاقىەلەرنى ھېزىمژانغا بىرمۇ- بىر سۆزلەپ بەردىم.

- شۇنچىمۇ ئەخمەق بولامسەن، ھە؟ بىشكېكتىكى قويمىچى راسا قويۇپتىدە سېنى؟- دېدى ھېزىمژان.

- ئۇنى ئېيتما، ھېزىمژان. مەن ئەخمەق بولغاندىمۇ ئەخمەقنىڭ راسا چوڭى، دۆت ئەخمەق ئېكەنمەن!

- مېنىڭچە تۇغقانىڭنىڭ بالىسى سەن ئېيتىۋاتقان ئاشۇ قويمىچى بىلەن شېرىك بولۇپ، سېنى راسا قاتۇرۇپ ژايلاپتۇ؟

- شۇنداقمۇ بولامدۇ؟

- بولغادا قانداق. پۇل دېگەن يامان نەرسە. лياتنى ئۆز قىلىدىغانمۇ پۇل، قېرىنداشنى يات قىلىدىغانمۇ پۇل╗، دەپ بىكار ئېيتمىغان. ئۇنداق ئىشلارنىڭ ھاياتتا بولۇپ تۇرۇشىنى ھەممە بىلسە كېرەك؟

- مەن ئەخمەق بىلمەيدېكەنمەن؟ مېنىڭ ئالمۇتىغا كېتىشىمگە ئازدۇ- تولا ئاقچا بېرىپ، مېنى يولغا سالغىنى بىكار ئەمەس ئېكەندە ئۇنىڭ؟

- بۇ مېنىڭ تەخمىنىم. بۇ ئىشنى بىر ئاللاھ بىلىدۇ، بىر ئۇلارنىڭ ئۆزى بىلىدۇ دېگىنە؟

- ئەخمەق، نادانلىقىمدىن شۇنچە ئاقچىدىن ئايرىلىپ ئولتىرىمەن مانا. ئۇ گۇيلارنىڭ ژاژىسىنى ئاللانىڭ ئۆزى بېرەر!

- ئەمدى نېمە ئىش قىلماقچىسەن؟

- بىلمەيمەن. نېمە ئىش قىلىشىمنى بىلمەيمەن. ئاللاھغا شۈكرى، بۈگۈنغۇ سەن قۇتۇلدۇرىۋالدىڭ. ئەمدى تۇتسا، كىم قۇتۇلدۇرىدۇ؟- دېدىم ئىنتايىن بېچارە بولۇپ. مېنىڭ بېچارە ھالىمغا ھېزىمژاننىڭ ھەقىقەتەنمۇ ئىچى ئاغرىپ كەتتى.

- ھەي ئاداش، تولا ئاھ ئۇرۇپ، روھۇڭنى چۈشەرمە. ئوغۇل بالىنىڭ بېشىغا ھەر ئېغىر ئىشلار كېلىدۇ. ھېچ گەپ ئەمەس. ئۇ ئاقچىنى ئۆزۈڭ تاپتىڭ، ئۆزۈڭ يوقاتتىڭ. ئاقچا تېپىلىدۇ، ئامما ژان تېپىلمايدۇ. ژېنىڭ ئامان بولسا، ئۇنداق ئاقچىلاردىن تالايىنى تاپىسەن تېخى. лژان بولسا ژاھان، ئاش بولسا قازان╗، دېگەن ئېكەن!

- رەھمەت ساڭا، ھېزىمژان، رەھمەت!- دېدىم ئۇنىڭدىن چەكسىز رازى بولۇپ.

شۇنىڭدىن كېيىن ھېزىمژان ئۆزىنىڭ فېۋرال№ ۋاقىەسىدىكى توپىلاڭدا قولغا ئېلىنىپ، يەتتە- سەككىز ئاي تۈرمىدە گۇناسىز ياتقانلىقىنى، تۈرمىدىن چىقىپ، خېلى ئاقچا خەجلەپ پاسپورت ئالغانلىقىنى، سودا- تىژارەت قىلىمەن دەپ، قازاقىستانغا چىققانلىقىغا بىر ژىلدىن ئارتۇق بولغانلىقىنى ئېيتتى.

- مېنىڭمۇ مەخسىتىم چەت ئەلگە چىقىپ كېتىش، - دېدى ھېزىمژان، دەپ ھېكايىسىنى داۋام قىلدى ھاشىم. - بىراق، مەن ساڭا ئوخشاش قانۇنسىز ئىش قىلىۋاتقىنىم يوق. ھەممە ئىشنى قانۇنلۇق قىلىۋاتىمەن. ئالمۇتىدا ئوون دەپ قويىدىغان بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىاتى باشقارمىسى بار. خەلق ئارالىق ئاشۇ تەشكىلات ساڭا ئوخشاش، ماڭا ئوخشاش قاچاقلارنىڭ مەسىلىسىنى ھەل قىلىدۇ. ئاللاھ بۇيرۇسا، ژېنېۋادىكى ئىنسان ھوقۇقىنى قوغداش خەلق ئارالىق تەشكىلاتىدىن مېنى قايسى ئەل قوبۇل قىلغانلىقى توغرىلىق قەغەز كەلسىلا، مەن شۇ چاغدا چەت ئەلگە ئىشەشلىك چىقىپ كېتەلەيمەن. ماڭا شۇ دۆلەت ئېگىدارچىلىق قىلىدىغان بولىدۇ...

بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ ھەيران قالدىم. ئۆزۈمنىڭ ئۇچىغا چىققان ئەخمەق، دۆت- نادانلىقىمغا نەپرەتلەندىم. ژۇقۇرى بىلىملىك، سەۋىيىلىك، دۇنيا ئىشلىرىدىن ئوبدان خەۋەردار ھېزىمژانغا ھەۋەسىم كەلدى. ئوقۇغان دېگەن ئوقۇغانكەندە؟ مەن ئەخمەق ئاتا- ئانامنىڭ؛ лئوقى بالام، ئوقۇغان ئادەم يەردە قالمايدۇ، ھېچ كىمگە خار بولمايدۇ╗دەپ قاخشىغانلىرى بىكار ئەمەس ئېكەندە؟ مانا، ياخشى ئوقۇمىغانلىغىمنىڭ، قارا قورساق، دۆت بولۇپ ژۈرگەنلىگىمنىڭ ئاقىۋىتى.

مەن ھېزىمژاندىن چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشنىڭ قانۇنلۇق يوللىرىنى ياخشىراق چۈشەندۈرۈپ بېرىشىنى سورىدىم. ھېزىمژان ئالدىرىماي، سالماقلىق بىلەن مەن دۆتكە چۈشىنىشلىك قىلىپ ھەممىنى سۆزلەپ بەردى.

- ئەتە ئەتىگەندە مەن سېنى شۇ يەرگە ئېلىپ باراي. سەن ھەممە ئەھۋالنى ئېيتىپ، ئەرىزە يازىسەن، - دېدى ئۇ. - ئۇ يەرنىڭ مەست№ئۇللىرى سېنىڭ بىلەن ئىنتېر№ۋىيۇ قىلىدۇ. ئىنتېر№ۋىيۇ دېگىنى ئۈزمۇ- ئۈز سۆزلىشىش. شۇ چاغدا سەن ئۆزۈڭنىڭ نېمە ئۈچۈن تۈرمىگە سولانغانلىقىڭنى، تۈرمىدە تارتقان ئازابلىرىڭنى، تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنمۇ خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدە مۆكۈپ- قېچىپ ژۈرگەنلىگىڭنى، كېيىن سېنى تۇتۇش بۇيرۇغى چۈشۈرۈلگەنلىكىنى ئاڭلاپ، قازاقىستانغا قېچىپ ئۆتكەنلىكىڭنى، ئەمدى ئۆزۈڭنىڭ ۋەتەڭە قايتىشىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى، ئۆزۈڭنى ئۇ مەملىكەتتە ئۆلۈم ژازاسى كۈتۈپ تۇرغانلىقىنى، شۇنىڭ ئۈچۈن سېنى ئوون نىڭ سىياسىي قاچاق دەپ تونۇشىنى، سەۋەۋى، ھاياتىڭ ھازىر خوۋۇپ ئاستىدا ئېكەنلىگىنى، ئۆزۈڭنىڭ ھازىر ھېچ قانداق ھۆژژەتلىرى يوق ئېكەنلىگىنى ئېيتىسەن. مەن ئويلايمەن، سېنىڭ تۈرمىدە تىلىنغان تىلىڭدىكى ئاشۇ ئىزلارنى كۆرسە، ئۇلار سېنىڭ ھەقىقەتەنمۇ تۈرمىدىكى قىيناپ- ئازابلاشلارنى باشتىن كەچۈرگەنلىكىڭگە ئىشىنىدۇ. سېنى سىياسىي قاچاق دەپ تونۇيدۇ.

سەن ئۇلاردىن ئۆزۈڭنى قاچاق دەپ تونۇغانلىقى ھەققىدە قەغەز بېرىشىنى سورايسەن. قەغەزنى ئېلىۋالساڭ، ساقچىلاردىن قورىقماي، خاتىرژەم ژۈرۈۋېرىسەن.

ئاشۇ ئىشلاردىن كېيىن، سېنىڭ بارلىق ھۆژژەتلىرىڭنى ژېنېۋادىكى ئىنسان ھوقۇقىنى قوغداش خەلق ئارالىق تەشكىلاتقا يوللايدۇ. ئۈچ ئايدىن كېيىنمۇ، ئالتە ئايدىن كېيىنمۇ، بىر ژىلدىن كېيىنمۇ، ئەيتەۋۈر ئاللانىڭ بۇيرۇغان بىر كۈنى، سېنى قايسى مەملىكەت قاچاق دەپ تونۇپ، قوبۇل قىلماقچى بولسا، ئۇ مەملىكەتتىن قەغەز كېلىدۇ. شۇڭغىچە ھەر ئايدا بىر قېتىم ئاشۇ ئىدارىگە بېرىپ، خەۋەر ئېلىپ تۇرۇشىڭ كېرەك؟...

- شۇنداق ئىشلار بارمۇ تېخى؟- بۇ سۆزلەرنى بىرىنچى قېتىم ئاڭلاۋاتقىنىم ئۈچۈن ھەيران بولۇپ ھېزىمژاندىن سورىدىم.

- ھە، مەن ئۆزۈم شۇنداق قىلىۋاتىمەنغۇ، - دېدى ھېزىمژان. - ئاللاھ بۇيرۇسا، قەغىزىم چىقسا، ئۇھ دەيمەن-دە، شۇ زامان بۇ يەردىن ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە كېتىمەن!

- ئاللاھ يولىڭنى ئوچۇق قىلغاي، ھېزىمژان؟- دېدىم. - بۇ سۆز چىن ژۇرىگىمدىن چىققان ئىدى.

ئاندىن ئۇ، ھېزىمژان ئەتىسى ئەتىگەندە ئۇنى ئوون نىڭ قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىاتى باشقارمىسىغا ئاپارغانلىقىنى، ئۇ يەردىكى ئىشلار ھېزىمژان ئېيتقىنىدەك بولغانلىقىنى خۇشاللىقتىن ئېغزى- ئاغزىغا تەگمەي سۆزلەپ بەردى.

ئاشۇ كۈندىن كېيىن، ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي ھېزىمژان بېلگىياگە، ئىككى بالىسى بار غۇلژىلىق يەنە بىرسى ئەر- ئايال گوللاندىياگە كېتىۋاپتۇ. ھېزىمژان يولغا چىقىش ئالدىدا؛ лئاللاھ بۇيرۇسا، بېلگىياگە بېرىپ ئورۇنلاشقىنىمدىن كېيىن، يولىنى تېپىپ، غۇلژىدا قالغان ئايالىم بىلەن بالامنى ئەپچىقىۋالىمەن!╗دەپ ئېيتىپتۇ.

- شۇنداق دېگىن؟- دېدىم مەن ھاشىمنىڭ سەرگۈزەشتلىرىنى ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن. - بۇ شاۋكەت ئاكىمىز بىلەن قانداق تونۇشۇپ، بۇلارنىڭ ياردىمىگە، غەمخورلۇقىغا ئېرىشىپ قالدىڭ؟- دەپ سورىدىم ئۇنىڭ ھېكايىسىنىڭ ئاخىرسىغا قىزىقىپ.

- ياراتقان ئىگىسى سېنى بۇ ھاياتتا پۇتلاشتۇرىمەن، ئازدۇرىمەن دېسە، ئوڭايلىكەن؟ يولۇڭنى ئوچۇق قىلىمەن، ئارزۇ- ئارمانلىرىڭغا يەتكۈزىمەن دېسە، ئۇمۇ ئوڭايلىكەن؟ بۇ ئىشلار مېنىڭ بېشىمدىن ئۆتتى، - دەپ سۆز باشلىغان ھاشىم بىر نەچچە دەقىقە ژىم- ژىت بولۇپ قالدى-دە، ئاندىن سۆزىنى ئاستا داۋام قىلدى. - ھېزىمژاننىڭ ئىژارىدە ئولتىرىۋاتقان كىچىككىنە بىر ئېغىزلىق ئۆيىدە ئۇنىڭ بىلەن بىر يېرىم ئايدىن ئارتۇغىراق بىللە ياشىدىم. مۇنداق ئېيتقاندا، ھېزىمژان مېنى بىر يېرىم ئايدىن ئارتۇغىراق باقتى.

ھېزىمژان بىلەن بىللە ژۈرۈپ، بۇ ياقا يۇرتنىڭ شاراىتىنى، بۇ شەھەردىكى ۋەزىيەتنى خېلى ئۆگىنىپ، كۆزىم كىچىككىنە بولسىمۇ ئېچىلدى. лئاتاڭمۇ بازار، ئاناڭمۇ بازار╗ دېگىنىدەك، بازارغا چىقىپ، غۇلژىلىق تونۇش سودىگەرلەرنىڭ ماللىرىنى چۈشۈرۈش، بېسىش، قاراۋۇللۇق قىلىش، سېتىش ۋە باشقىمۇ ئىشلىرىغا ياردەم قىلىپ، ئۇلارنىڭ بەرگىنىنى ئاز، كۆپ دېمەي، ئىشلەپ ژۈردۈم. بۇ ئىشلارغىمۇ مېنى ژايلاشتۇرغان شۇ ھېزىمژاننىڭ ئۆزى بولدى.

كېيىن ھېزىمژان چەت ئەلگە چىقىپ كەتتى. كېچە- كۈندۈز ئۇنىڭ بىلەن بىللە بولۇپ، ئۇنىڭغا بەك ئۈگۈنىپ كەتكەن ئېكەنمەن. ھېزىمژان كەتكەندىن كېيىن، ژىتىمسىراپ قالدىم. مۇساپىرچىلىقنىڭ دەردى راسا ئۆتتى. лھېزىمژانغا ئوخشاش قاچانمۇ چەت ئەلگە كېتىۋالارمەن؟╗دەپ كېچە- كۈندۈز بىر ئاللانىڭ ئۆزىدىن يېلىنىپ سوراتتىم.

بىر كۈنى ساقچىلار يەنە تۇتۇۋالدى. ئووننىڭ مېنى سىياسىي قاچاق دەپ تونۇپ، بەرگەن قەغىزىنى كۆرسەتسەم، ئۇ ساقچى سەل ئەسكىرەك گۇي ئېكەن، قەغەزنى نەزەرگىمۇ ئىلمىدى. лھازىر مەن سېنى ئاپىرىپ سولايمەن. سەن خەتەرلىك ئادەمگە ئوخشايسەن. سېنى خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىش كېرەك!╗دېگەڭە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن راسا پوپوزا قىلدى. مەن ئۇنىڭ ئېيتىۋاتقانلىرى راست ئوخشايدۇ، دەپ ئويلاپ بەك قورقۇپ كەتتىم. يېلىنىپ- يالۋۇردۇم. يانچۇغۇمدىكى بار ئاقچامنىڭ ھەممىسىنى ئۇنىڭغا بېرىپ، ئاران قۇتۇلدۇم.

ئەتىسى ئەتىگەندە ئوونغا باردىم. ئۇ يەردىكىلەر ماڭا، ساقچىنىڭ مېنى تۇتۇپ، تۈرمىگە سولايدىغانلىغىغا ھېچ قانداق ھەق- ھوقۇقى يوق ئېكەنلىگىنى، ئۇنىڭ بۇ ئىشلىرى قانۇنسىزلىق ھەرىكەت ئېكەنلىگىنى ئېيتىشتى. ۋە سۈرىتىم چاپلانغان باشقا ھۆژژەت يېزىپ بەردى.

- ھەر قانداق ئادەم سېنى تۇتسا، قورىقما. ئەمدى سېنى ھېچ كىم ھېچ نەرسە قىلالمايدۇ. ساقچىلار تۇتسا، مونۇ ھۆژژەتتىكى تېلېفون نومۇرى ئارقىلىق بىزگە خەۋەرلەشسۇن. سەن ئووننىڭ قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىاتى باشقارمىسى ئېتىراپ قىلغان سىياسىي قاچاق، - دەپ ماڭا ھەممىنى چۈشەندۈرۈپ، خاتىرژەم قىلدى.

ھەممە ئىش، مېنىڭ ئاشۇ ئوقۇمىغان، نادان، قانۇننى بىلمەسلىكىمدىن بولغان ئېكەن. ماڭا ئوخشاش دۆتلەر كۈرمىڭ. بۇ يەرنىڭ ساقچىلىرى ئوقۇمىغان، قانۇننى بىلمەيدىغان، قانۇن بويىچە ئىش قىلمايدىغان ماڭا ئوخشاش نادان، دۆتلەرنى سېغىن سىيىر قىلىۋالغان ئېكەن... يانچۇغىدىكى ھۆژژىتى توغرا بولسۇن، ياكى ژا بولسۇن، ساقچى؛ лھۆژژىتىڭ توغرا ئەمەس. ژۈر، ماشىنىغا ئولتۇر. ئوتدېلىنىېگە بارىمىز╗دېسىلا، قورىققىنىدىن يانچۇغىدىكى ئاقچىلىرىنى بېكاردىن- بېكارغىلا بېرىپ، ساقچىلارنى راسا ھارامتاماق قىلىپ ئۆزلىرى ئۈگۈتىۋەتكەن ئېكەن، قارا. بۇنى مەن بازاردا ژۈرۈپ كۆرۈپ، بىلدىم.

بىر كۈنى ساقچىلار مېنى يەنە تۇتتى. بۇ قېتىم مەن ئۆزۈمنى دادىل تۇتۇپ، قورىقماي سۆزلىدىم.

- ھۆژژىتىمدىكى مونۇ نومېرغا تېلېفون قىل. مېنىڭ كىملىكىمنى سورا؟ بولمىسا، ژۈر، ئاپىرىدىغان يېرىڭگە ئاپار مېنى؟! قانۇننى مەنمۇ ياخشى بىلىمەن. بىلىپ قوي، مونۇ ھۆژژەتنى ماڭا قازاقىستان ئەمەس، ئوون بەرگەن!- دەپ ۋارقىراپ سۆزلىۋېدىم، ساقچىلارنىڭ پوپوزىسى ماڭا ئۆتمىدى. ئۇلار يېلى چىققان پوڭزەكتەك بولۇپ، лمە ھۆژژىتىڭنى، كېتىۋەر╗دېدى.

شۇنىڭدىن كېيىن مەن ئۆزۈمنى باشقىچە ھېس قىلىپ، باشقىچە ئادەم بولۇپ قالدىم. ساقچىلارنى كۆرسەم پۇت- قوللىرىم تىترەپ، كىرىدىغان تۆشۈك تاپالماي قالىدىغان چاشقاندەك ئەھۋالدىن قۇتۇلدۇم. خاتىرژەم ژۈرۈۋېرىدىغان بولدۇم، - دەپ كۈلدى ھاشىم.

- ئايالىڭ قاچان چىقتى؟- دەپ سورىدىم ئۇنىڭدىن.

- ئايالىمنىڭ بۇ ياققا چىقىشىنىڭ ئۆزى بىر ھېكايە، - دەپ تاماكا تۇتاشتۇردى ھاشىم. - مېنىڭدىن ھېچ قانداق بىر خەۋەر بولمىغاندىن كېيىن، ئايالىم مېنى قازاقىستانغا چىقىپ كەتتى، دەپ ئويلاپتۇ. ماڭا قارىغاندا ئايالىم ئوقۇغان، سەۋىيىلىك، بىلىملىك. يېزىدىكى باشلانغۇچ مەكتەپتە مۇئەللىم بولۇپ ئىشلەتتى. بۆرىتالادىكى ئاغىنەم ئارقىلىق ئۇ قىز بىلەن تونۇشۇپ، بىز بىر- بىرسىمىزنى ياقتۇرۇپ، ياخشى كۆرۈشۈپ، ئۆيلەڭەن ئېدۇق...

ئايالىم مېنىڭ بىلەن ئىچكىرى ئۆلكىگە ياق دېمەي، بىللە كەتتى. ھاياتنىڭ ئېغىرچىلىقلىرىنى مەن بىلەن بىللە تارتتى. موشۇنىڭ ھەممىسى ياخشى كۆرگەنلىكنىڭ، مۇھەببەتنىڭ كۈچ- قۇدرىتى دەپ بىلىمەن، - دەپ سۆزلىگەن ھاشىم تاماكىسىنى بىر- ئىككى شوراۋېلىپ، سۆزىنى داۋام قىلدى. - ئايالىم مېنى ئىزدەپ تېپىش ئۈچۈن چەت ئەلگە چىقىدىغان پاسپورتنى ياسىتىپ ئاپتۇ. تونۇش- بىلىشلەر ئارقىلىق قازاقىستانغا چىقىش رەسمىيەتلىرىنى بەژىرىپ، ھەممە ئىشلىرى پۈتكەندىن كېيىن، يولغا چىقىش ئالدىدا غۇلژىدىكى بىزنىڭ ئۆيگە، ئاتا- ئانامنىڭ ئالدىغا بالىنى كۆتۈرۈپ بېرىپتۇ. ئاتا- ئانام بىلەن كۆرۈشۈپ، ئۆزىنى مېنىڭ ئايالىم ئېكەنلىگىنى، بالىنى مېنىڭ بالام ئېكەنلىگىنى ئېيتىپتۇ. ئىچكىرى ئۆلكىدە ۋاقتىدا مەن ئاتا- ئانامغا بىر- ئىككى قېتىم خەت يازغان ئىدىم. ئۇلارنىڭ رۇخسىتىسىز، ئۇلارنىڭ رازىلىغىسىز ۋە ئۇلارسىز ئۆيلىنىۋالغانلىغىم ئۈچۈن ئۇلاردىن كەچۈرۈم سوراپ، ئايالىم ئوغۇل تۇققانلىغىنى خەۋەر قىلغان ئىدىم. بىراق، ئېنىق ئادرېسىمنى يازمىغان ئىدىم.

ئاتا- ئانام مېنىڭ ئۆيلەڭەنلىگىمدىن، بىر بالىلىق بولغانلىقىمدىن خەۋىرى بار ئىدى. مەن ئۆز خېتىمدا، ئاللاھ بۇيرۇسا، بىر كۈنى بولمىسا بىر كۈنى ئايالىمنى، بالامنى ئېلىپ كېلىدىغانلىغىمنى بىلدۈرگەن ئىدىم.

كېلىنى بىلەن نەۋرىسىنى كۆرۈپ ئاتا- ئانامنىڭ خۇشاللىقتىن باشلىرى كۆككە يېتىپتۇ. ئايالىم مېنىڭ قازاقىستانغا چىقىپ كەتكەنلىكىمنى، ئۆزىنىڭ مېنى ئىزدەپ يولغا چىققانلىقىنى ئېيتقىنىدا، ئاتا- ئانام كېلىنىنىڭ بۇ ئىشىدىن بەك خۇشال بولۇپ كېتىپتۇ. كېلىنىگە ئاق يول تىلەپ، چىرايلىق يولغا سېلىپ قويغان ئېكەن...

- بۇ ئېيتىۋاتقانلىرىڭ كىنونىڭ ئۆزىلىغۇ؟- دېدىم مەن ئۇنىڭ ھېكايىسىنىڭ ئاخىرسىغا تېخىمۇ قىزىقىپ.

- ھە، شۇنداق. مېنىڭ بېشىمدىن ئۆتكەنلەرنىڭ ئۆزى چۈشەرسە بىر كىنو، يازسا بىر كىتاب، - ھاشىم مېيىغىدا كۈلدى. - شۇنىڭدىن كېيىن ئايالىم ئالمۇتىغا چىقىپ، بۇ يەردە مېنى راسا ئىزدەپتۇ. ئۇ، بۇدىن سۈرۈشتۈرۈپ ژۈرۈپ، лباراخولكا╗دېگەن بازاردىن تاپتى مېنى.

شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن بىر ئاز ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن، ئايالىمنى ئېلىپ ئوونغا باردۇق. ئۇ ئىدارىنىڭ مەست№ئۇللىرىغا غۇلژىدىن ئايالىم بالامنى ئېلىپ، مېنى ئىزدەپ چىققانلىقىنى ئېيتتىم. лبۇ سېنىڭ ئايالىڭ، بۇ سېنىڭ بالاڭ ئېكەنلىگىنى ئىسپاتلايدىغان قەغەز بارمۇ؟╗دەپ سوراشتى ئۇلار. ئايالىم ئوقۇغان، مۇئەللىم بولغانلىقتىن، بىزنىڭ ئەر- خوتۇن ئېكەنلىگىمىزنى تەستىقلەيدىغان نېكا قەغىزى بىلەن بالىنىڭ بىزنىڭ بالىمىز ئېكەنلىگىنى ئىسپاتلايدىغان قەغەزنىمۇ قوشۇپ ئېلىپ چىققان ئېكەن. كۆرسەتتۇق. ئۇلار مېنىڭ دەسلەپكى قېتىم يازغان ئەرىزەمدىكى ۋە ئۆتكۈزگەن ئىنتېر№ۋيۇلاردا ئايالىم ۋە بالام بار دەپ ئېيتقانلىرىمنى ئېنىقلىغاندىن كېيىن، ئايالىمغىمۇ ئەرىزە يازدۇردى ۋە پانا ئىزدىگۈچى شەخس دېگەن ھۆژژەت بېرىشتى.

شۇنداق قىلىپ، ئەر- خوتۇن ئىككىمىز ياقا يۇرتلاردا بىر- بىرسىمىزنى تېپىۋالغاندىن كېيىن، ئۆزۈم خېلىلا خاتىرژەم بولۇپ قالدىم. ئايالىم ئاغىرىقچان كىچىك بالىمىز بىلەن ئۆيدە. مەن ھەمشەھەرلىك سودىگەرلەرگە مالاي بولۇپ ئىشلەپ ژۈردۈم. تاپاۋەتنىڭ تايىنى يوق. ئولتىرىۋاتقان كىچىككىنە ئۆيىمىزنىڭ ئىژارە ھەققىمۇ قىممەت. ھەپتىلەپ گۆش يېمەي، قۇرۇق نان- چاي بىلەن ئۆتكەن كۈنلىرىمىزمۇ ئاز بولغىنى يوق. ئاللانىڭ شۇ كۈنىگىمۇ شۈكرى دەپ ژۈردۇق. چەت ئەلگە چىقىپ كەتسەك، بۇ كۈنلەرمۇ ئۇنتۇلۇپ كېتەر، دېگەن ئۈمىد بىلەن ياشىدۇق.

بىر كۈنى بازاردا تۇداخۇن ئاكام بىلەن ئۇچرىشىپ قالدىم. ئۇ كىشى مېنىڭ ئۈستى- بېشىمدىكى كىيىملىرىمدىن، توپا يېغىپ تۇرغان ژۈدەڭ چىرايىمدىن مېنىڭ ئەھۋالىمنىڭ ئانچە ياخشى ئەمەسلىكىنى بايقىدى ئەتىمالىم، ئاشخانىغا ئېلىپ كىردى. ياخشى مېھمان قىلدى. شۇنىڭدىن كېيىن؛

- خوش، ئەمدى سۆزلە؟- دەپ مەن توغرىلىق بىلمەكچى بولدى.

مەن تۇداخۇن ئاكامغا چېگارىدىن بۇ ياققا ئۆتكەندىن تارتىپ، بۈگۈنكى كۈڭىچە بېشىمدىن ئۆتكەن ۋاقىەلەرنىڭ ھەممىسىنى سۆزلەپ بەردىم.

- ھازىر ئەھۋالىڭلار قانداق؟- دەپ سورىدى تۇداخۇن ئاكام.

مەن ھەممىنى يوشۇرماي ئوچۇق ئېيتتىم. ئەر- خوتۇن ئىككىمىزنىڭ ئويىمىز ۋە خۇلاسىمىز بويىچە، ئاشۇ فېۋرال№ ئايلىرىدا سۇ تۈرمىلىرىدە مېنى ئۇزاق قىيناپ- ئازاپلىغانلىغىنىڭ ئاقىۋىتىدىن بۆرەك، بېغىرلىرىمغا قاتتىق سوغ ئۆتۈپ كەتكەنلىكتىن، بالىمىزنىڭ ئاغىرىقچان بولۇپ تۇغۇلغانلىقىنى، بالىنى ھازىر دوختۇرخانىدا داۋالىتىۋاتقانلىغىمىزنى، بالىنىڭ دورا- دەرمەكلىرىگە خېلى كۆپ ئاقچا كېتىۋاتقانلىقىنى، ئىژارىدە ئولتىرىۋاتقان ئۆيىمىزنىڭ زەي ئېكەنلىگىنى، ياخشىراق بىر ئۆي تاپايلىق دېسەك، بۇ شەھەردە تۈزۈك ئۆيلەرنىڭ ئىژارە ھەققى بەك قىممەتلىگىنى، بازاردا ژۈرۈپ تاپقان ئاقچا ئىژارە ھەققى بىلەن قورساققا ۋە بالىنىڭ دورا- دەرمەكلىرىگە ئاران- ئاران يېتىۋاتقانلىغىنى، ئەھۋالىمىزنىڭ ئانچىمۇ ياخشى ئەمەسلىكىنى، ئوون ئارقىلىق چەت ئەلگە قاچان چىقىپ كېتىشىمىز ئۈچۈن خېلى كۈتۈشكە توغرا كېلىدىغانلىقىنى ئېيتتىم.

تۇداخۇن ئاكامنىڭ ماڭا بەك ئىچى ئاغرىپ كەتتى.

- خەلقىمىزنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقان بۇ سورۇقچىلار قاچانمۇ تۈگەر!... ۋەتەندىن، ئاتا- ئانا، قېرىنداشتىن ئايرىلغاننى ئاز دېگەندەك، بۇ يەردىكى خورلۇقلارنى، ئازابلارنى كىمگە ئېيتىپ، دات دەيسەن؟!- دەپ ئېغىر خورسىندى تۇداخۇن ئاكام. - روھۇڭنى چۈشەرمە، ئۇكام. ئوغۇل بالىنىڭ بېشىغا ھەر ئىشلار كېلىدۇ. بۇ كۈنلەرمۇ ئۆتۈپ كېتىدۇ، ئۇنتۇلۇپ كېتىدۇ. سىلەر تېخى ياش، ياخشى كۈنلەر تېخى ئالدىڭلاردا. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۈمىد بىلەن ياشاش كېرەك، چىداملىق بولۇش كېرەك؟! ھەر ھالدا ھازىر خاتىرژەم ئېكەنسەن. چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشنى ئوون ئارقىلىق قىلىۋاتقىنىڭ بەك ئوبدان بوپتۇ. ئاللاھ بۇيرۇسا، ھۈر ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىدىغان كۈنىڭلارمۇ كېلىپ قالار، - دېگەن تۇداخۇن ئاكام مېنىڭ ئويۇمدىكى يوق گەپنى قىلدى. - مەن سۈرۈشتۈرۈپ كۆرەي، ئۆي مەسىلىسىنى ھەل قىلمىساق بولماپتۇ!

- رەھمەت ئاكا، سىزگە. ماڭا ئاتىدارچىلىق قىلىپ، كۆپ ياخشىلىق قىلدىڭىز. ياخشىلىقىڭىزنى ھېچ قاچاندا ئۇنتۇمايمەن!- دېدىم بۇ ياخشى ئادەمگە مىننەتدارلىقىمنى بىلدۈرۈپ.

- مەن ساڭا چوڭ بىر ياخشىلىق قىلغىنىم يوق تېخى، - دېدى.

- ھېچ كىم قىلمىغان ھەم قىلالمايدىغان ياخشىلىقنىڭ ئەڭ چوڭىنى قىلدىڭىز. مەن ئۇنى ئۆلگۈچە ئۇنتۇمايمەن!

- ھاشىم، ئۆگۈنلۈككە سەن مېنى مۇشۇ يەردە، مۇشۇ ۋاقىتتا كۈت؟- دەپ تۇداخۇن ئاكام مەن بىلەن خوشلىشىپ كېتىپ قالدى.

شۇنىڭ بىلەن تۇداخۇن ئاكام ئۆگۈنىگە، دېگەن ۋاقىتتا بىر بۇرادىرىنىڭ ماشىنىسى بىلەن كەلدى.

- مەن ساڭا بىر ژايدىن ياخشى ئۆي تېپىپ قويدۇم. يېقىن ئاغىنەمنىڭ قوراسىدا. مەن ھازىر سىلەرنى شۇ ئۆيگە كۆچۈرۈپ ئاپىرىپ قوياي، - دەپ، توپ- توغرا مۇشۇ قوراغا، مۇشۇ ئۆيگە ئېلىپ كەلدى.

مانا، شۇنىڭ بىلەن تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا يورۇق دۇنىيادىكى دوزاقتىن چىقىپ، ژەننەتكە كىردۇق. ھازىر قانداق ياشاۋاتقىنىمىزنى ئۆزۈڭ كۆرۈۋاتىسەن؟ شاۋكەت ئاكام ئىژارە ھەققى دەپ بىر تىيىن ئالمايدۇ. بېكارغا تۇرۇۋاتىمىز. ھەممە نەرسە باياشاياتچىلىك. ھەتتا بۇلار بىزنى بېقىۋاتىدۇ...

- بىشكېكتىكى قويمىچىنىڭ ئالدام خالتىسىغا چۈشۈپ كەتكىنىڭنى ئېيتمىغاندا، ئومۇمەن سېنىڭ يولۇڭ ئوچۇق بالا ئېكەنسەن؟- دېدىم ئۇنىڭ سەرگۈزەشتلىرىنى ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن.

- ئۇ قويمىچىنىڭ گېپىنى قىلما، - ئۇلۇغ- كىچىك تىندى ئۇ. - ئاللاھ ژاژىسىنى بېرەر ئۇنىڭ!

- ئەلۋەتتە، بېرىدۇ. ئاللانىڭ ئارغامچىسى ئۇزۇن. قويۇپ بېرىپ، بىر كۈنى بىر تارتىدۇ، شۇ چاغدا كۆرىدۇ ھەممىنى!... قولدىن كەلسە، بۇ دۇنىيادا ياخشىلىق قىلغانغا نېمە يەتسۇن؟

- ئۇنىڭغا ئوخشاش قويمىچىلار، ئالدامچى- كاززاپلار بۇ ئالمۇتاڭدىمۇ بار ئېكەن ئەمەسمۇ!

- شۇنداقمۇ؟

- ھە، شۇنداق. تالايسىنى ماڭا ئوخشاش قاخشاتقانلىغىنى ئاڭلىدىم. ماڭا ئوخشاش مۇساپىر بېچارىلارنىڭ ئۆزلىرى كېلىپ ماڭا ئېيتتى.

- مىللىتى كىم ئېكەن؟

- كىم بولاتتى، ئۆزىمىزنىڭ ئۇيغۇرلىرى!

- ئۇيغۇرلار دەمسەن؟

- ھە، ئۇيغۇرلار. ئۇيغۇر بولغاندىمۇ، ئانداق- مۇنداقلىرىدىن ئەمەس، قىش- ياز بوينىدىن گالستۇك يەشمەيدىغان، قولىدىن پاپكىسىنى چۈشەرمەيدىغان بىر توخىپوقى گۇي تالاي بالىلارنى زار قاقشىتىپ ژۈرۈپتۇ، - دېدى ھاشىم غەزەپلىنىپ سۆزلەپ. - يەر ئېگىلىرىدىن بولغان ساقچىلار سېنى قورقۇتۇپ، پوپوزا قىلىپ يانچۇغىڭنى قاقسا، ئۆز مىللىتىڭدىن بولغان بەزى ناىنساپ، ھارامتاماقلار ئۇلاردىن بەتتەر قويىدېكەن ئەمەسمۇ...

- قانداق قويىدېكەن؟- ھاشىمنىڭ سۆزىنىڭ ئاخىرسىنى ئاڭلاشقا تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.

- ۋەتەندىن تىژارەت بىلەن ۋە باشقا ئىشلار بىلەن بۇ ياققا چىققانلارنىڭ پاسپورتىنىڭ بۇ يەردە تۇرۇش قەرەلى توشۇپ قالسا، ئاشۇنداق قويمىچىلار؛ лبىر- ئىككى كۈندە ئۇزارتىپ بېرىمەن╗دەپ، نەچچە ھەسسىلەپ ئاقچا ئالىدېكەن. مۇشۇ ئىشنى كەسىپكە ئايلاندۇرۇۋالغان نەچچىسىنى بىلىمەن، تونۇيمەن. ئۇلار лباراخولكا╗ بازىرىدا قانژۇق ئىشىتتەك سوكۇلداپ ژۈرۈشىدۇ... ھەممە ئىشنى بۇزۇۋاتقان ۋەتەندىن چىققان بىز ئەخمەق ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزىمىز ئېكەن. قانداق دېمەمسەن؟ ھېزىمژان ماڭا ھەممىنى ئېيتىپ بەرگەن ئىدى. ھېزىمژاننىڭ ئېيتىشىچە، ۋەتەندىن سودا- تىژارەت بىلەن بۇ ياققا چىقىۋاتقان كۆپچىلىكىمىز قانۇنسىز ئىش قىلىدېكەنمىز. چېگارىدىن قانۇنلۇق ئۆتتىڭمۇ، دېمەك، بۇ يەردە تۇرۇش ۋاقتىڭ توشۇپ، ئۇنى ئۇزارتقىڭ كەلسە، ساقچى ئىدارىسىگە بارساڭلا بولىدىغان ئىش ئېكەن. بىز ئەخمەقلەر بىر تەڭگىلىك ئىشنى يەڭ ئىچىدە ئون تەڭگىگە قىلىشقا ئوبدان ئۈگۈنىپ كەتكەن ئېكەنمىز، قارا!

- توغرا دەيسەن، - دېدىم مەن ئۇنى قۇۋۋەتلەپ. - مۇشۇنداق ئىشلار بىزنىڭ ساددىلىقىمىزدىنمۇ، ئوقۇمىغانلىغىمىزدىنمۇ ياكى دۆلەتنىڭ قانۇن- قاىدىلىرىنى بىلمەسلىكىمىزدىنمۇ يە ئەخمەق، دۆتلىگىمىزدىنمۇ بىلمەيمەن؟

مەن ساڭا ئېيتسام، ئاشۇ лباراخولكا╗ بازىرىدا يەنە بىر قىزىق ئىش بار قارا. مىسال ئۈچۈن مەن سېنىڭ پاسپورتىڭنىڭ قەرەلىنى بىر- ئىككى كۈننىڭ ئىچىدە ئۇزارتىپ بېرىمەن، دەپ پاسپورتىڭنى نەچچە يۈز دوللار بىلەن ئېلىپ كېتىمەن. شۇ كۈنى ياكى ئەتىسىلا سېنى ساقچىلار تۇتىدۇ. پاسپورتىڭنى سورايدۇ. سەن پاسپورتىڭنىڭ قەرەلىنى ئۇزارتىشقا بېرىپ قويغانلىقىڭنى، بۈگۈن يە ئەتە پاسپورتىڭ چىقىدىغانلىقىنى ئېيتىسەن. ساقچىلار پاسپورتقا تامغا بېسىلىپ چىققۇچە ، پاسپورت ئورنىدا ئىشلىتىلىدىغان سپراۋكا قەغىزىنى سورايدۇ. ئۇ قەغەزنى پاسپورتىڭنى ئېلىپ قالغان ئورۇن بېرىدېكەن. ئۇ سپراۋكا سېنىڭدە يوق. ساقچى سېنى лسەن چېگارا بۇزۇپ چىققان ژىنايەتچى بولۇشىڭ مۇمكىن؟ مەن سېنى ھازىر تۈرمىگە ئاپىرىپ سولايمەن╗ دەپ، ماشىنىسىغا قاراپ ئېلىپ ماڭغاندا، ساقچى دېسە، تۈرمە دېسە قورقۇپ ژېنى چىقىدىغانلار ئۇنىڭ ئايىغىنى سۆيگىدەك يېلىنىپ- يالۋۇرىدۇ. ئاخىرىسىدا بىر مۇنچە ئاقچا بېرىپ قۇتۇلىدۇ. يوق يەردىن ئاقچا تاپقىنىغا ساقچى خۇشال، قاراپ تۇرۇپ يانچۇقتىكى ئاقچىدىن ئايرىلغىنىغا ئۇ خاپا. كۆردۈڭمۇ بۇ يەردىكى ئويۇنلارنى؟ ئاشۇ ئويۇنلارنى بېزىلەر بىلسە، بېزىلەر بىلمەيدۇ. بىلىدىغانلار بىلمەيدىغانلارغا ئېيتمايدۇ.

- شۇنداقمۇ ئىشلار بارمېكەن تېخى بۇ يەردە؟- ھەيران بولۇپ سورىدىم ھاشىمدىن.

- بولغاندا قانداق. ھەممە ئىش بازاردا بولىدېكەن. ياخشى ئىشلارنىمۇ بازاردا كۆرۈدېكەنسەن، يامان ئىشلارنىمۇ بازاردا كۆرۈدېكەنسەن. - دېدى ھاشىم. - مەن غۇلژىدا قول ھارۋۇسىدا كوچىمۇ- كوچا ژۈرۈپ سەي- كۆكتات سېتىپ، تاپقان بەش- ئون تەڭگىدىن باشقا ھېچ نەرسە كۆرمىگەن، سودىگەر ئادەملەر توغرىلىق ھېچ نەرسە بىلمەس ئېكەنمەن. ھەممىنى مۇشۇ يەردە كۆردۈم. كۆزىم ئېچىلدى. ئېتىزدا كەتمەن چېپىۋاتقان دېھقان بىلەن بازاردىكى سودىگەرنى سېلىشتۇرساڭ، ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا ئاسمان- يەر پەرق بار ئېكەنلىگىنى ئوبدان كۆردۈم. ئېتىزدا كەتمەن چېپىۋاتقان دېخاننىڭ قوشنىسى بىلەن بىر پارچە قاتتىق ناننى سۇغا چىلاپ ئولتىرىپ تەڭ يەپ، بۇ ژىل ياخشىراق ھوسۇل ئېلىش ئۈچۈن بىر- بىرسىگە ياردەملىشىپ، نېمە قىلىشى كېرەكلىكى ھەققىدە بىر- بىرسىگە مەسلىھەت، يول- يورۇق كۆرسىتىپ، يار- يۆلەكتە بولۇپ ژۈرۈشلىرىنى ئوبدان بىلگەنلىكىمدىن، ئالمۇتىغا چىقىپ، سودا قىلىپ پۇل تېپىۋاتقان چوڭ سودىگەرلەرنىڭ بىر- بىرسىگە ھەسەتخورلۇقىغا ھەيران قالدىم.

بۇ سودىگەر بايۋەچچىلەر پۇلنى قانچە كۆپ تاپسا، شۇنچە كۆپ تاپقۇسى كېلىپ، كۆزى كىچىكلەپ، بەك پىشىق، ھەسەتخور، كۆرەلمەس بولۇپ كېتىدېكەن. ئۇنداقلار پەقەت ئۆزلىرىنىلا ئويلايدېكەن. ئەشۇلارنىڭ قولىدا ئىشلەپ، نۇرغۇن ئىشلارنى كۆردۈم. лمېنىڭكىگە قارىغاندا ئەۋۇنىڭ توۋارلىرى تېز ئۆتۈۋاتىدۇ. ماڭا قارىغاندا ئۇ پايدىنى كۆپ كۆرۈۋاتىدۇ! بۇ قېتىم ئۇ ژىق پايدا تېپىپ كېتىدىغان بولدى؟... ئۇ گۇينى قارا، ئاشۇ قېتىمدا سورىسام ماڭا ئېيتماي، بازىرى ئىشتىك توۋارنى ئۆزىلا ئېلىپ چىققىنىنى؟! توختا، سەن ئاچكۆزنى بىر ژايلىمىسام!╗دەپ ھەسەت ئوتىدا كۆيۈدېكەن. ژىق پايدا كۆرۈپ كېتىۋاتقان ئۇ سودىگەرنىڭ بازىرى ماڭماي، زىيانغا ئۇچرىسا ياكى بىر پېشكەللىككە يولۇقسا، ئۇ ئېغىزىدا ئىچى ئاغىرغاندەك گەپلەرنى دەپ قويىدېكەندە، ئىچىدە лخوي ياخشى بولدى. يەنە تېخىمۇ ژېقىراق كۆي. ئۆزەڭمىغۇ گېدەرەپ كېتىۋېدىڭ، ئاللاھ ژاژاڭنى بەردى؟!╗دەپ راھەتلىنىدېكەن. ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى، ئاشۇ بايۋەچچىلىرىڭنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك ئۆزىنىلا ئويلايدېكەن. مەنلا بولسام دەيدېكەن. ئۇلارنىڭ كېچە- كۈندۈز ئويلايدىغىنى پەقەتلا پۇل. بۇ قېتىم ئاشۇ توۋاردىن كۆپرەك ئېلىپ چىقىپ، ئەۋۇ گۇينىڭ بالىسىنىڭ بازىرىنى سۇغا چىلاش كېرەك! سەۋەۋى، ئۇ پايدىنى مېنىڭدىن نەچچە ھەسسە ئارتۇق كۆرۈپ كېتىۋاتىدۇ... دەپ، بىر- بىرسىگە كۆرەلمەسلىك، ئىچىتارلىق قىلىپ، ھەسەت ئوتىدا كۆيۈپ ژۈرۈشىدېكەن قارا!

- بايا قىش- ياز بوينىدىن گالستۇك يەشمەيدىغان، قولىدىن پاپكا چۈشۈرمەي ژۈرىدىغان بىر قويمىچى توغرىلىق ئېيتىپ قالدىڭ. ئۇ كىم، نېمە ئادەم ئېكەن؟- دەپ ھاشىمنىڭ ئېسىغا سالدىم.

- ئۇ قويمىچى ئەمەس، ئالدامچى- كاززاپ. كاززاپ بولغاندىمۇ ئۇچىغا چىققان كاززاپ ئېكەن!- ھاشىمنىڭ قوشۇمىلىرى تۈرۈلۈپ، ژىددىي قىياپەتكە كىردى.

- ئۇيغۇرمۇ؟- دەپ سورىدىم.

- ھە، ئۇيغۇر.

- ئۇيغۇر تۇرۇپ، ئۆزىنىڭ مۇساپىر، بېچارە ۋەتەنداش ئۇيغۇرلىرىغا كاززاپلىق قىلامدېكەن؟

- كاززاپلىق قىلغاندا قانداق تېخى، - ھاشىم يەنە تاماكا تۇتاشتۇردى. - بىشكېكتە ۋاقتىدا مېنى ئاشۇ قويمىچى قانداق قويغان بولسا، ھەر خىل يوللار بىلەن ۋەتەندىن ئالمۇتىغا قېچىپ، مۆكۈپ چىققان ماڭا ئوخشاش ھېچ نەرسىنى بىلمەيدىغان دۆت، كالىۋالانى ئۇ توخىپوقى گۇي ۋايژېنىنى چىقىرىپتۇ.

- ئۇ نېمە قىپتۇ؟

- ماڭا ئوخشاش تۈزۈك ئوقۇمىغان، ساۋاتسىز، دۆلەتنىڭ قانۇن- قاىدىسىنى، ئىشنىڭ يول- يورۇقلىرىنى بىلىپ كەتمەيدىغان كالىۋالادىن بىر نەچچىسىنى؛ лسېنىڭ ئىشىڭ چاتاق ئېكەن. مۇنداق قېچىپ- مۆكۈپ ژۈرۈشىڭنىڭ ئۆزى بەك خەتەرلىك. ساقچىلارنىڭ قولىغا چۈشۈپ قالساڭ، قۇتۇلىدىغانغا يانچۇغىڭدا ئاقچاڭ يوق. سېنى تۇتقان يېرىدىنلا توپ- توغرا تۈرمىگە ئاپىرىپ سولايدۇ. چېگارا بۇزغۇچى دەپ، خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىدۇ. خىتايدا ساڭا ئوخشاش قاچقۇننى نېمە كۈتۈۋاتقىنىنى ئۆزۈڭ مېنىڭدىن ياخشى بىلىسەن؟! سەن ئۆزۈمنىڭ ئۇيغۇرۇم بولغانلىقىڭ ئۈچۈن مەن ساڭا ياردەم قىلاي دەۋاتىمەن. مەن سېنى ئوون ئارقىلىق ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە چىقىرىۋېتىشكە ياردەم قىلىمەن╗- دەپ ماڭا ئوخشاشلاردىن نەچچىسىنى بىر ياز قۇلدەك ئىشلىتىپ، ئۆزىگە ئىككى قەۋەتلىك ئۆي سالدۇرۇپتۇ. بەش تىيىن ئاقچا بەرمەي، بېكارغا ئىشلىتىپتۇ.

- شۇنداقمۇ ئۇيغۇرلار بار ئېكەن، دېگىنە بۇ يەردە؟

- ھە، بار ئېكەن. بىراق، ياخشى ئادەملەرمۇ كۆپ ئېكەن. مانا، ئۆزۈڭ كۆرۈۋاتىسەن، تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا مەن ئاشۇنداق ياخشى ئادەملەرنىڭ بىرسىگە يولۇقتۇم. ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى كەلتۈرىمەن. ئاللاھ بۇيرۇسا، قەغىزىمىز كەلسىلا، چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىمىز، دەپ ئولتىرىۋاتىمىز.

- ئىلاھىم، نىيىتىڭلارغا يېتىڭلار!- دېدىم.

- مېنى چوڭ بالا- قازالاردىن قۇتۇلدۇرۇپ، مۇشۇ كۈنلەرگە يەتكۈزگەن ئاشۇ ھېزىمژاندىنمۇ بىر ئۆمۈر رازىمەن. - دېدى سۆھبەت ئارا ھاشىم...

بۇ كۈنى تۇداخۇن ئاكا ئىككىمىز ژەننەت مىسالى بۇ ئۆيىدە راسا مېھمان بولدۇق. كەچ ياتاق ئۆيىمىزگە قايتتۇق. بىزنى ئۇزىتىپ كوچىغىچە چىققان شاۋكەت ئاكا بىلەن ھەدىمىز ماڭا؛

- قەيسەر ئۇكام، سىز تۇداخۇننىڭ ياخشى كۆرىدىغان ئىنىسى بولغاندىن كېيىن، بىزنىڭمۇ ئىنىمىز. ئۆيلەرگە كېلىپ تۇرۇڭ؟ سىز ئۈچۈن ئىشىگىمىز ھەر قاچان ئوچۇق. ھېچ قانداق خىژالەت بولماي، خالىغان ۋاقتىڭىزدا كېلىۋېرىڭ، ئۇكام؟!- دېيىشتى.

مەن ئۇلارغا چەكسىز مىننەتدارلىقىمنى بىلدۈردىم.

شاۋكەت ئاكىنىڭ چوڭ ئوغلى بىزنى ماشىنىسى بىلەن ئۆيگىچە ئەكېلىپ قويدى.

ئىز قوغلاش

ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتۈپ، شىركەت باشلىقىمىزنىڭ تېلېفون قىلىپ چاقىرتىشى بىلەن تۇداخۇن ئاكام غۇلژىغا قايتماقچى بولدى.

- قەيسەر ئۇكام، قورغاستىكى، غۇلژىدىكى ئىشلار بىر ئاز ئالدىراشلىق ئېكەن. مېنىڭ تېزرەك بېرىشىم كېرەك ئوخشايدۇ. شىركەتنىڭ بۇ يەردىكى ئىشلىرى ھازىرچە ساڭا قالدى. ئۆزۈڭگە پىشىق بول، ئۇكام!- دېدى تۇداخۇن ئاكام يولغا چىقىشنىڭ ئالدىدا. - سېنىڭ ئىشلىرىڭ بويىچە ھاشىمدىن ھەممىنى ژىپىدىن ژىڭنىسىغىچە ئاڭلاپ، بىلدىم...

مەن، تۇداخۇن ئاكام ئېيتماقچى بولغان سۆزلەرنى ھاشىمنىڭ قىسمەت- سەرگۈزەشتلىرىدىن ئاڭلاپ، بىلگەن بولساممۇ، تۇداخۇن ئاكامغا؛ лھاشىم ماڭا ھەممىنى سۆزلەپ بەردى╗دەپ ئېيتقىنىم يوق. بىلدىم، ئاڭلىدىم دېسەم، تۇداخۇن ئاكام نېمىلەرنى ئويلاپ قېلىشى مۇمكىن؟... شۇنىڭ ئۈچۈن ژۇمغان ئېغىزىمنى ئاچقىنىم يوق.

- بۇ يول بىلەن ئىش قىلساق، ۋاقىت ئۇزىرىپ كېتەمدېكىن دەپ ئويلايمەن؟- دېدى تۇداخۇن ئاكام. - سېنىڭ قازاقىستاندىن ئۈچىنچى بىر ئەلگە قانۇنىي تۈردە چىقىپ كېتىشىڭ ئۈچۈن ئوون نىڭ ئالمۇتىدىكى خەلق ئارالىق قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە باشقارمىسىنىڭ ئالىي كومىسسارىاتى تەرىپىدىن، سېنى ئۇلار ھەقىقەتەنمۇ سىياسىي قاچاق دەپ، ئالدى بىلەن ئېتىراپ قىلىشى كېرەك ئېكەن؟ بۇنىڭ ئۈچۈن خېلى نۇرغۇن رەسمىيەت ئىشلىرىنى بەژىرىشكە توغرا كېلىدېكەن. ئىش بىر ژىل بىلەن ئۈچ ژىلنىڭ ئىچىدە پۈتىدىغان تۈرى بار. شۇنىڭ ئۈچۈن، بۇ ئىشنىڭ باشقىمۇ يوللىرى بارمۇ دەپ، شاۋكەت ئاكاڭ بىلەن ئايرىم سۆزلەشتىم. سەن توغرىلىق ئۇنىڭغا ھەممىنى ئېيتىپ بەردىم. شاۋكەتنىڭ ساڭا بەك ئىچى ئاغرىپ كەتتى. ئۇنىڭغا سەن يېقىپ قالغان ئوخشايسەن، سېنى ياخشى كۆرۈپ قاپتۇ. شۇڭا ئۇ، سۈرۈشتۈرۈپ ئۇقۇپ باقماقچى بولدى. بەلكىم، باشقىمۇ يوللىرى تېپىلىپ قالار؟ ھازىرچە سەن خاتىرژەم ئىشىڭنى قىلىپ ژۈرۈپ تۇرغىن، ئۇكام؟ تېلېفونلىشىپ تۇرىمىزغۇ؟...

تۇداخۇن ئاكامنى يولغا سېلىپ قويدۇم. شىركەتنىڭ ئۇ، بۇ ئىشلىرى بىلەن كۈنلەر ئۆتۈشكە باشلىدى. بوش ۋاقىتلاردا лباراخولكا╗بازىرى تەرەپكە ئۆتۈپ، غۇلژىنىڭ سودىگەر بالىلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ قويىمەن.

تۇداخۇن ئاكام كېتىپ، يالغۇز قالغان بولساممۇ، ئانچە قىينالغىنىم، مۇساپىرلىشىپ كەتكىنىم يوق. كوچا- كويلاردا ژۈرگىنىمدە ھېچ كىم مېنى تۈنۈگۈن غۇلژىدىن چىققان دەپ ئويلىماتتى. سەۋەب، رۇس تىلىنى سۇدەك بولمىسىمۇ، يامان ئەمەس سۆزلەتتىم. بەشىنچى سىنىپتىن كېيىن ئاتام مېنى ئۆيدە رۇسچە ئوقۇتۇپ، ساۋاتىمنى چىقارغان ئىدى. كۆپ يېزىق ۋە كۆپ تىل بىلگەننىڭ قانچىلىك ياخشى، پايدا ئېكەنلىگىنى ئالمۇتىغا چىقىپ ئوبدان سەزدىم. ئىچىمدە مەرھۇم ئاتامغا رەھمەت ئېيتتىم. ئۇزاقنى كۆرىدىغان ئەقىللىق ئاتامنىڭ ئارقىسىدا ئۆيدە بولسىمۇ، داۋاملىق تۈردە ھەر كۈنى بىر ساات ئاتامنىڭ رۇس تىلى دەرسىنى كۆڭۈل قويۇپ، قىزىقىپ ئوقۇغىنىمنىڭ بەك پايىسى تەگدى. رۇسچە تىل- يېزىقنى بىلمىگىنىمدە، بۇ شەھەردە كېكەچ، قارغۇ بولۇپ ژۈرەتتىمكەن؟ سەۋەۋى، قازاقىستان مۇستەقىل قازاق دۆلىتى بولۇپ تۇرغۇلۇق، بۇ يەردە ھەممىلا ئادەمنىڭ رۇسچە سۆزلىشىشىگە بىردىن ھەيران بولغان ئىدىم. مۇستەقىل قازاقىستان ئېكەن، دېمەك، قازاق تىلى ھۆكۈمدار تىل، يەنى دۆلەت تىلى بولۇشى كېرەكقۇ؟... قازاقىستاندا ياشىغاندىن كېيىن ھەممە مىللەتنى قازاق تىلىدا سۆزلەشكە مەژبۇرلاش كېرەك ئىدى، دېگەندەك ئويلار بېشىمغا كەلدى. باشقا مىللەتلەرغۇ مەيلى، قازاقلارنىڭ ئۆزىلىرىنىڭ بىر- بىرسى بىلەن رۇسچە سۆزلىشىشىگە ھەيران قالدىم. يەتمىش ژىل رۇس ئىمپېرىياسىنىڭ مۇستەملىكىسىدە ياشاپ كەلگەن بۇ خەلق ئانا تىلىدىنمۇ ئايرىلغان ئوخشايدۇ، دەپمۇ ئويلىدىم.

مۇستەقىل دۆلىتىگە ئېگە بولغان قازاق قېرىنداشلارنىڭ ئۆز مىللىتى بىلەنمۇ ئۆز ئانا تىلىدا، دۆلەت تىلى بولغان قازاق تىلىدا ئەمەس، رۇس تىلىدا سۆزلىشىشىگە قاراپ، ئالمۇتا بىلەن غۇلژىنى، ئۈرۈمچىنى، قەشقەرنى خىيالەن سېلىشتۇراتتىم. بىزنىڭ ۋەتەن ئىككى يۈز ژىلدىن ئارتۇق ۋاقىتتىن بۇيان مۇستەملىكىچىلەرنىڭ قولىدا تۇرۇۋاتقىنىغا قارىماي بىز، ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز ئانا تىلىنى يوقاتماي كېلىۋاتقانلىغىغا، ھەتتا ئۇيغۇرنىڭ ئۇيغۇر بىلەن ھېچ قاچاندا خىتايچە سۆزلەشمەيدىغانلىغىغا، خىتاينى، خىتاينىڭ تىلىنى ئۆزلىرىگە پىر تۇتۇپ، چۇقۇنمايدىغانلىغىغا خۇشال بولدۇم، پەخىرلەندىم. دېمەك، مۇنداق مىللەت ھېچ قاچاندا ئاسسىمىلياسىيا قىلىنىپ، يوقاپ كەتمەيدۇ، دېگەن سۆز!

شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن ئۈچ ھەپتىگە يېقىن ۋاقىت ئۆتتى.

شىركەتنىڭ ئىشلىرىنى باھانە قىلىپ، تۇداخۇن ئاكام ئالمۇتىغا يەنە چىقتى.

- ئۆتكەندە كۆرگەن چۈشلىرىڭ بىكار ئەمەس ئېكەن، ئۇكام، - دېدى تۇداخۇن ئاكام كەچتە. - سەن بۇ ياققا چىقىپ كېتىپ، ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتە- ئۆتمەيلا ساقچىلار سېنى ئىزدەپ ئۆيىڭگە بېرىپتۇ. سېنىڭ قەشقەرگە كەتكەنلىكىڭنى بىلگىنىدىن كېيىن، سېنى قەشقەر تەرەپتىن راسا ئىزدەپتۇ. ھېچ يەردىن تاپالمىغىنىدىن كېيىن، مەملىكەت بويىچە ئىزدەش بۇيرۇغى چۈشۈرۈپتۇ. سېنى лمىللىي بۆلگۈنچى، ئەشەددىي ئۇنسۇر، خەتەرلىك ژىنايەتچى╗دېگەڭە ئوخشاش سۆزلەر يېزىلغان، سۈرىتىڭ چۈشىرىلگەن ئىزدەش قەغەزلىرى ئۇ يەر، بۇ يەرلەرگە چاپلانغان ئېكەن. ئۇ يازغانلىرىنىڭ ئىچىدە лمىللىي بۆلگۈنچى، ئەشەددىي ئۇنسۇر، خەتەرلىك ژىنايەتچى قەيسەر ئابلىمىت قولغا ئېلىنىش ۋاقتىدا قارشىلىق كۆرسەتسە، مەملىكەتنىڭ ھەر قانداق ژايىدا ئېتىپ ئۆلتۈرۈلسىمۇ بولىدۇ!╗دېگەن ئۇختۇرۇشمۇ ئالاھىدە كۆرسىتىلىپتۇ!...

بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ پۈتۈن ئەزاسى- بەدىنىمگە تىترەك ئولاشتى.

- سەن ئۆزۈڭنى ئالمۇتىغا ئەمەس، قەشقەرگە كەتتىم، دەپ ئېيتقان ئېكەنسەندە؟- دەپ سورىدى تۇداخۇن ئاكام.

- ھە، شۇنداق. مەن تاغامغا ۋە ئۇنىڭ بالا- ژاقىلىرى بىلەن ئۆيىمىزدە ئىژارىدا ئولتىرىۋاتقان مۇەللىمگە؛ лتوي قىلىشقا ۋەدىلەشكەن قىزىمدىن خەت كەپتۇ. مېنى چاقىرتىپتۇ. ئۇ قىزنىڭ ئاتىسى بىلەن مېنىڭ ئاتام ناھايىتى يېقىن دوست- ئاغىنە ئىدى. ئاتا- ئانىلىرىمىز بىز ئىككىمىزنىڭ مۇھەببەتلىشىپ ژۈرۈشىمىزنى بىلەتتى. ئۇ قىزنىڭ يالغۇز ئاكىسى ماشىنا ھالاكىتىدە قازا قىلىپ كەتكەن ئېكەن. بۇ دەردكە چىدىمىغان قىزنىڭ ئاتىسى قاتتىق كېسەل بولۇپ، ئورۇن تۇتۇپ يېتىپ قاپتۇ. مېنىڭ دەررۇ كېلىشىمنى سورىغان ئېكەن. شۇڭا مەن ئەتە قەشقەرگە مېڭىشم كېرەك. قاچان كېلىشىمنى بىلمەيمەن. ئەگەر ھەممە ئىش مەن ئويلىغاندەك بولۇپ قالسا، ئاشۇ قىز بىلەن توي قىلىپ، قەشقەردە قېلىشىم مۇمكىن سىلەر مېنىڭدىن ھېچ ئەنسىرىمەڭلار؟!- دەپ يالغان گەپ قىلغان ئىدىم.

- بۇنى ناھايىتى ياخشى ئويلاپ تاپقان ئېكەنسەن؟ سېنى ئالدى بىلەن قەشقەردىن، ئاندىن غۇلژىدىن، ھەتتا پۈتۈن ئىلى ۋىلايىدىن ئىزدەپ تاپالمىغىنىدىن كېيىن، مەملىكەت بويىچە ئىزدەش، تۇتۇش، قارشىلىق كۆرسەتسە، ئېتىپ ئۆلتۈرۈش بۇيرۇغىنى چۈشەرگەن ئېكەن؟- دەپ تۇداخۇن ئاكام بىر نەچچە دەقىقە ژىم- ژىت بولۇپ قالدى. كېيىن ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدى-دە، تاماكا تۇتاشتۇردى. سىگارېتىنى بىر- ئىككى قېتىم شورىغاندىن كېيىن، سۆزىنى داۋام قىلدى. - ۋاڭ ژۇن ئاغىنەڭ بەك تەشۋىشلىنىۋاتىدۇ. ئەنچۋەنتىڭنىڭ /دۆلەت خەۋپسىزلىك كومىتېتى/ ئادەملىرى بىزنىڭ شىركەتكە كېلىپ، سېنى سۈرۈشتە قىپتۇ. ۋاڭ ژۇنمۇ، ياڭ لىمۇ سېنىڭ قەشقەرگە توي قىلىمەن، دەپ كەتكەنلىكىڭنى ئېيتقان ئېكەن. بۇ سۆزنى بىز ئېيتقان بولساق، ئىشەنمەسلىگى مۇمكىن ئىدى. ئامما، ئۆزىنىڭ خىتايلىرى، ئۇنىڭ ئۈستىگە باشلىقلار شۇنداق دېگەندىن كېيىن، سېنى قەشقەردە قولغا ئالىمىز دەپ، خېلى قاتىراپتۇ.

ۋاڭ ژۇننىڭ ئېيتىشىغا قارىغاندا، ئەمدى سېنىڭ ئالمۇتىدا تۇرۇشىڭمۇ خەتەرلىك ئوخشايدۇ؟- دېدى تۇداخۇن ئاكام. - ۋاڭ ژۇن شۇنداق دېدى؛ лقەيسەرنى شىنژاڭدىن، ژۇڭگونىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدىن ئىزدەپ تاپالمىسا، ئەنچۋەنتىڭنىڭ پۇقراچە كىيىڭەن مەخسۇس ئادەملىرى ئالمۇتا، بىشكېكلەرگە چىقىپ ئىزدەپ، بەرىبىر تۇتىمىز دەۋېتىپتۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، تۇداخۇن ئاكا، سەن دەررۇ ئالمۇتىغا چىقىپ، بىر دەۋر قەيسەرنى ئالمۇتا، بىشكېكلاردىن ژىراغىراق بىر ژايغا يۆتكەۋېتىشىڭ كېرەك؟ قەيسەر ئۆزىنىڭ كىملىكىنى بىلىندۈرمەي، بىر ئاز زامان يوشۇرۇنۇپ ژۈرسۇن! بىز پەقەت ھازىرچە ۋاقىتتىنلا ئۇتۇشىمىز مۇمكىن. بۇلار قەيسەرنى ھېچ يەردىن تاپالمىغاندىن كېيىن، ۋاقىت ئۆتۈشى بىلەن، بۇ ئىش ئاستا- ئاستا بېسىلىدۇ، ئۇنتۇلىدۇ. سەن مۇشۇلارنى قەيسەرگە ئېيتىپ، ياخشى چۈشەندۈرگىن؟ مەن ئۇنىڭ ئۆزىگە تېلېفون قىلىپ، ئېيتاي دېسەم، بولمايدۇ. بىزنىڭ تېلېفونلارنى تىڭشىشى مۇمكىن؟ شۇنىڭ ئۈچۈن قەيسەر بىلەن تېلېفون ئارقىلىق سۆزلىشىشكىمۇ خەتەرلىك!... ╗.

مۇشۇ سۆزلەرنى ۋاڭ ژۇن ئاغىنەڭ ناھايىتى ژېكىپ ئېيتتى. شىركەتنىڭ بۇ يەردە ھازىرچە چوڭ بىر ئىشلىرى بولمىسىمۇ، مېنى ئەتتەي چىقاردى.

- ۋاڭ ژۇن ئاغىنەمگە رەھمەت! ئۇ ھەقىقىي دوستلۇققا ياراۋاتىدۇ. مەن ئۇنىڭدىن چەكسىز مىننەتدارمەن، - دېدىم.

- ۋاڭ ژۇن سېنى بەك ياخشى كۆرۈدېكەن؟... ئۇ ھازىر كېچە- كۈندۈز سېنىڭ ئامانچىلىغىڭنى، سېنىڭ تېزرەك ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە تىنچ- ئامان چىقىپ كېتىشىڭنىلا سوراپ، ئويلاپ ژۈرىدۇ. مەن سىلەرنىڭ دوستلۇغىڭلارغا ھەۋەسىم كېلىدۇ... دوست- ئاغىنە دېگەن مانا مۇشۇنداق كۈنلەردە سىنىلىدۇ!

- توغرا ئېيتىسىز، ئاكا. مەن ئۇيغۇر ئەمەس، خەنسۇ بولسىمۇ، ھېقىقى دوست تاپقان ئېكەنمەن؟

- توغرا ئېيتىسەن، ئۇ بەك ياخشى بالا!

- شۇنىڭ بىلەن ئەمدى مېنىڭ ئالمۇتىدا تۇرۇشىممۇ خەتەرلىك ئېكەندە؟- دەپ سورىدىم ۋە лمەن ئەمدى نېمە قىلىشىم كېرەك، تۇداخۇن، ئاكا؟╗دېگەندەك، ئۇنىڭغا تەلمۈردىم. شۇ چاغدا مېنىڭ ھالىم بەك خاراب ئىدى. نېمە قىلىشىمنى بىلمەس ئېدىمۇ، ئامما بۇنىڭدىن كېيىنكى تەغدىرىم، ھايات- ماماتلىقىم تۇداخۇن ئاكامنىڭ قولىدا ئېكەنلىگىنى ئوبدان ھېس قىلاتتىم.

ۋاڭ ژۇن ئاغىنەم ئېيتقاندەك، ئەگەر ئەنچۋەنتىڭنىڭ ئادەملىرى ئالمۇتىنىڭ лباراخولكا╗ بازىرىغا كېلىپلا غۇلژىلىق سودىگەر، تىژارەتچىلەردىن ئىككىسىنىڭ بىرسىگە سۈرىتىمنى كۆرسىتىپ؛ лمونۇ غۇلژىلىقنى تونامسەن؟ ئۇنى مۇشۇ ئالمۇتىدا دەيدۇ. ئۇنى كۆردۈڭمۇ، قەيەردە؟╗دەپ سورىسا، лتونۇيمەن. ھە، ئۇ ئالمۇتىدا، پالانچى يەردە!╗دەپ ئېيتىپ بېرىشى تۇرغان گەپ. ۋەتەننىڭ ئىچىدىكىلىرىنى ئاز دېگىنىدەك، بۇ يەردىمۇ ئەنچىۋەنتىڭنىڭ تىڭ- تىڭلىغۇچىلىرى، پايلاقچىلىرى، ساتقۇن- مۇناپىقلىرى تولۇپ ژۈرۈپتۇ. ئۇنداق ئەبلەخلەر كۆرۈنۈشتە ئەژايىپ ۋەتەنپەرۋەر بولۇۋېلىپ، ئالمۇتا بازىرىدا كۆپ ئاقچا تېپىپ، باي بولۇشى ئۈچۈن خوژايىنلىرى يارىتىپ بېرىۋاتقان شارائىت، ئېچىپ بېرىۋاتقان ئوچۇق يوللىرى ئۈچۈن خىزمەت كۆرسىتىش مەقسىتىدە خىتاي كوممۇنىستىك پارتىياسىگە، ئۇنىڭ دىكتاتور رىژىمىغا قارىشى مەۋقەدىكى قېرىنداشلىرىنى، ۋەتەنداشلىرىنى سېتىۋاتقانلىغىنى، ئۇنى ئاز دېگەندەك، ۋەتەن داۋاسىنى، مىللەت داۋاسىنى قىلىۋاتقان بۇ يەردىكى سىياسىي پاالىيەتچىلەرنىڭ ئېلىپ بېرىۋاتقان ھەرىكەتلىرى ۋە ئۇلار ھەققىدە مەلۇماتلارنى خوژايىنلىرىغا يەتكۈزۈپ تۇرۇۋاتقانلىغىنى ئاڭلاپ ژۈرگەنلىگىمدىن، ئۇنداق مۇناپىقلارنىڭ ئۆزلىرىلا مېنى ئەنچىۋەنتىڭنىڭ ئادەملىرىگە كۆرسىتىپ، تۇتۇپ بېرىشىغا ئىشەنچىم كامىل ئىدى.

ئاشۇنداق مۇناپىق، ئەبلەخلەرنىڭ خاىنلىغىدىن، ساتقۇنلىغىدىن ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزىمىز ئېگە بولالماي، بىر- بىرسىمىزنى سېتىپ ژۈرىۋاتقان خەلق ئېكەنمىزدە؟!

ئۆزىمىزنىلا ئويلايمىز. ئۆزۈم بولساملا بولدى، دەيمىز. ئۆزگە بىلەن ئىشىمىز يوق. ئۆزگىنىڭ بېشىغا كەلگەن ئېغىر كۈن، ئېغىر قايغۇ، ئېغىر ژۇدالىق، ئېغىر كۈلپەت ئەتىمۇ، ئۆگۈنمۇ ئۆزىمىزنىڭ بېشىغا كېلىشىنى ئويلىمايمىز. ئويلىمىغىنىمىز ئۈچۈن ئاشۇنداق ئىپلاسلىققا بارىمىز. نېمىشقا شۇنداق؟ بىز ئىلگىرى مۇنداق ئەمەس ئېدىققۇ؟... ئادەملەر ئاقچا ئۈچۈن، باي بولۇش ئۈچۈن، ھەممىدىن ژۇقۇرى تۇرۇش ئۈچۈن ۋىژدانىنى بۇ دەرىژىدە ساتمىغاندۇ، بۇ دەرىژىدە خاىنلىق، مۇناپىقلىق قىلمىغاندۇ، بەلكىم؟

ئۆزىمىزنى ئۆزىمىز باھالاشنى بىلمەيمىز. ھەممە ژەھەتتىن ئۆزىمىزدىن خېلىلا تۆۋەن دەرىژىدىكى غەيرىي مىللەتنى، ئۆزگە مىللەتنى ئۆزىمىزدىن ئۈستۈن قويىمىز، ئۇلارنىڭ ئۆزىمىزدىن تۆۋەنلىگىنى بىلىپ تۇرۇپمۇ نېمىشكىدۇ ژۇقۇرى باھالايمىز؟ بىلىپ- بىلمەي، چۈشىنىپ- چۈشەنمەي، ئازراق مەنپىيەت ئۈچۈن ئۇنىڭغا خىزمەت قىلغۇمىز كېلىدۇ. ئۇنىڭغا ياخشى كۆرۈنۈش ئۈچۈن، ئۇنىڭ ئىشەنچىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ھەر قانداق ۋەزىپىنى ئورۇنلاشقا ئۆزىمىزنى ئاتىمىز. ئۇ ئېغىزىدا بىزنى ماختىغىنى، ئالقىشلىغىنى، ياسالما خۇشامەت كۆرسەتكىنى بىلەن، بىزدىن ژىرگىنىدۇ، نەپرەتلىنىدۇ! نېمىشقا؟ سەن بۈگۈن ئۆزۈڭنى ساتتىڭ، ئۆز قېرىندىشىڭنى ساتتىڭ، ئۆز مىللىتىڭنى ساتتىڭ، ئۆز ۋەتىنىڭنى ساتتىڭ! ئۆگۈنلۈككە سەن ئۇنى، ئۇنىڭدىن كۈچلۈگىرەگىگە سېتىشىڭ، ئۇنىڭغا مۇناپىقلىق قىلىشىڭ تۇرغان گەپ! بۇنى ئۇ ياخشى بىلىدۇ. بىلگىنى ئۈچۈن سېنى ۋاقىتلىق پايدىلىنىدىدە، ئاندىن лئۆز مىللىتىڭنى ساتقان سېنىڭدىن بىزگە نېمە ياخشىلىق كېلىشى مۇمكىن╗دەپ، سېنىڭ ئۈزىڭگە تۈكۈرىدۇ. مانا، بۇنىڭدىن ئارتۇق بېچارىلىك بولمىسا كېرەك؟!

بىزدىكى مۇشۇ خىل بېچارىلىك، قورقانچاقلىق، ژۈر№ئەتسىزلىك، خۇشامەتچىلىك، پەسكەشلىك، كىچىككىنە مەنپىيەت ئۈچۈن ۋىژداننى سېتىش، ئابرۇي- ئاتاق، مەنسەپ ئۈچۈن مىللىتىنى سېتىش، ئەڭ ئاخىرىدا ۋەتەننى سېتىش ئوخشاش يارىماس ئىلەتلەرنىڭ بارغانسېرى ئېتەك يېيىۋاتقانلىغىدىن كىمگە دات دەيسەن؟

ئاخىر، نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن چوڭ ئىمپېرىيالەرنى قۇرغان، خانلىقلارنى قۇرغان، دۆلەتلەرنى قۇرغان، دۇنيا مەدەنىيىتىگە چوڭ تۆھپىلەرنى قوشقان، ئەژايىپ يېڭىلىقلارنى كەشپىيات قىلغان خەلقنىڭ ئەۋلادلىرىغۇ بىز؟! بىز بۈگۈن كىم بولۇپ قالدۇق؟

بۈگۈن بىزنىڭ قورقانچاق، بېچارە، خۇشامەتچى، ژان باقار بولۇپ قېلىشىمىزغا كىم ئەيىپلىك؟ زامان ئەيىپلىكمۇ ياكى ئۆزىمىز ئەيىپلىكمۇ؟

ئابدۇقادىر داموللام ئېيتقاندەك، غەپلەت ئۇيقۇسىدا يېتىۋاتقان خەلق ئېكەنمىز؟!

بۇ خەلق قاچان ئويغىنار ئەمدى؟!...

- خىيالغا چۈشۈپ كەتتىڭغۇ، ئۇكام، - تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىدى.

- ھە- ئە- ئە، - دېدىم ئۇيقىدىن چۆچۈپ ئويغانغان ئادەمدەك، بېشىمنى سىلكىپ كۆتەرگىنىمنى ئۆزۈممۇ سەزمەي قالدىم. نىژاتلىق كۈتكەن كۆزلىرىم تۇداخۇن ئاكامغا تىكلەندى.

- ياخشىلىق قىلساڭ پۈتۈن قىل، ئاخىرىسىغىچە قىل، دېگەن ئېكەن!- دەپ سۆز باشلىدى تۇداخۇن ئاكام. - قولدىن كېلىپ تۇرغاندا، پەقەت ياخشىلىق قىلىش كېرەك. بۇ مېنىڭ تۇتقان يولۇم. مەن ساڭا ياخشىلىق قىلاي دېگەن ئېكەنمەن، دېمەك، ئاخىرىسىغىچە قىلىشىم لازىم!

مەن تۇداخۇن ئاكامغا لاپ ئېتىپ قارىدىم.

- كۆپ قايغۇرما، قەيسەر. ئىسمىڭ ژىسمىڭغا ياراشقان قەيسەر ژىگىتقۇ سەن. شۇنىڭ ئۈچۈن مەن سېنى بىر قوساقتىن چىققان قېرىندىشىمدەك ياخشى كۆرىمەن، ئۇكام؟- تۇداخۇن ئاكام ھەقىقىي قېرىنداشلىق مېھرى بىلەن بېشىمنى سىيلاپ، ماڭا ئالەمچە مېھىر- مۇھەببەت بىلەن كۈلۈمسىرەپ باقتى.

تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئالىقانلىرىنى ئېچىپ بېشىمنى سىيپىشى بىلەن پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا قان تومۇرلىرىم ئارقىلىق ئىللىق بىر سېزىم ئېقىپ كىرگەندەك بولدى... مۇنداق ئىللىق سېزىملارغا مەن، مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانام مېنى باغرىغا بېسىپ، باشلىرىمنى سىيپاپ ئەركىلەتكەنلىرىدە غەرق بولاتتىم. ئۆزۈمنى دۇنىيادىكى ئەڭ بەختلىك بالىلاردەك ھېس قىلاتتىم...

ھاياتىمدىكى مەڭگۈ ئۇنتۇلماس، باھاسى يوق ئاشۇ كۈنلەر، سااتلار، مىنۇتلار، دەقىقىلەر كۆز ئالدىمغا لاپ ئېتىپ كەلدى. كەلدىيۇ، ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ چىققان بىر ئوت گېلىمگە كېلىپ تىرەلدى. ئۆپكەم ئۆرلەپ كەتتى. ئېگىز بويلۇق، ئاق ئۈزلىك، قوشما قاش، بۈركۈت كۆزلۈك، چىرايىدىن بىر خىل ئىللىقلىق نۇرى بالقىپ تۇرىدىغان تۇداخۇن ئاكام كۆزلىرىمگە مەرھۇم ئاتام بولۇپ كۆرۈندى.

- ئاتا، ژېنىم ئاتا!- دەپ ۋاقىرغىنىمچە، ئۇنىڭ بوينىغا ئېسىلىپ، ھۆكۈرەپ ژىغلاۋېتىشكە ئازلا قالدىم. ئۆزۈمنى ئاران- ئاران تۇتۇۋالدىم...

مەن تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ مېھرىۋانلىغىدىن سىماب مىسالى ئېرىپ كەتكەن ئىدىم...

مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانامدىن باشقا شۇ كۈڭىچە ھېچ كىم مېنىڭ بېشىمنى مۇنداق مېھرى- مۇھەببەت بىلەن سىيپاپ، ماڭا ھەۋەسلىنىپ باققانلىقىنى كۆرمىگەن ئىدىم!

بەزى ئىنسانلار بەەينى بىر قوساقتىن چىققان قېرىنداشلاردەك مۇشۇنداق ئېغىر كۈنلەردە بىر- بىرسىگە مېھرىبان، كۆيۈمچان بولىدىغان ئوخشايدۇ؟

بۇنى مەن بىلمەس ئىدىم. مۇنداق ھالەت بېشىمدىن ئۆتمىگەن. ئۇنداق بولغىنى، مېنىڭ بىر قوساقتىن چىققان بىرمۇ قېرىندىشىم يوق ئىدى. تىكەندەك يالغۇزمەن!

ئەمدى يالغۇز ئەمەسمەن!...

- ئەتە كەچتە تاشكەنتكە كېتىمىز!- تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزى مېنى ھوشۇمغا كەلتۈردى. - تاشكەنتتە بىر يېقىن تونۇش، قەدىردان ئاكىمىز تۇرىدۇ. ئۆزى ئاتمىشىنچى ژىللاردا خوتەندىن مۇشۇ ياقلارغا چىققان ئېكەن. ئىسمى مۇھەممەت. ھاياتنىڭ ئېغىرچىلىقلىرىنى بېشىدىن كۆپ ئۆتكۈزگەن ئادەم. ئۆزى تولىمۇ مېھرىبان، تازا، ھالال، بەك ئەمگەكچان، ئاتمىش ياشلاردىن ئاشقان كىشى. ئۇ ئادەم بىلەن مەن، ئۇ كىشىنىڭ سودىگەر- تىژارەتچى ئوغلى ئارقىلىق تونۇشۇپ، قەدىردان ئاكا- ئۇكىلاردەك بولۇپ كېتىشكەنمىز. ئۇ كىشىنىڭ ئوغلى بىلەن قىزى مەن ئارقىلىق چوڭ سودىغا كىرىشىپ، باي بولۇپ كېتىشتى. شۇڭا ئۇلار ئۆزلىرىنى مېنىڭ ئالدىمدا قەرزدار دەپ ھېسابلاپ، مېنى قانداق رازى قىلىشنى بىلمەي ژۈرىشىدۇ.

ھەر ئىشنىڭ ئۆز ۋاقتى، سااتى بار دېگىنىدەك، ئۇلارنىڭ مېنىڭ ئۈچۈن راسا خىزمەت كۆرسۈتىدىغان ۋاقتى كەلدى دەپ ئويلايمەن. بۇنى مەن غۇلژىدىن ئالمۇتىغا كەلگۈچە ئويلاپ، كۆڭلۈمگە پۈككەن ئىدىم!...

تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، مېنىڭدىكى ئۆچۈشكە باشلىغان ئارزۇ- ئۈمىد چىراقلىرى قايتىدىنلا لاپىلداپ ياندى.

- سەن ئەمدى بىر دەۋر شۇ يەردە، شۇلار بىلەن ياشاپ تۇرىسەن؟- دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى تۇداخۇن ئاكام. - بىر ياخشى يېرى، ئۇ ئاكىمىز شەھەرنىڭ سىرتىدا، بىر تاغ باغرىدا تۇرىدۇ. خېلى نۇرغۇن يېرى، چارۋۇ ماللىرى بار. دېخانچىلىغىنى قىلىدىغان، ماللىرىنى باقىدىغان ئادەملىرىمۇ بار. ئۇلارغا ئايلىق تۆلەپ ئىشلىتىدېكەن. مۇنداق ئېيتقاندا، ئۇ ئاكىمىز شۇ تەۋەدىكى باي فېرمىرلارنىڭ بىرسى. بىر ئوغلى دوختۇر، بىر ئوغلى ساقچىنىڭ باشلىقى، كەنژە ئوغلى باي سودىگەر- تىژارەتچى. ئۇ يەر، ئۇلارنىڭ ئاىلىسى سەن ئۈچۈن ئەڭ بىخەتەر ژاي دەپ ئويلاۋاتىمەن. лكۆزدىن ژىراق، كۆڭۈلدىن ژىراق╗دېگىنىدەك، ھازىرچە ئاشۇ ياقتا ياشاپ تۇرغىنىڭ ياخشى. ئاللاھ بۇيرۇسا، ئۇنىڭدىن كېيىن، سېنىڭ ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشىڭنىڭ ئامالىنى قىلىمىز، ئۇكام؟!

- رەھمەت سىزگە، تۇداخۇن ئاكا. سىلەرگە ئوخشاش ئەژايىپ ئۇلۇغ ئىنسانلارغا يولۇقتۇرۇپ، سىلەرگە ئىسسىق كۆرسىتىپ، سىلەرنىڭ غەمخورلۇقلىرىڭلارغا، ياردەملىرىڭلارغا، مېھرى- مۇھەببەتلىرىڭلارغا ئېرىشتۇرىۋاتقىنىغا ئاللاھغا مىڭ- مىڭ رەھمەت ئېيتىمەن، شۈكرى كەلتۈرىمەن؟!- دېدىم ھاياژاندىن تىترەك ئاۋازدا. شۇندا ئۆپكەم ئۆرلەپ، كۆز چاناقلىرىمدىن ئېتىلىپ چىقىپ كېتەي دەپ تۇرغان مىننەتدارلىق، رازىمەنلىك، خۇشاللىق ياشلىرىمنى تۇداخۇن ئاكامدىن يوشۇرۇپ، يەرگە قاراۋالدىم.

- بۇ ھايات دېگەن شۇنداق نەرسە، ئۇكام، - دېدى تۇداخۇن ئاكام. - بىز ھەممىمىز بۇ دۇنياغا بەش كۈنلۈك مېھمان؟ مېھمان كېلىدۇ، كېتىدۇ!... ئون سەككىز مىڭ ئالەمنى ياراتقان ئاللاھ مېھماننىڭ ھەممە قىلغان، ئەتكەنلىرىنى كۆرۈپ، بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. ئاللاھ ياخشىلارنى، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغۇچىلارنى مۇكاپاتلايدېكەن، يامان ئەمەللەرنى قىلغۇچىلارنى ئۇ دۇنياغا قالدۇرمايلا، مۇشۇ يورۇق دۇنىيانىڭ ئۆزىدىلا ژازالايدېكەن؟... شۇنىڭ ئۈچۈن ياخشى ئىشلارنى قىلىش كېرەك، قولدىن كېلىپ تۇرغاندا ئىنسانلارغا ياخشىلىق قىلىشلا كېرەك ئېكەن؟

مەن سېنى ياخشى كۆرىمەن، ئۇكام. سېنىڭ كېلەچىگىڭ پارلاق بالا؟! بۇنىڭغا مېنىڭ كۆزىم ئوبدان يەتتى. بېشىڭغا كېلىۋاتقان بۇ ئېغىرچىلىقلارنىڭ ھەممىسىنى، ئاللاھ ئەزىز ياراتقان سېنى، ئاللانىڭ ئۆزى سىناق قىلىۋاتقانلىقى دەپ ئويلايمەن؟ نېمىشقا دېمەمسەن؟ قۇدرىتى ئۇلۇغ ئاللاھ بىرلىرىگە ھەممە ياخشىلىقلارنىЧبايلىقنى، دۆلەتنى، مەنسەپنى، پاراۋان تۇرمۇشنى، بەختنى، خۇشاللىق- شاتلىقنى ئايىماي بېرىدېكەنۇ، ئىككىنچى بىرلىرىدىن موشۇلارنىڭ ھەممىسىنى ۋاقىتلىق تارتىۋالىدېكەن، ئامما ئەڭ مۇھىم نەرسىنىلا قالدۇرۇپ قويۇپ، سىنايدېكەن؟ лمېنىڭ بۇ بەندىلىرىم بۇ سىناقلاردىن قانداق ئۆتەر ئېكىن؟╗دەپ، ھاياتتىكى ھەر خىل ئىشلار بىلەن بىرلىرىنى قىسقا ۋاقىت، بىرلىرىنى ئۇزاق ۋاقىت سىناقتىن ئۆتكۈزىدېكەن؟

مېنىڭ بۇ سۆزلەرنى ئېيتىشىمدىكى سەۋەب، лمەن ژىتىم، تەنھا يالغۇز╗دەپ كۆپ ئاھ ئۇرمىغىن، ھەسرەت چەكمىگىن، روھۇڭنى چۈشەرمىگىن، ئۈمىدسىزلىككە بېرىلمىگىن، ئۇكام؟ سېنىڭ، نىيىتىڭنىڭ دۇرۇسلىغىدىن، سەن ئۆز بېشىڭنىڭ غېمىدىلا ئەمەس، خەلقىڭنىڭ، مىللىتىڭنىڭ، ۋەتىنىڭنىڭ غېمىدە ياشاۋاتقانلىغىڭدىن، شۇ ئىزگۈلۈك يولىدا زەخمەت چېكىۋاتقانلىغىڭدىن، ئاللاھ سېنى ئوتنىڭ ئىچىدە كۆيدۈرمەي ساقلاپ كېلىۋاتىدۇ... سەۋەب، مۇشۇ يولدا كېلەچەكتە سېنىڭ قىلىدىغان ئىشلىرىڭ بەك نۇرغۇن دەپ ئويلايمەن؟ ئاللاھ بۇيرۇسا، كېلەچەكتە سەن شۇنداق كۈنلەرگە يېتىسەنكېن، ئۇنى سەن ھازىر تەسەۋۋۇرمۇ قىلالمايسەن؟ ئۇنداق بولغىنى، سەن ئىقتىدارلىق، ئەقىل- پاراسەتلىك، ۋىجدانلىق، قورىقماس، ژۈر№ئەتلىك ژىگىتسەن! سېنىڭ پېشانەڭ ئوچۇق بالا، يولۇڭ ئوچۇق بالا، ئۇكام؟!

تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزلىرىدىن كېيىن كۆڭلۈم شۇنچىلىك كۆتۈرۈلۈپ كەتتى.

- تاشكەنتكە بارغاندا مۇھەممەت ئاكىنىڭ ئاىلىسىدىكىلەرگە سېنى كىم دەپ تونۇشتۇرۇشۇم ۋە بۇ يەرگە كېلىشتىكى ئاساسىي مەخسىتىمىزنى نېمە دەپ ئېيتىشنى ئۆزۈڭ بىر ئويلاپ كۆرەرسەن؟- دەپ تۇداخۇن ئاكام ئىلگەركى، ئاساسىي ماۋزۇغا كۆچتى. - كۆرۈنۈشتە شىركەتنىڭ ئىشلىرى بىلەن ئالمۇتىغا چىقىۋاتقان تۇرغۇلۇق، غۇلژىدىكى ئۇرۇق- تۇغقان، تونۇشلىرىڭغا؛ лقەشقەرگە توي قىلىشقا كېتىۋاتىمەن╗ دېگەڭە ئوخشاش بىر نەرسىنى توقۇپ چىقىرىش كېرەك؟

- ئەژايىپ ياخشى گەپلەرنى قىلىۋاتىسىز، ئاكا. سىز ھەقىقىي ئالىيژاناپ ئادەمسىزدە؟- دېدىم ۋە تۇداخۇن ئاكامنىڭ лقەشقەرگە توي قىلىشقا كېتىۋاتىمەن╗دېگەڭە ئوخشاش ھېكايە توقۇش كېرەكلىكى ھەققىدىكى سۆزىگە ژاۋابەن شۇنداق گەپنى قىلدىم. - باياتىن مەنمۇ مۇشۇ ھەقتە ئويلاۋاتاتتىم. ياراتقان ئېگەمنىڭ ئۆزىمۇ ئېيتىدېكەنغۇ؛ лساقلانساڭ، ساقلايمەن╗دەپ. ساقلىنىش ئۈچۈن يالغان گەپ قىلىش ئاللانىڭ ئالدىدا گۇناھ بولمىسا كېرەك؟

- ياق، ھېچ قانداق گۇناھ بولمايدۇ، - دېدى تۇداخۇن ئاكام ئىشەشلىك سۆزلەپ. - سەن يالغان گەپ قىلىپ، بىرەر ئادەمگە زەرەر يەتكۈزۈۋاتقىنىڭ، ئۇنىڭغا ئۇگال قىلىۋاتقىنىڭ يوق؟ سەن يالغان گەپ قىلساڭ، دۈشمەنلىرىڭنىڭ قەستىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن، بېشىڭغا كېلىۋاتقان ئۆلۈمدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن قىلىۋاتىسەن؟ ئاللاھتاالا ھەممىنى كۆرگۈچى، ھەممىنى بىلگۈچىدۇر؟!

- ھېكىمەتلىك، دانىشمەنلىك سۆزلىرىڭىزگە باش ئېگىمەن!...

- قوي، ئۇنداق دېمە...

بۇ كېچە ئۇزاققىچە ئۇخلالمىدىم. نېرى ئويلاپ، بېرى ئويلاپ شۇنداق بىر ھېكايىنى توقۇپ چىقتىم.

بىز ئەسلى خوتەنلىك ئېكەنمىز. بوۋام ياش ۋاقتىدا خوتەندىن غۇلژىغا چىقىپتۇ. غۇلژىدىن ئۆيلىنىپ، بالا- ژاقىلىق بوپتۇ. بوۋامنىڭ ئىككى ئوغلى، ئىككى قىزى بولغان ئېكەن. مېنىڭ ئاتام ئەڭ كەنژە ئوغلى بولۇپ، 1962- ژىلقى ماي ۋاقىەسىدە سوۋېتقا چىقىپ كېتىمىز دەپ، ئون سەككىز- ئون توققۇز ياش ۋاقىتلىرىدا بىر نەچچە ئاغىنىلىرى بىلەن قازاقىستانغا چىققان ئېكەن. ئالمۇتىدا ئورۇنلىشىپ قېلىپ، شوفېرلىقنى ئوقۇپ، بىر نەچچە ژىل تاكسى ھايداپتۇ. كېيىن ئالمۇتىدىكى سودا ساھاسىدا ئىشلەيدىغان ھاللىق بىر ئادەمنىڭ قىزىغا ئۆيلەڭەن ئېكەن. شۇنىڭدىن كېيىن كەسپىنى يۆتكەپ، قېيناتىسىنىڭ ئارقىسىدا شەھەردىكى چوڭ ماگازىنلارنىڭ بىرسىدە پېنسىياگە چىققۇچە سېتىقچى بولۇپ ئىشلىگەن.

بىز ئاىلىدە ئۈچ ئوغۇل، ئىككى قىزЧبەش بالا. ئاكىلىرىم بىلەن ھەدىلىرىمنىڭ ھەممىسى ئاىلىلىك بولۇپ، ئايرىم ياشايدۇ. ھەر بىرسىنىڭ ئىككىدىن، ئۈچتىن بالىلىرى بار. ئاتام ھازىر يەتمىشلەرگە تاقاپ قالدى. ئانام يېقىندا ئاتمىش بەش ياشقا تولدى.

مەن ئاتا- ئانامنىڭ كەنژىسى ئېكەنلىگىمدىنمۇ مېنى بەك ئارزۇلاپ، ئەركىلىتىپ چوڭ قىلغانلىقتىن، بۆۋەك، سەل شوخاراق ئىدىم. ئاتامنىڭ مەن كىچىك ۋاقىتلىرىمدا؛ лئوغۇل دېگەن شوخ بولۇش كېرەك، بولمىسا يوق بولۇش كېرەك╗دېگەن سۆزلىرى قۇلىغىمغا قوغۇشۇندەك قۇيۇلۇپ قالغانلىقتىن، شوخ بولغاندىمۇ ئاسمانغا پىچاق ئاتىدىغاندەك، تۇرۇش دېسە، ئۇرۇش دەپ مەيدانغا چىقىدىغاندەك، ھېچ نەرسىدىن قايىتمايدىغان، ھېچ نەرسىدىن قورىقمايدىغان بولۇپ ئۆسۈپ چوڭ بولدۇم. ئاشۇ شوخلىغىم، گاڭگۇڭلىغىم ھېلىكەم بار.

ئالمۇتىنىڭ ئۇيغۇرلار كۆپ ياشايدىغان лدرۇژبا╗ مەھەللىسىدە تۇرىمىز. مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان چاغلىرىمدىن تارتىپ، سپورت كلۇبىغا قاتنىشاتتىم. كاراتې، بوكس، كېكبوكس بويىچە رېسپۇبلىكىلىق مۇسابىقىلارغا تالاي قېتىم قاتنىشىپ، بىرىنچى، ئىككىنچى ئورۇنلارنى ئالغانمەن.

ئۆيلىنىمەن دەپ ژۈرگەن قىزىمنىڭ تۇغۇلغان كۈنىدە، ئۇ قىزنى رېستورانغا ئېلىپ بارغان ئىدىم. лدرۇژبىنىڭ╗ ژۇقۇرىسىدىكى بايلار مەھەللىسىدە تۇرىدىغان بىر باي- بايۋەچچىنىڭ كۆرەڭ، ماختانچاق ئوغلى ئىككى ئاغىنىسى بىلەن ئاشۇ رېستوراندا ئولتىرىشقان ئېكەن. بىر ئاز قىزىۋالغان ئۇ مېنىڭ قىزىمغا قوپال چاقچاق قىلىپ، بىزگە تېگىشتى. лھەي، ئاغىنە، قويساڭچۇ؟╗دېسەم، مېنى ھاقارەت قىلىۋاتىدۇ. лساڭا نېمە كېرەك؟╗دېسەم، лماڭا قىز كېرەك!╗دەيدۇ. лقىز كېرەك بولسا، كوچىدا تولۇپ تۇرۇپتىغۇ. تاللاپ تۇرۇپ بىرسىنى تۇتمامسەن؟!╗ دېسەم، лماڭا مونۇ قىز يېقىپ قېلىۋاتىدۇ؟╗دېمەسمۇ. ئاچچىقىم شۇنداق كېلىپ، تېرىككىنىمدىن؛ лھەي، ھېژىقىز، ساڭا بۇ قىز كېرەك بولسا، ژۈر تالاغا؟╗دېدىم.

شۇنىڭ بىلەن سىرتقا چىقتۇق. ئۇ ئۈچى مېنى ئوتتىرىغا ئېلىۋېلىپ، چەتتەرەك قاراڭغۇ ژايغا ئېلىپ ماڭدى. مەن قىزىمغا؛ лسىز مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرۇڭ، قورىقماڭ╗دەپ رېستوران ئىشىكىنىڭ ئالدىدا قالدۇرۇپ قويدۇم.

ئالمۇتىدا ئۆزىنى مەن دەپ ژۈرگەن ئۇ بايۋەچچىنىڭ ئاشۇ تولىمۇ كۆرەڭ، ماختانچاق ئوغۇلى ئىككى ئاغىنىسى بىلەن سۆزلىگەن بولۇپ، л تارسلا╗ قىلىپ ئىڭىگىمنىڭ ئاستىغا بىرنى ئۇرۇۋەتتى. تۇيۇقسىز تەككەن مۇشتتىن بىر ئىككى قەدەم سەنتۈرلۈپ كەتتىم. يېنىدىكى ئاغىنىلىرىمۇ ماڭا قارىتىپ مۇشت ئېتىشقا باشلىدى.

- ھەي، ھەزىلەكلەر، خوتۇن كىشىدەك ئۇرغىچە، ئوغۇل بالىدەك ئۇرۇشمامسەن؟ ئۇرۇش دېگەن مانا مۇنداق بولىدۇ!- دېدىمدە، پاشمان بىلەن بىر نەچچە دەقىقىنىڭ ئىچىدىلا лتارس- تۇرس╗قىلىپ، ھەر ئۈچىلىسىنى ياتقۇزۇۋەتتىم.

ئاندىن رېستوراننىڭ ئالدىدا قورقۇپ، تىترەپ تۇرغان قىزىمنى ئالدىمدە، ئۇ يەردىن دەررۇ كېتىپ قالدۇق.

ئارىدىن ئىككى كۈن ئۆتۈپ، ئۆيگە كەلسەم، ئانام ۋاي- داتنى باشلىدى.

- سەن پالانچى دېگەن باينىڭ بالىسىنى ئۇرۇپ، ئېڭىگىنى چېقىۋېتىپسەن! ئۇ ھازىر ئاغىرىقخانىدا ئېكەن. ئاتىسى بىلەن ئانىسى كېلىشتى. лسەنلەرنىڭ بۇ بۇزۇق، باش كېسەر بالاڭنى ئەمدى تۈرمىگە سولىتىپ، چىرىتىۋېتىمەن! سەنلەرنىڭ بالاڭ، مېنىڭ ئوغلۇمنىڭ ئىڭىگىنى چاققان بولسا، مەن ئەمدى ئۇنى تۈرمىگە ئولتۇرغۇزۇپ، قانچە پۇل كەتسە مەيلى، تۈرمىدىكى باش كېسەرلەر ئارقىلىق ئۇنىڭ ئىڭىگىنىلا ئەمەس، پۇت- قوللىرىنى، ھەممە يېرىنى چاققۇزۇپ تاشلايمەن. شۇ چاغدا كۆرۈشىسەن مېنىڭ كىملىكىمنى؟!╗دەپ ۋار- ژۇر قىلىپ كېتىشتى. - دېدى ئانام.

مەن بولغان ۋاقىەنى ئۆز ئەينى بويىچە ئېيتىپ بەردىم. ئاتام مەن بىلەن ئۇرۇشقىنى يوق.

- يارايسەن، ئوغۇل بالا. مەن سېنى ئوغۇل دەپ تاپقان؟!- دەپ ئاتام مۈرەمگە ئۇرۇپ قويۇپ، سىرتقا چىقىپ كەتتى.

ئانام تېخىمۇ ۋايساپ كەتتى.

ئەتىسىلا تۇداخۇن ئاكام بىزنى يوقلاپ، ئۆيگە كېلىپ قالدى. تۇداخۇن ئاكام ئانام بىلەن بىر تۇغقاننىڭ بالىلىرى بولغانلىقتىن، بىر- بىرسىگە تولىمۇ مېھرىبان، كۆيۈمچان، غەمخور ئىدى.

ئانام ھەممە گەپنى تۇداخۇن ئاكامغا ئېيتىپ؛

- ۋاي، ژېنىم تۇداخۇن، ئەمدى قانداق قىلارمەن؟ قەيسەرنى تۈرمىگە ئولتارغۇزىۋېتىدىغان بولدى. ئۇ چوڭ باي، پۇلى ژىق. ئۆزۈڭ بىلىسەن، ھازىر بايلارنىڭ زامانى. ئۇلار نېمە قىلىمەن دېسە، قولىنى نەگە سۇنسا يېتىدۇ. ئەتىلا ساقچىلار كېلىپ، قەيسەر بالامنى ئېلىپ كېتىدىغاندەكلا قىلىپ تۇرىدۇ؟... بۇ ئىشلار ئاكاڭنىڭ قاپتىلىغىمۇ كىرىپ چىقماي، лيارايسەن، ئوغۇل بالا!╗دەپ، ئولتىرىدۇ قارا؟ شۇنىڭ ئۈچۈن قەيسەرنى ئەمدى سەن ئۆزۈڭ بىر نەرسە قىلمىساڭ، بۇ ئىشتىن قۇتۇلۇشنىڭ بىر يولىنى ئۆزۈڭ تاپمىساڭ، بالامدىن ئايرىلىپ قالىداغان ئوخشايمەن؟ ۋاي بالام، ۋاي بالام!- دەپ ژىغىنى سالدى.

خۇللاس، تۇداخۇن ئاكامنىڭ مېنى بۇ يەرگە يوشۇرۇن ئېلىپ كېلىشىنىڭ ئاساسىي سەۋەۋىمۇ شۇ، خالاس.

كېچىچە توقۇپ چىققان بۇ ھېكايەمنى ئەتىسى ناشتىن كېيىن تۇداخۇن ئاكامغا ئېيتىپ بەردىم.

- پاھ، بۇ ھېكايەڭ سۇ كىرمەس بولۇپ قاملىشىپتۇ، ئۇكا؟- دېدى تۇداخۇن ئاكام كۈلۈپ. - سەن ئۆزەڭمىغۇ يازغۇچى بولىدىغان بالا ئېكەنسەن؟ غۇلژىدا توقۇغان ھېكايەڭمۇ راسا قاملاشقان ئېكەن. ئۇنى ئاڭلىغان ھەر قانداق ئادەم راست دەپ ئويلايدۇ. مونۇ ھېكايەڭگىمۇ ھەر كىم قەت№ئىي ئىشىنىدۇ، ئەلۋەتتە.

تۇداخۇن ئاكامنىڭ كۆڭلىدىكىنى، ئويىدىكىنى تاپقانلىقىمدىن خۇشال بولدۇم.

- تاشكەنتتىكى مۇھەممەت ئاكىمىزنى خوتەنلىك دەپ قويۇۋېدىم، سەنمۇ بوۋاڭنى خوتەنلىك قىلىۋېتىپسەن؟- دەپ كۈلدى تۇداخۇن ئاكام.

- ئەسلىدىغۇ ئانام تەرەپتىن بوۋام خوتەنلىك، ئاتام تەرەپتىن چوڭ بوۋام بەشكېرەملىك. ئەمدى زامانغا قاراپ ئىش تۇتمىساق بولمۇغىدەك، تۇداخۇن ئاكا؟- دېدىم مەنمۇ چاقچاقنى ئارىلىشتۇرۇپ سۆزلەپ. - بىردە تۇرپانلىق، بىردە ئاتۇشلۇق، بىردە قەشقەرلىك، بىردە غۇلژىلىق بولۇپ ژۈرۈمىزدە ئەمدى؟... ئانامنىڭ ئەژايىپ مېھرىبان، تولىمۇ كۆيۈمچان، بەك قەدىردان تۇغقانى بار. ئۇ كىم دېسىڭىز، ئۇ مېنىڭ مۇشۇ تۇداخۇن ئاكام. مەن بۇ كىشىگە ژىيەن بولىمەن!...

تۇداخۇن ئاكام قاقاخلاپ كۈلۈپ كەتتى.

- лيالغان سۆزنى قايتىلاۋەرسەڭ، ئۇ راستقا ئايلىنىپمۇ قالىدۇ╗دېگىنىدەك، مۇشۇنداق سۆزلەرنى ئېيتىۋەرسەڭ، مەن سېنىڭ راستىنىلا يېقىن تۇغقانىڭ، ئاكاڭ، كىچىك داداڭ ياكى تاغاڭ بولۇپ قالىمەن ژۇمۇ؟...

- ئەگەر شۇنداق بولغىنىدا نېمە ئارمان ئىدى، - دېدىم ھاياژاندىن. - تۇداخۇن ئاكا، مەن بەرىبىر سىزنى يېقىن تۇغقانىم، ئاكام، كىچىك دادام، تاغام دەپ ھېسابلايمەن؟!

- ئاشۇنداق دېگىنىڭگە رەھمەت، ئۇكام، - دېدى تۇداخۇن ئاكام بېشىنى لىڭشىتىپ. - تۇرايلى. ھازىر بازارغا بېرىپ، ئۆزۈڭگە بىر ئىككى قۇر ئىچ كىيىم، ئۇ- بۇ كېرەكلىك نەرسىلەرنى ئېلىۋال؟ ئۇنىڭدىن كېيىن شاۋكەت ئاكاڭغا يولۇقۇپ قويايلى. خوشلىشىپ قويۇشۇڭ كېرەك؟ ئۇ ياقتا قانچە ۋاقىت تۇرىسەن، ھازىرچە بىر نەرسە دېيىش قىيىن. ئۆزۈڭ قارايسەن، مەنمۇ بېرىپ تۇرىمەن. تېلېفون قىلىپ تۇرىشارمىز. تېخى ئۇ يەر يېقىپ قالغۇدەك بولسا، ئۆزبەكستانلىق بولۇپ قالامسەن تېخى!

- ياقە، ئاكا، مېنىڭ ئوي- مەخسىتىمنى ئوبدان بىلىسىزغۇ؟

- ھە، بىلىمەن! ئۇ كۈنلەرگە چوقۇم يېتىسەن. ئاللاھ بۇيرۇسا، سېنىڭ ئاشۇ شېرىن ئارزۇ- ئارمانلىرىڭ سېنى ھەرگىز ئالدىمايدۇ.

- ئىلاھىم، ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن، ئاكا؟!...

ئېغىر قىسمەتلەر، سەرگۈزەشتلەر

كەچقۇرۇنلىغى ئالمۇتىدىن چىققان چوڭ ئاۋتوبۇس ئەتىسى ئەتىگەن ساات توققۇز - ئونلاردا تاشكەنت ئاۋتوۋوكزالىغا كېلىپ توختىدى. تۇداخۇن ئاكام تېلېفون قىلىۋەتكەن ئېكەن، تولۇق كەلگەن، ئېگىز بويلۇق، قارا قۇمچاق، ئوتتۇز ياشلارغا تاقاپ قالغان خۇش چىراي ژىگىت تۇداخۇن ئاكام بىلەن قۇچاغلىشىپ؛

- خۇش كەپسىز، تۇداخۇن ئاكا، خۇش كەپسىز؟!- دەپ بىزنى قىزغىن قارشى ئالدى.

- تۇداخۇن ئاكا، ھارماي- چارچىماي كەلدىڭلارمۇ؟ ئۆي ئىچى، بالا- ژاقىلار تىنچلىق- ئامانلىقتۇ؟ سىزنى سېغىندۇق. ئاتام بىلەن ئانام سىزنىڭ كېلىشىڭىزدىن خەۋەر تاپتى. ئۇلار شۇ تاپتا سىزنى كۈتۈشىۋاتىدۇ. ھەدەمگىمۇ سىزنى بۈگۈن ئەتىگەن كېلىدۇ، دەپ ئېيتىپ قويغان ئىدىم.

- رەھمەت، ھەممىڭلار تېنچلىقمۇ؟ مۇھەمەت ئاكام بىلەن ھەدەمنىڭ سالامەتلىكى ياخشىدۇ؟- دەپ سورىدى تۇداخۇن ئاكام.

- ئىنشااللا، ھەممىسى ياخشى!

- مەن سىلەرنى تونۇشتۇرۇپ قوياي. بۇ ژىگىت مېنىڭ ئالمۇتىدىكى ھەدەمنىڭ ئوغلى قەيسەر بولىدۇ!- دەپ ماڭا قارىدى. - قەيسەر، بۇ ئاكاڭ مەن ساڭا ئېيتقان ئۆزبەكستانلىق ئىنىم ئەمەتژان بولىدۇ، - دەپ بىزنى تونۇشتۇردى.

- ناھايىتى ياخشى. قەيسەر ژىيەنىڭىز بىلەن تونۇشتۇرغىنىڭىزغا مىننەتدارمەن. مانا ئەمدى مەن ئالمۇتىدىنمۇ ياخشى بىر ئىنى تاپتىم؟!- دەپ ماڭا كۈلۈمسىرەپ باقتى ئەمەتژان ئاكا قولىنى كۆكسىگە ئېلىپ تۇرۇپ.

- رەھمەت، ئەمەتژان ئاكا، مەنمۇ تاشكەنتتىن سىزگە ئوخشاش بىر ياخشى ئاكا تاپقىنىمغا خۇشالمەن. تاغام سىز توغرىلىق ماڭا كۆپ ياخشى گەپلەرنى قىلاتتى، - دېدىم ئۇنىڭ سۆزىگە ژاۋابەن.

- ياخشى. مەن ئويلايمەن، سىلەر قەدىردان ئاكا- ئۇكىلاردىن بولۇپ ئۆتۈسىلەر ئەمدى! ئەمەتژان، مېنىڭ بۇ ژىيەنىم بەك زور بالا ژۇمۇڭ، - دەپ كۈلۈپ قويدى مېنى ماختاپ.

- توغرا ئېيتىسىز، تۇداخۇن ئاكا، زور ژىگىت ئېكەنلىگى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ، - ئەمەتژان ئاكا مېنىڭ ئېگىز بويلۇق قەددىي- قامىتىمگە زوقمەنلىك بىلەن قارىغاچ. - سىزنىڭ ژىيەنىڭىز، دېمەك، مېنىڭ ئىنىم! شۇنداق ئەمەسمۇ ھە، قەيسەر؟

- ئەلۋەتتە، ئەمەتژان ئاكا، - دېدىم.

- ئىسمىغا يارىشا ئۆزىمۇ قەيسەر ژىگىت كۆرۈنىدۇ؟- دەپ مېنى ئىشارە قىلغاندەك بولدى ئەمەتژان ئاكا.

- ئۇ تەرىپىگە گەپ ئىشلەنمەيدۇ. - دېدى تۇداخۇن ئاكام.

شۇ خىلدىكى سۆزلەر بىلەن ئەمەتژان ئاكا بىزنى يولنىڭ چېتىگە توختىتىپ قويغان يېنىك ماشىنىنىڭ يېنىغا ئېلىپ كەلدى. ماشىنا ئىچىدىن ئون ئىككى- ئون ئۈچ ياشلار چامىسىدىكى ئوماققىنا بالا چىقىپ، قولىنى كۆكسىگە قويغان ھالدا؛

- ئەسسالامۇەلەيكۈم، خۇش كەپسىلەر، مېھمانلار!- دەپ سالام قىلدى.

- ۋاەلەيكۈم ئەسسالام!- دېدۇق تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىز تەڭلا.

- ھوي، بۇ ئەلىشېرغۇ؟ كاتتا ژىگىت بولۇپ كېتىپسەنغۇ؟- تۇداخۇن ئاكام ئۇنى باغرىغا باستى.

- ئەلىشېر، بۇ ئاكاڭ بىلەن كۆرۈشۈپ، تونۇشۇپ قوي؟- مېنى ئىشارە قىلدى تۇداخۇن ئاكام. - بۇ ئاكاڭ زور سپورتچى. كاراتېس، بوكسېر، چامباشچى!

- چامباشچى دېگىنى سپورتنىڭ قايسى تۈرىگە كىرىدۇ؟- دەررۇلا سورىدى ئۇ بالا.

- چامباشچى دېگىنى، پۇت، قول، باش بىلەن ئۇرۇش!

- ئۇنداق بولسا، كاراتې دېگەن شۇ، - ئەلىشېر ماڭا قاراپ قولىنى سۇندى. - ئەلىشېر!

مەن ئۇنىڭ قولىنى دەررۇ ئالدىمدە؛

- قەيسەر!- دېدىم.

- ئەلىشېر دېگەن بۇ بالىمىز بىزنىڭ كېلەچەك چېمپىونىمىز بولىدۇ، - دېدى تۇداخۇن ئاكام ئۇنىڭ باشلىرىنى سىيپاپ ۋە ئاندىن ئەلىشېرگە قاراپ. - قەيسەر ئاكاڭ ئەمدى ساڭا كۆپ نەرسىلەرنى ئۈگىتىدىغان بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ساڭا ترېنېر دەپ ئالمۇتىدىن ئېلىپ كەلدىم...

ياش بالىدە. تۇداخۇن ئاكامنىڭ سۆزىنى راست دەپ چۈشەڭەن ئەلىشېر خۇشاللىق تۇيغۇسى بىلەن مېنىڭ قولۇمدىن مەككەم تۇتۇۋالدى. ئەسلىدە تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىزنىڭ مەخسىتىمۇ شۇ ئىدى. ئىللىق چىراي بۇ بالىنى بىر كۆرۈشتىلا مەنمۇ ياخشى كۆرۈپ قالغان ئىدىم.

- قېنى، تۇداخۇن ئاكا، مەرھەمەت؟- دەپ ئەمەتژان ئاكا ماشىنىنىڭ ئالدى ئىشىكىنى ئاچتى.

تۇداخۇن ئاكام ماشىنىنىڭ ئالدىدا، ئەمەتژان ئاكىنىڭ يېنىدا، ئەلىشېر ئىككىمىز ئارقا ئورۇندا ئولتاردۇق.

ماشىنا ئورنىدىن قوزغالدى. تاشكەنتنىڭ كەڭ، تۈز كوچىلىرىدا بىر خىل ئىلداملىقتا كېلىۋاتىمىز. مەن خېلىلا خاتىرژەم، خۇشال ئىدىم. مېنىڭ خوشاللىغىم ئەمەتژان ئاكىنىڭ بۇ ئوغلىنىڭ سپورتقا بەك قىزىقىدىغانلىغى، دېمەك، مېنىڭ بۇنىڭدىن كېيىن بۇ يەردە ئۆتىدىغان خاتىرژەم ھاياتىمنىڭ مۇشۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك ئېكەنلىگى، ئاللاھ بۇيرۇسا، مېنى بۇ كىشىلەرگە تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرىدىغان نەرسە، مېنىڭ يامان ئەمەس سپورتچى ئېكەنلىگىم ئىدى. بۇنى ئەمەتژان ئاكىنىڭ ئالدىدا ئۇنىڭ ئوغلى ئەلىشېرغا تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئېيتقان سۆزىدىن بىردىن بىلگەن ئىدىم...

ئەمەتژان ئاكا ماشىنىسىنى ئادەم گەۋژۇم كوچىلارنىڭ بىرسىدىكى лچىنار رېستورانى╗دېگەن چىرايلىق يېزىق ئىلىنغان ئىككى قەۋەتلىك كۆركەم بېنانىڭ ئالدىغا كېلىپ توختاتتى.

- تۇداخۇن ئاكا، كېچىچە يول مېڭىپ، بەك چارچىغان بولساڭلار كېرەك؟ ھازىر مونۇ يەردە چاي- پاي ئىچىپ، ئازراق دەم ئېلىڭلار؟ ئۇنىڭدىن كېيىن فازېندىغا چىقىپ كېتىمىز، - ئىلتىماس قىلدى ئەمەتژان ئاكىمىز.

- مەيلى ئۇكام، مەيلى. - تۇداخۇن ئاكام ماشىنىدىن چۈشتى. بىزمۇ سىرتقا چىقتۇق.

- پاھ، بەك چىرايلىق سېلىنىپتا بۇ ئىمارەت؟- تۇداخۇن ئاكام ئەينەكلىك ئىككى قەۋەتلىك بېناغا ھەۋەس بىلەن تىكلەندى.

- ھېلىقى مەن سىزگە سېلىۋاتىمەن دېگەن رېستوران موشۇدە. پۈتكىنىگە ئۈچ- تۆرت ئايچە بولۇپ قالدى.

- مۇبارەك بولسۇن، بەك قاتۇرۇپسىز، ئۇكام!- تۇداخۇن ئاكام ئۇنىڭ قولىنى ئېلىپ قىستى.

- رەھمەت، ئاكا. بۇ كۈنلەرگە سىزنىڭ ئارقىڭىزدا يەتكەنمىزدە؟

- ئۇنچىلىك دەپ كەتمەڭ. ئۆزۈڭلارنىڭ تىرىشچانلىقىڭلار، ئەقىل- پاراسىتىڭلارنىڭ ئارقىسىدا يەتتىڭلار ئەمەسمۇ؟

- بەرىبىر سىزنىڭ ھىممىتىڭىز چوڭ، تۇداخۇن ئاكا. بىز ئۇنى ياخشى بىلىمىز، ھېچ قاچاندا ئۇنتۇمايمىز؟!...

تۇداخۇن ئاكام ماڭا مەنالىق قاراپ قويدى. تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئۆتكەندە، بۇ كىشىلەر ھەققىدە سۆز قىلغىنىدا؛ лئۇلار ئۆزلىرىنى مېنىڭ ئالدىمدا قەرزدار دەپ ھېسابلاپ، مېنى قانداق رازى قىلىشلىرىنى بىلمەي ژۈرىشىدۇ... ╗دېگەن سۆزلىرى ئويۇمغا بىردىن كەلدىدە؛ лتۇداخۇن ئاكام توغرا ئېيتقان ئېكەن؟╗دېدىم ئۆزۈمگە- ئۆزۈم.

ئەمەتژان ئاكىمىزنىڭ ھاشامەتلىك رېستورانىدا مانتا، سامسا، پولۇ، كاۋاپ دېگەندەك، نەچچە تۈرلۈك تاماقلاردىن ئازدۇ- تولىدىن يەپ، كۆك چاي ئىچىشىپ راھەتلىنىپ راسا ئولتىرىشتۇق. ئارىلىقتا ئەمەتژان ئاكىنىڭ ھەدىسى كېلىپ، بىز بىلەن كۆرۈشۈپ، يەكشەنبە كۈنى فازېندىغا چىقماقچى بولۇپ، ئىشلىرىنىڭ بىر ئاز ئالدىراشلىق ئېكەنلىگىنى ئېيتقاچ، ئۈزۈر سوراپ كېتىپ قالدى.

بىزنى ئەمەتژان ئاكا ئاتا- ئانىسىنىڭ ئالدىغا، فازېندىسىغا ئېلىپ چىقتى...

ئەمەتژان ئاكىنىڭ بۇ ژاڭزىسى /فازېندىسى/ شەھەرنىڭ شەرقىي- شىمالىدىكى تاغ باغرىدا ئېكەن. شەھەرنىڭ سىرتىدىن ئۇ يەرگىچە يېنىك ماشىنا ئۈچۈن بىر سااتلىق يول بولۇپ، ئانچە چوڭ بولمىغان بىر مەھەللىنىڭ باش تەرىپىدە ئېكەن. غولدىن چىقىۋاتقان چوڭ ساي سۈيىنىڭ ياقىسىدىكى بوستانلىق ئىچىدىكى ئانچە چوڭ بولمىغان بىر نەچچە ئۆيلەر بىلەن مال قوراللىرى، چۆپ دوگىلىرى، بوستانلىق ئەتراپىدا ئوتلىشىپ ژۈرگەن قوي، كالىلار، سايدىن تەخمىنەن ئەللىك- ئاتمىش مېتىر ئارىلىقتىكى سول تەرەپكە بىر ئېرىق سۇ كىرىپ، ئۇنىڭ ئاخىرى سايغا قايتىدىن چۈشۈپ تۇرغان چوڭ كۆلدە غاز- ئۆدەكلەر ئۈزۈشۈپ ژۈرىشىدۇ. كەچتە ۋە ئەتىگەندە قوي- قوزىلارنىڭ مەرەشلىرى، كالا- موزايلارنىڭ مۆرەشلىرى، غورازلارنىڭ قىچقىرىشلىرى بىلەن غاز- ئۆدەكلەرنىڭ غاقىلداشلىرى تاشتىن- تاشقا ئۇرۇلۇپ ئېقىۋاتقان تاغ سۈيىنىڭ شاۋقۇنىغا تەڭكەش قىلغاندەك، قۇلاققا ئەژايىپ يېقىملىق بىر مۇز√كاЧسىمفونىيا بولۇپ ئاڭلىنىۋاتقاندەك قىلاتتى.

غولدىن چىقىۋاتقان ئۇلۇغ سۇ بىلەن تاغدىن كېلىۋاتقان تاغ شامىلى ژانغا، تەڭە راھەت بېغىشلاتتى. شەھەردىكى تىنژىق ھاۋا بىلەن بۇ يەردىكى تازا، سالقىن ھاۋانى سېلىشتۇرۇش ئەسلا مۇمكىن ئەمەس ئىدى.

بۇ يەرنىڭ تەبىئەت كۆرۈنۈشىمۇ ئەژايىپ گۈزەل ئېكەن. ئەتراپىڭغا قارىساڭ، قارىغىڭ كېلىپ تۇرىدۇ، قاراپ تويمايسەن. ماھىر رەسسامنىڭ سىزغان چىرايلىق تەبىئەت مەنزىرىسى... پەسكە قارىساڭ، چەكسىز كەتكەن تەكشىلىك. شەھەر ئالىقىنىڭدا تۇرغاندەك، ژىراقتىن قارامتۇ بولۇپ كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ. ئۇ يەر، بۇ يەردىكى بوستانلىقلار، ئۆيلەر، ئېتىزلىقلار... ئارتىڭغا ئۆرۈلۈپ قارىساڭ، ئېگىز- پەس ئىدىر- قىرلار، ئىدىر- قىرلارنىڭ نېرىسىدا تاغ- تاشلار، تاغ- تاشلارنىڭ نېرىسىدا قارىغايلىقلار، قارىغايلىقلارنىڭ نېرىسىدا كۈمۈچتەك پارقىراپ تۇرغان ئاق قارلىق چوققىلار!...

كۆرۈنۈشىدىن پالۋان قامەتلىك، قارا قۇمچاق كەلگەن، شاپ بۇرۇتلۇق، كۆزلىرى بەەينى بۈركۈتنىڭ كۆزلىرىدەك چاقناپ- ئويناپ تۇرغان، ئۈزلىرىدە قورۇقنىڭ ئىزىمۇ يوق، ئىككى مەڭزى دومبىلاق، قان تېمىپ تۇرغان مۇھەمەت ئاكىنى تەقدىر سالغا تېشىدەك خوتەندىن تاشكەنتكە بىراقلا تاشلىغان ئېكەن!...

بىزنى مۇشۇ يەرگە ئېلىپ چىققان ئەمەتژان ئاكىنىڭ ئاتىسى مۇھەمەت تاغىمىزنىڭ تەقدىر، كەچۈرمىشلىرىنىڭ ئۆزى بىر كىتاب ئېكەن. قېنى، ئالدى بىلەن شۇ كىتابنى ئوقۇپ كۆرەلى؟

1962- ژىلى ژىگىرمە ياشلاردىن ئەندىگىنە ئاشقان مۇھەمەت بىر ئاغىنىسى بىلەن лشەھەر كۆرىمىز، ئوقەت قىلىمىز╗دەپ، خوتەندىن غۇلژىغا چىققان ئېكەن. غۇلژىغا چىقسا، سوۋېت- خىتاي چېگارىسى ئېچىۋېتىلگەن. ئىلى تەۋەسىنىڭ خەلقى лبىر ئېرىغىدا ئالتۇن، بىر ئېرىغىدا كۈمۈچ ئېقىپ تۇرىدىغان╗سوۋېتقا كۆچۈپ چىقىپ كېتىۋېتىپتۇ. بۇ ئىككى خوتەنلىك ژىگىت بىر- بىرسىگە лكۆزىڭنىڭ بارىدا شە كۆ، چىشىڭنىڭ بارىدا گۆش يە╗دەپتىكەن، سوۋېت دېگەن ئەلنىمۇ كۆرۈپ باقايلى؟╗دەپتىدە، غۇلژىدىن چىلپەڭزىگە كەپتۇ. چىلپەڭزىدە بىر كېچە قونۇپ، ئەتىسى سوۋېتقا ئۆتۈپتۇ.

بۇ ئىككى مۇساپىر ژىگىت بىر ژىلدەك ھەر ژايدا قېقىلىپ- سوقىلىپ ژۈرۈپ، ئاخىرى лگاداي بولساڭ شەھەر تالاش╗ دېگىنىدەك، مۇسۇلمان كۆپ، مۇسۇلمانچىلىق كۈچلۈك دەپ ئاڭلاپ، تاشكەنتكە كەپتۇ. تاشكەنتنىڭ лئېسكى ژۇۋا╗ دەپ ئاتىلىدىغان مەدىكار بازىرىغا چىقىپ، بىر ئاز زامان مەدىكار بولۇپ ئىشلەپ ژۈرۈپتۇ.

ئاللانىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى شۇنداقمۇ ياكى پېشانىگە يېزىلغىنى شۇنداقمۇ، بەزىدە ھاياتتا ئادەم ئويلىمىغان، كۈتمىگەن ئىشلار بولىدېكەن؟ лشەھەر كۆرۈپ، ئوقەت قىلىپ، پۇل تېپىپ چىقايلى╗ دېگەن ئوي- مەقسەت بىلەن ئاتا- ئانىنى، قېرىنداشلارنى، يارۇ- بۇرادەرلەرنى تاشلاپ ئويدىن چىققان مۇھەمەت تاغىمىز ئەزىز ۋەتىنىدىن بىر يولىلا ئايرىلىپ قېلىشىنى، چەت ئەلدە يەنى تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردە تۇرۇپ قېلىشىنى، مۇشۇ يەردە ئۆيلىنىپ، بالا- ژاقىلىق بولۇپ تۇرۇپ قېلىشىنى ئويلاش، ئارمان قىلىش بۇ ياقتا تۇرسۇن، خىيالىغىمۇ كەلتۈرەلمەس، سىغدۇرالماس ئىدى.

بۇ ئىشمۇ قىزىق بولغان ئېكەن.

ئادەتتىكىدەك مۇھەمەت مەدىكار بازىرىغا ئەتىگەندە چىقتى. лخېرىدارىنى╗كۈتۈپ، تام ياقىسىدا قولىنى قوشتۇرۇپ تۇرسا، بىر چاغدا كەكە ساقاللىق، تولۇق كەلگەن، ئاق ئۈزلۈك، بېشىغا ئالا دوپا كىيگەن كىشى ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىپ، ئۇنىڭ بېشىدىن ئايىغىغىچە سەپ سېلىپ قارىدى. лبۇ كىشى مېنى بىرسىگە ئوخشىتىۋاتقان بولسا كېرەك؟╗دەپ ئويلىغان مۇھەمەت؛

- ئەسسالامۇەلەيكۈم، تاغا!- دەپ قولىنى كۆكسىگە قويۇپ سالام قىلدى.

- ۋاەلەيكۈم ئەسسالام!- دەپ ئۇنىڭ سالىمىنى ئىللىق قوبۇل قىلغان ئۇ كىشى. - قۇلىڭىزدەن نېمە ئىش كېلەدۇ؟- دەپ سورىدى.

- خەممە ئىش كېلىدۇ!- دەپ ئۆزبېكچە، ئۇيغۇرچە ئارىلاشتۇرۇپ سۆزلىدى مۇھەمەت.

- سىز ئۇيغۇرمۇ؟

- ھە، ئۇيغۇرمەن!

- قەيرلىك بولىسىز؟

- خوتەندىن بولىمەن، - دېدى مۇھەمەت ئۇ كىشىنىڭ ئۇيغۇرچە سۆزلەۋاتقىنىدىن، خۇددى يېقىن ئۇرۇق- تۇغقانىنى تېپىۋالغاندەك، خۇشال بولۇپ كەتتى.

- خوتەنلىك بولىمەن دەڭ؟- ئۇ كىشى بىردىن ژانلىنىپ كەتتى. - خوتەندىن قاچان چىققان؟

- ئىككى ژىلدىن ئاشتى. بىر ئاغىنەم بىلەن بىللە چىقىپ قالغان ئېدۇق. 62- ژىلى خوتەندىن غۇلژىغا چىقساق، ئىلىخولىقلارنىڭ ھەممىسى سوۋېتقا كېتىۋاتقان ئېكەن. سوۋېت دېگەن ئانداق ياخشى، مۇنداق ياخشى دېسە، راستىنىلا شۇنداق ئوخشايدۇ دەپ، شۇلارغا ئەگىشىپ چىقىۋېرىپتىمىز. ئۇ چاغدا چېگارىنى ئېچىۋەتكەن ئېكەن. ئاڭلىساق، كېيىن يېپىۋېتىپتۇ. بۇ سوۋېت دېگەن يەرگە چىقىشنى چىقىپ قويۇپ، ژۇتقا قايتالماي ژۈرىمىز. ۋەتەندىن، ئاتا- ئانا، قېرىنداشلاردىن ئايرىلىپ، پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي، ئاتا- ئانىنى، قېرىنداشلارنى، ئەژايىپ شەھىرىمىز خوتەننى سېغىنىپ، ئاتام كۆرمىگەن، ئانام كۆرمىگەن بۇ شەلەردە مەدىكار بولۇپ ژۈرىمىز مانا؟!- دېگەن ياش ژىگىتنىڭ كۆز چاناقلىرىغا لىققىدە ياش تولدى.

- تاشكەنتكە قاچان كەلدىڭىز؟- سورىدى ئۇ كىشى مۇساپىر بۇ ژىگىتكە ئىچى ئاغرىپ.

- ئىككى- ئۈچ ئايچە بولۇپ قالدى. مۇشۇ يەرگە يېقىن بىر ژايدا، بىر موماينىڭ بىر ئېغىزلىق ئۆيىدە ئاغىنەم ئىككىمىز ئىژارىدە تۇرۇۋاتىمىز. ئاغىنەمنى باياراقتىلا بىرلىرى ئازراق ئىش بار دەپ، ئېلىپ كېتىشكەن ئىدى.

- تاشكەنتكە كېلىشتىن ئىلگىرى نەدە تۇرغان ئېدىڭلار؟

- چېگارىدىن ئۆتۈشىمىز بىلەنلا بەش- ئالتە ئاىلە بىلەن بىزگە ئوخشاش بويداق ياشلاردىن يەتتە- سەكىزىمىزنى قازاقىستان دېگەن ژاينىڭ ژىراق بىر كولخوزىغا ئاپىرىپ تاشلىدى. ئۇ يەردە بىرلىرىمىز قوي باقتۇق، بىرلىرىمىز ئېتىزدا سۇ سۇغاردۇق، بىرلىرىمىز كېسەك قۇيۇپ، قىشنىڭ كۈنلىرى سىيىر قوراسىدا ئىشلىدۇق.

بىر ژىلنىڭ ئىچىدە ئىككى- ئۈچ ئاىلىنىڭ ئالمۇتا دېگەن شەھەردىكى تۇغقانلىرى كېلىپ، كۆچۈرۈپ ئېلىپ كېتىشتى. ئۇنىڭدىن كېيىن قالغانلىرىمىز ئىككىلەپ، ئۈچلەپ، ئاستا- ئاستا يوشۇرۇن قېچىشقا باشلىدۇق. قاچمىسىڭىز قويۇپ بېرىشمەيدېكەن. ئازىراقلا ئايلىق بېرىپ قويۇپ، كېچە- كۈندۈز قۇلدەك ئىشلىتىدۇ. سوۋېت دېسە، ئاغزىدىن سېرىق سۇلىرى ئاقىدىغانلار ئاشۇ كولخوزدا ئىشلەپ، مومىسىنىڭ مومىسىنى راسا كۆردى.

ئاغىنەم ئىككىمىزمۇ مەسلىھەتلىشىپ، بىر كۈنى قاچتۇق. سوراشتۇرۇپ ژۈرۈپ، ئالمۇتا دېگەن شەھەرگە كېلىۋالدۇق. ھېچ كىمنى تونۇمايمىز. ئۇرۇق- تۇغقانلارمۇ يوق. ئۇيغۇرلار كۆپ تۇرىدىغان سۇلتانقورغان دېگەن يەرگە باردۇق. شۇ يەردىكى ئۇيغۇرلار ئارقىلىق كولخوزغا ئەزا بولۇپ كىردۇقتە، ئاغىنەم ئىككىمىز يازدا ئېتىزدا، قىشتا سىيىر قوراسىدا ئىشلىدۇق. ئالمۇتا دېگەن ئۇ شەھىرىڭىزدە كاپىرىڭىزمۇ، مۇسۇلمىنىڭىزمۇ، ھەممىسىلا ئورۇسچە سۆزلەيدېكەن. بۇ شەھەرگە زادىلا ئۆگىنەلمىدۇق. лتاشكەنتتە ئورۇسلار ئاز، مۇسۇلمانلار كۆپ. ھەممىسى ئۆزبېكچە سۆزلىشىدۇ. مۇسۇلمانچىلىق كۈچلۈك. مەسچىتلەرمۇ بار╗دېگەن سۆزلەرنى ئاڭلاپ، تاشكەنتكە كەتمەكچى بولدۇق ۋە مۇشۇ شەھەرگە تىنچ- ئامان كېلىپ، خېلى ئۆگىنىپمۇ قالدۇق.

بۇ يەرلەر بىزنىڭ ژۇتلارغا، قەشقەرگە ئوخشاپ كېتىدېكەن. راست دېگەندەكلا مۇسۇلمانچىلىق كۈچلۈك ئېكەن. چوڭ كىچىكنىڭ ھەممىسى بىر- بىرسىنى سىز دەپ سۆزلىشىشى تولا ياخشى ئېكەن. بىزگە بۇ شەھەر يېقىپ قالدى، - دەپ كۈلۈمسىرىدى مۇھەمەت.

- شۇنداق دەڭ، - دېدى ئۇ كىشى ئۇلۇغ- كىچىك نەپەس ئېلىپ. - ياپ- ياش تۇرۇپ بېشىڭىزدىن كۆپ ئىشلار ئۆتۈپتۇ؟

- ئۆزىڭىزچۇ تاغا، سىز نەلىك بولىسىز؟- دەپ سورىدى مۇھەمەت.

- مېنىڭ بېشىمدىمنمۇ كۆپ ئىشلار ئۆتكەن، ئۇكام، - دېدى ئۇ كىشى ئۇلۇغ- كىچىك تىنىپ. - مەن ئۆزۈم قەشقەردىن. خۇددى مۇشۇ سىزنىڭ يېشىڭىز ۋاقتىدا قەشقەردىن مۇشۇ ياقلارغا چىققانمىز...

- قەشقەرلىك ئېكەنسىزدە؟- ئۇ كىشىنىڭ سۆزىنى بۆلۈۋەتتى ژىگىت ئۆز ۋەتەندىشىنى ئۇچرىتىپ قالغانلىقىدىن خۇشال بولۇپ.

- ھە، قەشقەرلىكمەن! ئاشۇ ئەزىزانە قەشقەردە تۇغۇلۇپ ئۆسكەنمەن. - دېدى ئۇ كىشى قانداقتۇر بىر مەغرۇرلۇق بىلەن.

- بۇ ژۇتلارغا قانداق قىلىپ چىقىپ قالغان؟- تاقەتسىزلىنىپ سورىدى ياش ژىگىت.

- سىلەر، ياشلار بىلمەيسىلەر، - ئالدىرىماي ئاستا سۆزلىدى ئۇ كىشى. - ژىگىرمىنچى ژىللاردا قەشقەرىيىدىن مۇشۇ ژۇتلارغا ئىشلەمچىلەر چىقىپ، ياز بويى بۇ ياقلاردا ئىشلەپ، قىش چۈشۈشى بىلەن قايتىدىن ئۆز ژۇتلىرىغا قايتىپ كېتىشەتتى. بىزنىڭ قەشقەر بۇ ياقتىكى ئەنژان، ئوش دېگەن شەھەرلەرگە يېقىن. ئۇ چاغلاردا چېگارىلارمۇ ھازىرقىدەك ئەمەس، ئەركىن ئۆتىسەن، بوش ئىدى. نېمىشقا بۇ ژۇتلارغا چىقاتتى دېسىڭىز، تۇرمۇشنىڭ ئېغىرلىقىدىن، نامراتچىلىقتىن بۇ بىز، ئۇيغۇرلار بالا- ژاقىنى باقىمىز دەپ، مۇشۇ ياقلارغا چىقىپ، ئالتە ئاي ئىشلەپ ئازدۇ- تولا بىر نەرسىلەرنى تېپىپ كېتىشەتتى.

مېنى ئاتام ئۆزى بىلەن بىللە ئېلىپ چىققان. ئىككى ياز ئىشلەپ كەتتۇق. ئۈچىنچى ژىلى ئاتام كېسەل بولۇپ، ئۈچ- تۆرت كۈن ئاغرىپ ياتتىدە، ئۆلۈپلا قالدى. ژىغلىدىم، قاخشىدىم. ھەمشەھەرلىكلەر بىلەن ئاتامنى يەرلىدۇق، - دەپ ئۇ كىشى ئېغىر خورسىندى. كۆز چاناقلىرىدىكى ياشلىرىنى قول ياغلىقى بىلەن سۈرتتى. ئاندىن سۆزىنى داۋام قىلدى. - شۇنىڭ بىلەن، ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى، ۋەتەندىن ئايرىلىپ، ئانامدىن، قېرىنداشلىرىمدىن ئايرىلىپ، ئەزىزانە قەشقەرىيىدىن ئايرىلىپ، تاشكەنتلىك بولۇپ قالدىم... قەشقەرگە كېتەي دېسەم، ئاتامنىڭ يالغۇز قەبرىنى تاشلاپ كەتكۈم كەلمىدى. مەن كەتسەم، ئۇنىڭ مۇساپىر قەبرى تېخىمۇ مۇساپىرلىشىپ كەتمىسۇن، دەپ ئويلىدىم. كېيىن چېگارىلارمۇ يېپىلىپ، بۇرۇنقىدەك ئۇياق، بۇ ياقلارغا ئۆتۈپ تۇرۇشلارمۇ ئېغىرلىشىپ كەتتى.

- ئاتىڭىزنىڭ قەبرىنى تاشلاپ كەتمەي توغرا ئىش قىلغان ئېكەنسىز. بىراق، ... - ياش ژىگىت سۆزىنىڭ ئاخىرىنى ئېيتالمىدى. گېلىگە بىر نەرسە تۈرۈلگەندەك بولدى ئەتىمالىم، تۈكۈرىگىنى ئىچىگە ژۇتتى.

- نېمە دېمەكچى ئېكەنلىگىڭىزنى بىلىۋاتىمەن؟- دېدى ئۇ كىشى مۇساپىر بۇ ژىگىتنىڭ ئويىدىكىنى بىردىن چۈشىنىپ. - ھەممە ئىش ئاللانىڭ تەقدىرى بىلەن بولىدېكەن؟

- شۇنداق ئېكەن. ئاللھاتاالا پېشانىگە نېمە يازسا، شۇنى كۆرىدىغان گەپ ئېكەن؟- دېدى مۇھەمەت.

ئارىدا بىر نەچچە دەقىقە ژىم- ژىتلىق ھۆكۈم سۈردى.

- كۆڭۈل دېگەننىڭ نەقەدەر ئۇلۇغ، سەزگۈر ئېكەنلىگىنى مانا بۈگۈن يەنە بىر قېتىم ئوچۇق سەزدىم، - دېدى ئۇ كىشى ئالدىدا مۆلدۈرلەپ تۇرغان ياش ژىگىتكە ھەم ھەۋەس، ھەم ئېچىنىش بىلەن تىكلىنىپ. - سىزنى كۆرۈپلا، نېمىشكىدۇ كۆزىمگە ئىسسىق كۆرۈنۈپ قالدىڭىز؟ سىز بايقىمىدىڭىز، ئالدىڭىزدىن ئىككى- ئۈچ قېتىم ئۇ ياق، بۇ ياققا ئۆتتۈم. قارىسام، تامغا يۆلىنىپ، ئىككى قولىڭىزنى قوشتۇرۇپ، بوينىڭىزنى قىسىپ تۇرىسىز. лتوختا، بۇ ژىگىت بۇ شەھەرنىڭ ئەمەس، مۇساپىر ئېكەنلىگى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ╗دەپ ئويلىدىم ۋە ئۆزۈمنىڭ ياش چاغلىرىم ئېسىمغا چۈشۈپ، سىز بىلەن بىر سۆزلىشىپ كۆرەي دېدىمدە، ئالدىڭىزغا كەلدىم.

- رەھمەت تاغا، سىزگە. مۇساپىرچىلىق دېگەن يامان نەرسە ئېكەن؟- ئاۋازلىرى تىترەپ چىقتى ياش ژىگىتنىڭ. - مۇساپىر دېسە، ھە، مۇساپىر ئېكەن دەپلا قوياتتۇق. مۇساپىرنىڭ، مۇساپىرچىلىقنىڭ قانداق نەرسە ئېكەنلىگىنى راسا ئوبدان بىلدۇق، تاغا؟

- شۇنىڭ ئۈچۈن ئاتا- بوۋىلىرىمىز лمۇساپىرنىڭ بېشىنى سىيپا، مۇساپىردىن ياردىمىڭنى ئايىما! باشقا بەندىلىرىگە قارىغاندا، مۇساپىر ئاللاھغا بىر قەدەم يېقىن╗دەپ بىكار ئېيتىشمىغاندە؟- دېدى ئۇ كىشى. - سىز مۇساپىر. مەنمۇ بۇ ژۇتتا مۇساپىر! ۋەتىنىدىن، تۇغۇلۇپ- ئۆسكەن ژۇتىدىن ئايرىلغان ئادەمنىڭ ھەممىسى مۇساپىر! توغرا ئېيتتىممۇ، ئۇكام؟

- ناھايىتى توغا ئېيتتىڭىز، تاغا، - ژانلىنىپ كەتتى ياش ژىگىت. - سىز ئېيتقاندەك، ۋەتەندىن ئايرىلدىڭمۇ، دېمەك، كىم بولۇشىڭدىن، قانداق ياشىشىڭدىن قەت№ئىي نەزەر، سەن بەرىبىر مۇساپىر! دەسسەپ تۇرغان زېمىن سېنىڭ بولمىغاچقا، سەن بەرىبىر كەلگۈندى، يات ئادەم، مۇساپىر! лكىشىنىڭ ژۇتىدا سۇلتان بولغۇچە، ئۆز ژۇتىڭدا ئۇلتان بول╗، دەپ بېكارغا ئېيتمىغاندە؟ شۇنداق بولغاندىن كېيىن، سەن مۇساپىر بولماي، كىم مۇساپىر بولسۇن؟!. .

ياش ژىگىتنىڭ ئېغىزىدىن چىقىۋاتقان بۇ خىل سۆزلەرنى ئاڭلاۋاتقان ئۇ كىشى مۇھەمەتنى лبۇ بالىنىڭ گەپ- سۆزلىرى خېلى ژايىدا، ژىگەرلىك بالا كۆرۈنىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۆزۈمنىڭ ئۇيغۇرى، ھەمشەھەرلىگىم ئېكەن. ھېچ كىمى يوق، مۇساپىر ئېكەن. مەنمۇ بىر چاغلاردا مۇشۇ بالىغا ئوخشاش كۈنلەرنى بېشىمدىن ئۆتكۈزدىمغۇ؟ ئۇ ئېغىر كۈنلەرنى قانداقمۇ ئۇنتۇيمەن؟ بۇ مۇساپىرنىڭ بېشىنى سىيپاپ، ئۇنىڭغا ياردەم قىلىشىم كېرەك!╗دېگەن ئويغا كەلگەن ئۇ كىشى شۇنداق دېدى؛

- ژۈرۈڭ ئۇكام، ئەۋۇ چايخانىدا ئولتىرىپ پاراڭلىشايلى؟- دەپ ياش ژىگىتنى نېرىدىكى چايخانىغا باشلىدى.

ئۇلار بىر چەينەك چاي بىلەن بىر نان ئېلىپ، چەتتىكى بوش ئورۇنلارنىڭ بىرسىگە بېرىپ ئورتىرىشتى. پاراڭ قايتىدىن باشلاندى. ئارىلىقتا ئۇلار بىر- بىرسىنىڭ ئاتلىرىنى سورىشىپ، تونۇشتى.

- مەن ئەللىك، ئاتمىش ژىلدىن بېرى مۇشۇ ئۆزبەكستاندا ياشاۋاتساممۇ، چوڭ- كىچىكنىڭ ھەممىسى مېنى лقاسىم قەشقەلىق╗، лقاسىم ئاخۇن╗دەپ ئاتىشىدۇ، - دەپ سۆز باشلىدى ئۇ كىشى. - ئۆزبېكلەر بىز، ئۇيغۇرلارنى лئاخۇن╗ دېيىشىدۇ. بېزىلەر ئوخشاش лقەشقەلىق╗، лئاخۇن╗ دېگىنىگە ھېچ خاپا بولمايمەن. ئەكسىچە خۇشال بولىمەن، مەغرۇرلىنىمەن. نېمىشقا دېسىڭىز، ئۆزبېك دېگەن سۆز، ئۆزبېك دېگەن خەلقنىڭ پەيدا بولغىنىغا بەش يۈز ژىل بوپتۇ. ئۇيغۇر دېگەن سۆزنىڭ، ئۇيغۇر دېگەن خەلقنىڭ پەيدا بولغىنىغا بەش مىڭ ژىل بوپتۇ. قەشقەر دېگەن شەھەرنىڭ قۇرۇلغىنىمۇ نەچچە مىڭ ژىل بولغان ئېكەن. قەشقەرىيە دېسە، پۈتۈن دۇنيا بىلىدېكەن. تۈركىي تىللىق خەلقلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ نېرىقى بوۋىسى ئۇيغۇر ئېكەن قاراڭ؟ بۇ سۆزلەرنى ماڭا مۇشۇ تاشكەنتتە تۇرىدىغان چوڭ بىر ئوقۇمۇشلۇق تارىخچى ئۇيغۇر ئالىم كىشى ئېيتىپ بەرگەن ئىدى.

- پاھ، ئالامەت ئېكەنغۇ. مۇنداق سۆزلەرنى مەن ئاڭلىمىغان ئېكەنمەن؟- ھەيران بولدى ياش ژىگىت.

- ئىككىمىز ياخشى بىلمىگەن بىلەن ئۇيغۇرنىڭ كىملىكىنى دۇنيا ئوبدان بىلىدېكەن قاراڭ!- قىزىپ سۆزلەشكە باشلىدى قاسىم قەشقەلىق. - ئاشۇ تارىخچى ئالىم كىشىنىڭ ئېيتىشىچە، بىز، ئۇيغۇرلار قېدىمىي خەلق ئېكەنمىز. نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن چوڭ دۆلەتلىرىمىز، خانلىقلىرىمىز، سۇلتانلىقلىرىمىز بولغان ئېكەن. قەغەزنى دۇنىيادا بىرىنچىلەردىن بولۇپ ياساپ چىققان بىز، ئۇيغۇرلار ئېكەنغۇ؟ ئۆز زامانىسىدا دۇنىيانىڭ يېرىمىنى بېسىۋالغان چىڭگىزخان دېگەن موڭغۇل پادىشاھقا خەت يېزىشنى، ئوقۇشنى ئۆگەتكەنمۇ ئۇيغۇرلار ئېكەن؟ بۇلارنى ماڭا ئاشۇ تونۇش ئالىم كىشى سۆزلەپ بەرگەن.

- بۇنىمۇ مەن بىلمەيدېكەنمەن. ئۇيغۇر دېگەننىڭ كىملىكىنى سىزدىن ئاڭلاپ، ئوبدان بىلىۋاتىمەن مانا، - دېدى مۇھەمەت. - قاسىم تاغا، سىز بىلەن تونۇشقىنىمغا بەك خۇشالمەن؟ ئاللاھغا مىڭلارچە رازىمەنكى، خوتەندە قالغان ئاتامنى كۆرگەندەك بولدۇم. سىز ئاتامغا بەك ئوخشايدېكەنسىز؟ ئاتامنىڭ ساقىلىمۇ سىزنىڭكىگە ئوخشاش، ئۆزىگە شۇنداق چىرايلىق يارىشىپ تۇرىدۇ. ئاتام سىزگە قارىغاندا سەل قاراراق، بويى ئېگىز، ئورۇق كەلگەن كىشى. گەپ- سۆزلىرى سىزگە ئوخشاش، ئۆزى بەك پاراڭچى ئادەم. - مۇھەمەت ئۇ كىشىنىڭ قولىنى ئالىقانلىرى ئارىسىغا ئېلىپ، بۇ ئەژايىپ دىلكەش، پاراڭچى، ئوچۇق- يورۇق كىشىنىڭ مېھرى- مۇھەببەتكە تولغان كۆزلىرىگە ئۇزاق تەلمۈردى. كۆپنى كۆرگەن، تۇرمۇشنىڭ ئېغىرچىلىقلىرىنى، ئېغىر قىسمەتلەرنى، ھاياتنىڭ ئىسسىق- سوغىنى بېشىدىن كۆپ كەچۈرگەن قاسىم قەشقەلىق بۇ مۇساپىر ژىگىتنىڭ تەلمۈرگەن كۆزلىرىدىن، شۇ تاپتا ئۇنىڭدىن كۈتۈۋاتقان نىژاتلىق ئالامەتلىرىنى ئوچۇق كۆرگەندەك بولدى...

- قاسىم تاغا، بۇ يەرگە كەلگىنىڭىزگە قارىغاندا، بىرەر ئىشىڭىز بولسا كېرەك؟- دەپ سورىدى بىر چاغدا ياش ژىگىت.

- ھە، بىر- ئىككى كۈنلۈك ئىش بار ئىدى.

- قانداق ئىش بولسا، مانا مەن تەييار، تاغا!

- لايچىلىق، سۇگاكچىلىق ئىشلار ئىدى. بىراق، ئەمدى ئۇنداق ئىشلارغا سىزنى قانداق سالىمەن؟

- بۇ نېمە دېگىنىڭىز، تاغا. ھەرگىز ئۇنداق دېمەڭ؟

- شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ، - خىژالەت بولدى قاسىم تاغا. - بىر مۇساپىر ژىگىتنى، ئۇنىڭ ئۈستىگە سىزگە ئوخشاش ھەمشەھەرلىگىمنى مەدىكار قىلىپ ئىشلەتسەم، ياراشماس؟

- ياق، ياق. ھەرگىز ئۇنداق ئويلىماڭ، تاغا؟

- مەيلى، ماقۇل، ژۈرۈڭ، ئۆيگە بارايلى!...

شۇنىڭ بىلەن ئاللاھتاالا بۇ مۇساپىر، بىرەر ژان كۆيەرى، قاياشى يوق تىكەندەك يالغۇز ياش ژىگىتنىڭ ئىشىنى ئوڭدىن كەلتۈردى. ئۇ ژىراق خوتەندە قالغان ئاتا- ئانىسىنى، سىڭلىسىنى بۇ ياقا ژۇتلاردا، تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردىن تېپىۋالغاندەك بولدى...

قاسىم ئاخۇن شەھەرنىڭ лسەمەرقەنت دەرىۋازا╗دەپ ئاتىلىدىغان ژايىدىكى قەشقەرگە بەك ئوخشاپ كېتىدىغان ئەگرى- توقاي، تار كوچىلىرىنىڭ بىرسىدىكى ئىچكىرىدىن- ئىچكىرى سېلىنغان بىر قورا- ژايدا ئۆزبېك ئايالى ۋە ئون ئالتە- ئون يەتتە ياشلاردىكى چىرايلىققىنا بىر قىزى ئۈچىيلەن ياشايدىكەن. قاسىم ئاخۇن ئۆيىدىن ئانچە ژىراق ئەمەس ئېسكى ژۇۋا بازىرىدىكى گۆش دۇكانلىرىنىڭ بىرىدە قاسساپ ئېكەن. ئايالى گۈلچېھرە ئۇستا ماشىنىچى بولۇپ، ئۆيىدە كىيىم تىكىدېكەن. يالغۇز قىزى زىبىنىسا ئانىسىغا ياردەملەشكەچ، ئانىسىنىڭ ھۈنىرىنى ئېگىلەۋېتىپتۇ. بۇ ئاىلە تۇرمۇشتىن خاتىرژەم، باياشايات ياشايدېكەن. بىراق، بۇ ئاىلىگە بىرلا نەرسە يېتىشمەيدىكەن، كامچىلىق قىلىدېكەن. ئۇ بولسىمۇ، ئاتا- ئانىنىڭ ئۆيىنىڭ چىرىغىنى ياقىدىغان، ئۇلارنىڭ ئىزىنى يوقاتماي، يالغۇز قىز زىبىنىساغا ئاتا- ئانىدىن كېيىن قالسا، ئېگىدارچىلىق قىلىدىغان، ئاتا ئورنىدا ئاتا بولىدىغان ئوغۇل بالىنىڭ يوقلۇقى ئېكەن، خالاس.

ئاللاھتاالا بۇ ئەر- ئايالغا ئوغۇل پەرزەنت بەرمەپتۇ ئەمەس، بېرىپتۇ. بەرگەندىمۇ بىر گېزەك ئوغۇل بەرگەن ئېكەن. لېكىن، ئۇلارنىڭ ئۆمرى بەك قىسقا بوپتۇ. پاقلان قوزىدەك ئۆسۈۋاتقان گېزەك ئوغۇللار ئىككى- ئۈچ ياشلارغا كىرگەندە، ئاز كۈن ئاغىرىپلا بىرسىنىڭ كەينىدىن بىرسى ئۆلۈپ كېتكەن ئېكەن. شۇنىڭدىن كېيىن قاسىم قەشقەلىقنىڭ بۇ ئايالى خېلى ژىللار قورساق كۆتەرمەپتۇ. كېيىن مۇشۇ قىزى زىبىنىسا تۇغۇلغان ئېكەن.

تەغدىرنىڭ يازمىشى شۇنداق بولسا كېرەك؟ ۋەتەندىن، ئاتا- ئانىدىن، قېرىنداشلاردىن، تۇغۇلۇپ- ئۆسكەن ئەزىز ژۇتىدىن ئايرىلىپ، ياقا ژۇتلاردا سەرسان- سەرگاندانلىقتا ھاياتى ئۆتۈۋاتقان مۇساپىر، تىرىك ژىتىم، گەپ- سۆزلىرى ژايىدا، ژىگەرلىك، ژاسارەتلىك بۇ ژىگىتكە قاسىم ئاخۇن بىلەن گۈلچېھرە خېنىمنىڭ بىردىنلا مېھرى- مۇھەببىتى چۈشۈپ قالدى...

بۇ مېھرى- مۇھەببەت ئاتا- ئانىنىڭ پەرزەنتكە دېگەن ئىسسىق مۇھەببىتى ئىدى!

بۇنداق ئىسسىقلىق مۇھەمەتنىڭ قەلبىدىمۇ ئويغاندى... بۇ ئىسسىقلىق ژىراقتا قالغان ئاتا- ئانىنىڭ مۇھەببىتىگە تويمىغان، ئۇنىڭغا زار، تەشنا مۇساپىر ژىگىتنىڭ ئاتا- ئانىغا دېگەن مۇھەببىتى ئىدى!

قاسىم ئاخۇن بىلەن زىبىنىسا خېنىم مۇھەمەتكە лبالام!╗دەپ، باغرىنى كەڭ ئاچتى!...

مۇھەمەت بۇ مېھرىبان ئادەملەرنى лئاتا، ئانا!╗دەپ، ئۇلارنىڭ قۇچۇغىغا باش قويدى!...

شۇنىڭ بىلەن بۇ مۇساپىر مەدىكار ژىگىت بازارغا چىقىپ، قولىنى قوشتارغان ھالدا ئەسكى تامغا يۆلىنىپ، بوينىنى قىسقان ھالەتتىكى بېچارە كۆرۈنۈشتە تۇرۇپ، лبۈگۈن بىرەر ئىش چىقىپ قالسا، بەش- ئون سوم تاپسام╗دېگەن ئۈمىد- ئارزۇدا лخېرىدار╗لارنىڭ بەەينى مال بازىرىدىكى قوي ، كالىلارنىڭ سېمىزلىرىنى ئىلغاۋاتقىنىدەك، مەدىكارلارنىڭ بېشىدىن ئايىغىغىچە قاراپ، ئۇ يان، بۇ يان ئۆتۈشلىرىدىن، بەزى كۈنلىرى лخېرىدار╗ بولمىسا، كەچ كىرگىچە تام يۆلەپ ئاچ قورساق ژۈرۈشلەردىن بىر يولىلا قۇتۇلدى.

قاسىم ئاخۇن ئوغلى مۇھەمەتنى يېنىغا ئېلىۋالدى. ئۇنىڭغا قاسساپچىلىقنى ئۆگەتتى. مۇھەمەت تولىمۇ مېھرىبان بۇ ئاتا- ئانىسىنى بەك ياخشى كۆرەتتى، ئەزىزلەتتى. ئۇلارمۇ بۇ ئوغلىنىڭ ئىنتايىن كۆيۈمچانلىقىدىن، ئىشچانلىقىدىن تولىمۇ رازى ئىدى.

چىراي- شەكلى، قەددى- قامىتى كېلىشكەن مۇھەمەت بىلەن گۈل- گۈل بولۇپ ئېچىلىپ بويىغا يېتىۋاتقان زىبىنىسا ئىككىسى بىر- بىرسىگە تولىمۇ ئىمراق- ئامراق ئاكا- سىڭىل بولۇپ، كۈنلەر شادۇ- خوراملىقتا ئۆتۈشكە باشلىدى.

مۇھەمەت خوتەندىن بىللە چىقىپ، ياقا ژۇتلاردا مۇساپىرچىلىقنى، ئىنتايىن ئېغىر كۈنلەرنى، ئېغىر تۇرمۇشلارنى بىللە ئۆتكۈزۈپ، بىر پارچە ناننى تەڭ بۆلۈشۈپ يەپ كەلگەن ئاغىنىسىدىن ژۇدا بولدى!

ئۇنىڭ ئاغىنىسى مەدىكار بولۇپ ئىشلەپ ژۈرۈپ، بىر كۈنى تام بېسىپ ئۆلۈپ قالدى. مۇھەمەت ژىغلىدى، ئاھ ئۇردى. ئاغىنىسىنى ئاتىسى قاسىم ئاخۇن ئىككىسى ئۆز قوللىرى بىلەن يەرلىدى. نەزىر- چىراغلىرىنى ئۆتكۈزدى.

شۇنىڭ بىلەن كۈنلەرنى قوغلاپ ئايلار، ئايلارنى قوغلاپ ژىللار ئۆتۈشكە باشلىدى. ئارىدىن ھەش- پەش دېگۈچە ئىككى- ئۈچ ژىلمۇ ئۆتۈپ كەتتى.

مۇھەمەت بىلەن زىبىنىسانىڭ ئاكا- سىڭىللىق رىشتىسى ھەقىقىي مۇھەببەتكە ئالماشتى، ئايلاندى!...

بۇنى سەزگەن، بىلگەن ئاتا- ئانىنىڭ خوشاللىغىنىڭ چېكى بولماي قالدى. ئۇلارنىڭ ئارزۇ- ئارمىنىمۇ شۇ ئىدى.

مۇھەمەت بىلەن زىبىنىسانىڭ ئۆيلىنىش تويى داغ- دوغلۇق ئۆتكۈزۈلدى.

ئۇزاق ژىللار كىچىك بالىنىڭ چىرقىراپ ژىغلىغان ئۈنى، شوخ كۈلكە ئاۋازلىرى ئاڭلانماي كېلىۋاتقان بۇ كەڭ ھويلىدا- - ئۆيلەردە بوۋاقنىڭ лئىڭە- ئە- ئە!╗دېگەن ئەژايىپ يېقىملىق ئاۋازى ئاڭلاندى.

بۇنىڭدىن ھەممە خۇشال. ياش ئاتا- ئانىمۇ خۇشال. بوۋا- مومىمۇ خۇشال ئىدى!

زىبىنىسا پاقلاندەك ئوغۇل تۇغقان ئىدى.

بوۋاققا ئىسىم قويۇش ۋاقتىدا مۇھەمەت قېيىناتىسى بىلەن قېيىنانىسىغا شۇنداق دېدى؛

- دادا، ئانا، زىبىنىسا ئىككىمىزنىڭ تەلىۋىمىز بويىچە، ئاللاھ بەرگەن بۇ تۇنژا نەۋرەڭلارنىڭ ئىسمىنى ئۆزۈڭلار تېپىپ، قويۇپ بەرسەڭلار؟

بۇ تەكلىپتىن بوۋاي، موماينىڭ بېشى كۆكلەرگە يەتكەندەك بولدى.

- بارىكاللا باللىرىم، بارىكاللا!- دېدى چەكسىز رازىمەنلىكتىن قاسىم ئاخۇن. - نەۋرىمىزنىڭ ئىسمىنى ئۆزۈڭلار قويساڭلار توغرىمېكىن؟

- داداڭلارنىڭ گېپىگە قوشۇلىمەن. - دېدى موماي.

- ياق، دادا، ئانا، بۇ نەۋرەڭلارنىڭ ئىسمىنى ئۆزۈڭلار قويۇپ بەرمىسەڭلار بىز رەنژىيمىز. زىبىنىسا ئىككىمىز شۇنداق كېلىشتۇق، - دېدى مۇھەمەت ھاياژانلىنىپ.

قاسىم ئاخۇن بۇ ئوغلىЧكۈيوغۇلىنىڭ ئەقىل- پاراسىتىدىن، كۆيۈمچان ھەم مېھرىۋانلىغىدىن چەكسىز مىننەتدار بولۇپ، كۆزلىرىگە خۇشاللىق ياشلىرى كەلدىدە، ئۇ شۇنداق دېدى؛

- قۇدرىتى ئۇلۇغ ياراتقان ئېگەم ئۆمۈرىڭلارنى ئۇزۇن قىلغاي، بەختىڭلار زىيادە بولغاي، باللىرىم؟! ئاللاھتاالا بىزگە ئەژايىپ ئوغۇل، ئەژايىپ كۈيوغۇل بەرگەن ئېكەن!

- بىزنىڭ بەختىمىز سىلەر!- دېدى مۇھەمەت. - زىبىنىسا ئىككىمىزنىڭ بەختىگە، نەۋرەڭلارنىڭ بەختىگە ئاللاھ تېنىڭلارنى تازا قىلىپ، ھاياتىڭلار شاتلىققا تولغاي، ئۆمۈرىڭلارنى ئۇزاق قىلغاي؟! نەۋرەڭلارنىڭ ئىسمىنى ئۆزۈڭلار قويۇپ بەرسەڭلار، ژىللار ئۆتۈپ، بۇ ژىگىتنىڭ ئۆيلۈنۈش تويىنىمۇ ئۆزۈڭلار ئۆتكۈزۈپ بېرىدىغان بولىسىلەر؟- دەپ سۆزىنىڭ ئاخىرىنى چاقچاققا ئايلاندۇردى.

- بۇ بالاڭلارنىڭ قۇۋلىغىنى قاراڭلارا؟- دەپ ئېرىنىڭ چاقچىغىغا ئارىلاشتى زىبىنىسا. - ئوغلىنىڭ ئۆيلۈنۈش تويىنى ئۆزى قىلىشتىن قېچىپ، سىلەرگە قىلغۇزماقچى بولۇۋاتىدۇ؟

- ئىلاھىم، ئاللاھ ئاشۇ كۈنلەرگە يەتكۈزگەي؟- دېدى موماي.

- ياراتقان ئېگەم شۇڭغىچە ئۆمۈر بەرسە، بۇ نەۋرەمنىڭ تويىنى شۇنداق ئۆتكۈزىمىزكى، پۈتۈن تاشكەنتنىڭ ھەممىسىنى بولمىسىمۇ، يېرىمىنى تويغا چاقىرىمىز؟!- دەپ قاقاخلاپ كۈلدى قاسىم ئاخۇن.

شۇ خىلدىكى ھەزىل ئارىلاش چىرايلىق سۆزلەر خېلى داۋام قىلدى. ئاندىن بوۋاققا ئىسىم قويۇش ھەققىدە ئويلاشتى. كېيىن بوۋاقنىڭ بوۋىسى شۇنداق دېدى؛

- بۇ پەخلاۋان ژىگىتكە، ئاللاھ ئۆمرىنى ئۇزۇن قىلغاي، بەختىنى بەرگەي، مەرھۇم ئاتامنىڭ ئىسمىنى قويساق قانداق بولىدېكىن؟ سەن بۇنىڭغا نېمە دەيسەن، ئانىسى؟- دەپ مومايغا قارىدى.

- بۇنى بەك ياخشى ئويلاپسىز. مەرھۇم ئاتىمىزنىڭ ئېتى ئۆچمەيدۇ، روھى خۇش بولىدۇ؟- دېدى موماي. - ئىسماىل دېگەن چىرايلىق ئىسىم. پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئېتى. نەۋرىمىزگە ئىسماىلژان دەپ ئات قويايلى؟

- بەك ياخشى، بەك چىرايلىق ئىسىم تاپتىڭىز، دادا. رەھمەت سىزگە؟- مۇھەمەت ئورنىدىن تۇرۇپ، قولىنى كۆكسىگە قويدى. قېيىناتىسىغا چەكىز مىننەتدارلىقىنى بىلدۈردى.

- ئىسماىلژان دېگەن چىرايلىق ئىسىم ئېكەن، دادا؟- خوشاللىغىنى بىلدۈردى قىزى. - ئەمدى بوۋامنىڭ ئېتى ھەرگىز يوقالمايدۇ. بوۋامنىڭ روھى خۇش بولىدىغان بولدى؟...

شۇنىڭدىن كېيىن بۇ ئاىلىدە يېڭى تۇغۇلغان بوۋاققا ئىسىم قويۇش ئاشۇنداق دەستۈر، ئەن№ئېنىگە ئايلاندى.

زىبىنىسا ھەر ئىككى ژىلدا دۇنياغا بىردىن پەرزەنت ئەكېلىپ تۇردى.

ئىككىنچى ئوغۇلغا ئىسىم قويۇش موماينىڭ ئىختىيارىغا بېرىلدى. گۈرلچېھرە ئانا بۇ نەۋرىسىگە مەرھۇم ئاتىسىنىڭ ئىسمىЧлيۇسۈپژان╗ دەپ قويدى.

ئۈچىنچى پەرزەنت قىز تۇغۇلدى. قىز بالا دېگەن ئاتىغا يېقىن دېمەكچى، قىزىغا ئىسىم قويۇش ئاتىنىڭ ئىختىيارىغا بېرىلدى. مۇھەمەت چېگارىنىڭ ئۇ قېتىدا، ژىراق خوتەندە قالغان يالغۇز سىڭلىسىنى ئەسلەپ، يادلاپ تۇرۇش ئۈچۈن قىزىغا лتۇرسۇنئاي╗دەپ ئىسىم قويدى.

تۆتىنچى، ئاخىرقى، كەنژە ئوغۇلىغا ئىسىم قويۇش نۆۋىتى بوۋاقنىڭ ئانىسى زىبىنىساغا بېرىلدى. زىبىنىسا كۆپ ئويلانمايلا، ئالەمدىن ئۆتكىنىگە كۆپ بولمىغان تولىمۇ كۆيۈمچان، مېھرىبان، خۇش- خوي، ئوقۇمۇشلۇق، ئۆزى تولىمۇ ياخشى كۆرىدىغان چوڭ دادىسىنىڭ ئىسمىЧлئەمەتژان╗دەپ قويدى.

تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىزنى تاشكەنت ئاۋتوۋوكزالىدىن كۈتۈۋالغان ئەمەتژان بۇ ئاىلىنىڭ ئاشۇ كەنژە ئوغلى ئېكەن...

٭ ٭ ٭

بۇ سورۇقچىلىق، بۇ مۇساپىرچىلىق، بۇ ئېغىر قىسمەتلەرنى قاراڭ!

بۇنى بېزىلەر تەقدىر دەپ قويۇشىدېكەن.

بىر ئەسىرگە يەتمەس ۋاقىت ئىچىدە، مېنى قوشقاندا تۆرت ئەۋلادنىڭ بېشىدىن ئاشۇ سورۇقچىلىقلار، ئاشۇ مۇساپىرچىلىقلار، ئاشۇ ئېغىر قىسمەتلەر ئۆتۈپتۇ. بۇ تۆرت ئەۋلاد ۋەكىلى نېمە ئۈچۈن ئۆز ۋەتىنىدە، كىندىك قېنى تامغان ئەزىز ژۇتىدا، ئەزىز ئاتا- ئانىسىنىڭ ئالدىدا ئەركىن- ئازادىلىكتە، بەخت قۇچۇغىدا ياشاپ ئۆتەلمىدى!

مۇھەمەت ئاكىنىڭ قېيىناتىسى بىلەن ئاشۇ قېيناتىسىنىڭ ئاتىسىنى نامراتچىلىق، يوقسىزچىلىق، ئېغىر تۇرمۇش ۋەتەندىن ئايرىلىشقا مەژبۇر قىلغان ئېكەن؟...

مۇھەمەت ئاكا بولسا، ئىلىخولىقلارنىڭ؛ лسوۋېت دېگەن ژەننەت ماكان ئېكەن. ئۇ ئەلدە ئادەملەر زاغرا نان ئەمەس، ئاق ناننى سېرىق مايغا، ھەسەلگە سۈركەپ يەيدېكەن... ئادەملەر ئېشەكتە، كۆتەك ھارۋۇدا ئەمەس، ماشىنىلاردا ماڭىدېكەن... باي- گاداي دېگەن يوق، ھەممە ئادەم ئوخشاش، بىر خىل، ھېچ نەرسىدىن خىژالىتى يوق، باياشايات ياشايدېكەن. ھەممە ئىشلارنى ماشىنىلار قىلىدېكەن. ژەننەت دەپ سوۋېتنى ئېيتسا بولىدېكەن... ╗دېگەڭە ئوخشاش سۆزلەرنى ئاڭلاپ، ئاشۇ лژەننەتنى╗كۆرۈپ كېلەيلى دەپ، ئۇلۇغ ئېچىۋېتىشكەن چېگارا ئارقىلىق يات ئەلگە، بىرسى ئارقىسىغا ئوت قويغاندەك، تۈركۈملەپ كېتىۋاتقان، قېچىۋاتقان خەلىققە قوشۇلۇپ، بۇ تەۋەگە ئۆز ئىختىيارى بىلەن، سوۋېتتىكى лكارامەتلەرنى╗ كۆرۈپ بېقىش ھەۋەس- قىزىقىشى بىلەن ئۆتۈپتۇ. ئۆتۈپتىيۇ، лژەننەتنى╗ ھېچ بىر يەردىن ئىزدەپ تاپالماي، ئاھ ئۇرۇپ، ھەسرەت چېكىپتۇ. پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي قېلىشىپتۇ...

مەنچۇ! مەن ۋەتەندىن قانداق ئايرىلدىم؟

مەن نامراتچىلىقتىن، يوقسىزچىلىقتىن، تۇرمۇشنىڭ ئېغىرلىقىدىن ۋەتەننى تاشلاپ، بۇ ياقا ژۇتلارغا چىققىنىم يوق!

مەن лخەلقى ئالتۇننىڭ سۈيىگە چىلانغان چىنىلەردە چاي ئىچىدىغان╗ بۇ ئەلگە ئاشىقىي- بېقارار بولۇپ، ۋەتەننى تاشلاپ چىققىنىم يوق!

مەن شۇنچە كەڭ، باي، گۆھەر زىمىنىمگە، ئەژايىپ گۈزەل ۋەتىنىمگە سىغماي قالدىم! ئۆز ۋەتىنىمگە ئۆزۈم ئۆگەي بولۇپ قالدىم!

مەن ۋەتىنىمدىن ئايرىلدىم! كىندىك قېنىم تامغان گۈزەل غۇلژا شەھىرىمدىن ئايرىلدىم!

مەن ھەممە نەرسەمدىن ئايرىلدىم! ياشاش ھوقۇقىمدىن ئايرىلدىم!

مەن شۇنچىلىك نېمە گۇناھ ئۆتكۈزدىم؟ نېمە ژىنايەت قىلدىم؟

مېنىڭ گۇناھىم، مېنىڭ ژىنايىتىم ۋەتىنىمنى سۆيگەنلىكىم!

مېنى ھازىر ۋەتىنىمدە ئۆلۈم كۈتۈپ تۇرىدۇ. مېنى ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىشقان!...

بۇنى تەقدىر دەپ قويۇشىدېكەن؟

بۇنىڭ قانداق تەقدىر ئېكەنلىگىنى ھېچ چۈشىنەلمىدىم؟

ئاللاھتاالا بىز، ئۇيغۇرلارنى ياراتقاندا، بۇ شور پېشانە، بەختى قارا بەندىسىگە مۇشۇنداق سورۇقچىلىقلارنى، خورلۇق- ئازابلارنى، قايغۇ- ھەسرەتلەرنى، قارا قىسمەتلەرنى قانداقلارچە راۋا كۆرگەندۇ؟...

بۇ قارا كۈنلەرنىڭ چېكى بولارمۇ؟

مېنىڭ ۋەتىنىمدىكى زوراۋانلىق ھەرىكەتلەرنىڭ سورىغى بولارمۇ؟!...

توختاجىنىڭ ئاھۇ - زارى

ئەمەتژان ئاكىنىڭ تاغ باغرىغا ژايلاشقان شۇنچە كەڭ بوستانلىق ئىچىدىكى فازېندىسىدا يەكشەنبە كۈنى چوڭ بىر توي ئۆتكۈزۈلۈۋاتقاندەك، شادۇ- خوراملىق كەچ كىرگىچە داۋام قىلدى. تۇداخۇن ئاكامنىڭ كەلگەنلىكىنى ئاڭلاپ، ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشۈش ئۈچۈن مۇھەمەت ئاكىنىڭ بالىلىرى ئاىلە ئەزالىرىنى ئېلىپ، شەھەردىن بۇ يەرگە كېلىشتى. ھەر بىر ئاىلە بالا- ژاقىلىرى بىلەن بىر- بىر ماشىنىدا چىقىشتى.

قۇچاق يەتمەس قوش چىنارنىڭ ئاستىدىكى كۈن چۈشمەس كەڭ سەيناغا ئۇزۇن ئۈستەللەر قويۇلغان. ئۈستەل ئۈستى نازۇ- نېمەتلەرگە تولتۇرۇلغان. ئۈستەلنىڭ باش تەرىپىدە مۇھەمەت ئاكا بىلەن ئايالى زىبىنىسا ھەدە، تۇداخۇن ئاكام ۋە مەن ئورتىرىشتۇق. ئۈستەلنىڭ ئوڭ تەرىپىگە مۇھەمەت ئاكىنىڭ ئۈچ ئوغلى بىلەن بىر قىزى، كېلىنلىرى ھەم كۈيوغۇلى، ئەمدى سول تەرىپىدىكى ئۈستەلنى بولسا، چوڭ- كىچىك قىز- ئوغۇل نەۋىرلىرى ئېگىلىشكەن ئىدى.

ئەمەتژان ئاكىنىڭ شەھەردىكى ئاشخانىسىدىن ئالايىتەن چاقىرتىپ چىققان ئاشپەزلەر بىلەن بىر نەچچە ياش ئەر- ئاياللار خىزمەت قىلىپ ژۈرىشىدۇ. چوڭ داش قازانغا ئەتىگەن سويۇلغان قوينىڭ گۆشى سېلىنغان. پولتۇقلاپ قايناپ تۇرىدۇ. ئۇنىڭدىن سەل نېرىغا قويۇلغان كاۋاپدانغا يېقىلغان ئوت لوغۇلداپ كۆيمەكتە ئىدى. ئالدىغا پەرتۇق تارتىۋالغان ئاشپەز ژىگىت قازان بېشى يېنىغا قويۇلغان ئۈستەل ئۈستىدە دوگىلاقلىق تۇرغان غاز گۆشلىرىنى پاچىلاپ تۇغراۋاتاتتى.

بۇ زىياپەت تۇداخۇن ئاكامنىڭ تاشكەنتكە كېلىشى ھۆرمىتىگە ئۇيۇشتۇرۇلغان ئىدى. شۇنىڭغا قاراپ مەن، تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ دۆلەتمەن ئاىلىدىكى ھۆرمەت، ئابرۇيىنىڭ قانچىلىك چوڭ ئېكەنلىگىنى ئوچۇق كۆرۈپ، ئۆزۈمنى خاتىرژەم ھېس قىلىپ، غەم- ئەندىشىلىرىم، ۋاھىمىلىرىم بۇلۇتتەك تارقاپ كەتكەن ئىدى.

- قېنى مېھمانلار، قېنى باللىرىم، ئېلىڭلار!- دەتتى مۇھەمەت ئاكا بىلەن زىبىنىسا ھەدە نۆۋەتمە- نۆۋەت. - تاماق تەييار بولغۇچە مونۇ قايماقلاردىن، مايلاردىن، ھەسەللەردىن، مېۋە- چېۋىلەردىن ئېلىپ تۇرۇڭلار؟ ئىسسىق- ئىسسىق چاي ئىچىڭلار؟

- رەھمەت، رەھمەت!- دېيىشەتتى ئۇ- بۇ نەرسىلەرنى يەپ ئولتىرىشقان مېھمانلار.

- داستىخان ئۈستىدىكى بۇ يېمەكلىكلەرنىڭ تەڭدىن تولىسى ئۆزىمىزنىڭ مەھسۇلاتلىرى، تۇداخۇن ئۇكام، - دېدى مۇھەمەت ئاكا مەغرۇرلۇق بىلەن.

- ياشاڭ، مۇھەمەت ئاكا!- دېدى تۇداخۇن ئاكام. - كېلەچەكنى ئالدىن- ئالا كۆرىدىغان ئىقتىدار ئىگىسى ئېكەنلىگىڭىزگە قايىلمەن. بىر ئاىلىنىڭ مۇنچىلىك چوڭ ئىگىلىك تۇرغۇزۇشى كۆرۈڭەن ئادەمنىڭ قولىدىن كېلىدىغان ئىش ئەمەس؟

- تۇداخۇن ئۇكام، مەن قېرىنىڭ قولىدىن بۇنچىلىك چوڭ ئىش نەدىن كەلسۇن دەيسىز. بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى يوقتىن بار قىلغان، روياپقا چىقارغان مانا مۇشۇ باللىرىم. - ئۆزىگە كۈلۈمسىرەپ قاراپ تۇرغان پەرزەنتلىرىگە ھەۋەس بىلەن تىكلەندى. - باللىرىمنىڭ ھەممىسى ئوقۇغان، بىلىملىك، زېرەك، ئىشلەمچان، بىر- بىرسىگە تولىمۇ مېھرىبان، كۆيۈمچان. ھەدىڭىز ئىككىمىزگە ئاللاھتاالا مۇشۇنداق ئەقىللىق، ئىنساپلىق پەرزەنتلەرنى بەرگىنىگە مىڭ- مىڭ شۈكرى كەلتۈرىمىز.

- زىبىنىسا ھەدەم ئىككىڭلار دۇنىيادىكى ئەڭ بەختلىك ئادەملەر، - دېدى تۇداخۇن ئاكام. - سىلەر تۈگىمەس- پۈتمەس بايلىققا ئېگە ئىنسانلاردىن. مەن ئېيتماقچى بولغان بايلىق، ئۇ مال- دۇنيا، ئاقچا ئەمەس، ئاللاھ سىلەرگە بەرگەن بىر- بىرسىدىن ئېسىل مۇشۇ ئولتارغان پەرزەنتلىرىڭلار بىلەن، بىر- بىرسىدىن چىرايلىق، ئوماق نەۋرىلىرىڭلار، ئەلۋەتتە!

- ئىنشااللا. ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭىز، ئۇكام. ھەدىڭىز ئىككىمىزنىڭ تۈگىمەس بايلىقى، بەختى مۇشۇ باللىرىمىز!...

تۇداخۇن ئاكامنىڭ ھۆرمىتىگە ئۆتكۈزۈلگەن بۇ كۈنكى زىياپەت، مېھماندارچىلىق كەچ كىرگىچە داۋام قىلدى. مۇھەمەت ئاكا بىلەن زىبىنىسا ھەدىنىڭ قىز- ئوغۇللىرى، كۈيوغۇل- كېلىنلىرى شەھەرگە قايتىش ۋاقتىدا تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىزنى ئۆيلىرىگە مېھمانغا تەكلىپ قىلىشىپ قايتىشتى. تۇداخۇن ئاكام ئۆزىنىڭ ئەتە قايتىدىغانلىغىنى، مېنىڭ مۇشۇ يەردە بىر ئاز زامان قالىدىغانلىقىمنى ئېيتقىنىدا، ئۇلارنىڭ ھەممىسىلا؛

- قەيسەر ئۇكام، بۇ يەردە زېرىكىپ قالغانلىرىڭىزدا شەھەرگە چۈشۈپ، ئۆيلەرگە بېرىپ تۇرۇڭ؟ سىزمۇ بىزگە يات ئەمەس ئېكەنسىز. ھەممىمىز بىر قېرىنداش. سىز ئۈچۈن ئۆيىمىزنىڭ ئىشىكى ھەر قاچان ئوچۇق؟!- دېيىشتى. مەن ئۇلارغا چەكسىز مىننەتدارلىقىمنى بىلدۈردىم.

مېھمانلار كېتىشكەندىن كېيىن، تۇداخۇن ئاكام بوۋاي- موماي بىلەن ئۇلارنىڭ كەنژە ئوغۇلى ئەمەتژان ئاكىغا مەن توقۇپ چىققان ھېكايىنى ئالدىرىماي سۆزلەپ بەردى.

- بۇ ئىشنى ناھايىتى توغرا ئويلاپسىز، ئۇكام، - دېدى مۇھەمەت ئاكا بىرىنچى بولۇپ سۆزلەپ. - سىز بىلەن بىز يات ئەمەس، ئۇرۇق- تۇغقان، قېرىنداش. سىز قەيسەرنىڭ تاغىسى بولغاندىن كېيىن، قەيسەرمۇ بىزنىڭ ئۆز بالىمىز. ئۆيلەر دېگەن يېتەرلىك، ھەممە نەرسە باياشاياتچىلىق، خىژالەت بولىدىغان، قىسىلىدىغان ھېچ نەرسە يوق. قەيسەر ئوغلۇمىز بىز بىلەن بۇ يەردە تۇرسا ھەدىڭىز ئىككىمىزگىمۇ تولا ئوبدان بولىدۇ دەڭ؟

- ۋاي، ئايلىنىپ كېتەي ئوغلۇم، دېگەن بىلەن ۋاقتىدا كېلىۋاپسىز بۇ ياققا، - دەپ سۆزگە ئارىلاشتى زىبىنىسا ھەدە. - يامان ئادەملەرنىڭ قولىدىن ھەر يامان ئىشلار كېلىدۇ... مۇشۇ يەردە بىز بىلەن، مونۇ ئەمەتژان ئاكىڭىز بىلەن تۇرۇۋېرىڭ، ئوغلۇم؟

- قەيسەر ئۇكام، سىز تۇداخۇن ئاكامنىڭ ژىيەنى ئېكەنسىز، دېمەك، مېنىڭ ئىنىمسىز؟ سىزنى تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئېلىپ كەلگىنى بەك ياخشى ئىش بوپتۇ، - دېدى خۇشاللىقتىن ئەمەتژان ئاكا.

- قەيسەر، - دېدى تۇداخۇن ئاكام چاقچاق ئارىلاش سۆزلىگىنى بىلەن ئويىدىكىنى ئوچۇق بىلدۈرۈپ. - ئەمدى ئەمەتژان ئاكاڭ سېنى ئوغۇلى ئەلىشېرنى سەن چېمپىون قىلىپ يېتىشتۈرمىگىچە ھېچ ياققا ئەۋەتمەيدۇ. شۇنداقمۇ، ئەمەتژان؟

- ئەلۋەتتە. - دېدى ئەمەتژان ئاكا. - تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا ئاللانىڭ ئۆزى ئېلىپ كەپتۇ سىزنى بىزگە؟ ئەمدى مەن سىزنى ھېچ ياققا ئەۋەتمەيمەن؟

- ئۆزۈم مۇشۇ تاشكەنتتىن ئۆيلەپ قويىمەن دەڭا؟- قاقاخلاپ كۈلدى تۇداخۇن ئاكام.

- ئۇ ھېچ گەپ ئەمەس. ماقۇللا دېسە، مانا، ئاتام- ئانام ئولتىرىپتۇ، ھەر قانداق قىزنى ئۆزىمىز توي قىلىپ ئېلىپ بېرىمىز. شۇنداق ئەمەسمۇ، دادا، ئانا؟

- ئەلۋەتتە، ئەلۋەتتە!- كۈلۈشتى ئۇلار.

شۇ ئارىدا ئەمەتژان ئاكىنىڭ ئوغۇلى ئەلىشېر بىزنىڭ يېنىمىزغا كەلدىدە؛

- قەيسەر ئاكا، بىز ھازىر تەتىدە. مەن بىر ھەپتىدىن كېيىن چىقىمەن. سىز ماڭا چامپاشچىلىقتىن دەرس بېرىسىز، ھە؟- دەپ ئەتىگەندىن بېرى يېنىمدىن نېرى كەتمەي نەچچە قېتىم قايتىلاپ سورىغان بۇ سۆزىنى دادىسىنىڭ، بوۋىسى بىلەن مومىسىنىڭ ۋە تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئالدىدا يەنە قايتىلاپ پىشىقلاۋالماقچى بولدى.

- ئەلۋەتتە، ئەلىشېر. مەن سىزنى كۈتىمەن. ئىككىمىز بىللە مەشىق قىلىمىز. سىزگە چامباشچىلىقنى ئۈگىتىمەن، سىزنى ھەقىقىي چېمپىون قىلىپ چىقىرىشقا تىرىشىمەن!- بۇ بالىدىكى قىزىقىشقا ھەۋەسىم كېلىپ، ئۇنىڭ بېشىنى سىيپاپ قويدۇم.

- دادا، ئاڭلىدىڭىزغۇ، ھە؟- دېدى ئەلىشېر خوشاللىغى قىن- قىنىغا پاتماي. - مېنى بىر ھەپتىدىن كېيىن ئەپچىقىپ قويىسىز؟ قەيسەر ئاكام بىلەن بىللە مەشغۇلات ئۆتكۈزىمىز. قەيسەر ئاكام ماڭا چامپاشچىلىقنى ئۈگىتىدۇ. تەتىل پۈتكۈچە مۇشۇ يەردە تۇرىمەن. قەيسەر ئاكا، سىزنىڭ كەلگىنىڭىز قانداق ياخشى، قانداق ياخشى!

- سىزنىڭ ترېنېرىڭىز ئەمدى قەيسەر ئاكىڭىز. مەن سىزنى دېگەن كۈنىڭىزدە ئەپچىقىپ قويىمەن، ئوغلۇم، - دېدى ئەمەتژان ئاكا .

بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ مۇھەمەت ئاكا بەك خۇشال بولۇپ كەتتى.

مېنىڭ ئۆزبەكستاندىكى ھاياتىم ئەينە شۇنداق باشلاندى...

شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ كۈنلىرىم بۇ فازېندىدا خاتىرژەم، تولىمۇ كۆڭۈللۈك ئۆتمەكتە ئىدى. مۇھەمەت ئاكام بىلەن زىبىنىسا ھەدەم بىر ئېغىز ئۆينى ماڭا ياتاق بۆلمىسى قىلىپ ياساپ، ژابدۇپ بەردى. مەن ئۈچۈن قارا يەرنىڭ ئاستىغا كىرىپ كەتكەن ئاتام بىلەن ئانام ئۇ دۇنىيادىن قايتىپ كەلگەندەك بولدى. مۇھەمەت ئاكام лقەيسەر، ئوغلۇم!╗دېسە، زىبىنىسا ھەدەم лۋاي، ئايلىنىپ كېتەي، ئوغلۇم!╗دەپ تۇراتتى. مەن مۇھەمەت ئاكامنى лتاغا╗، زىبىنىسا ھەدەمنى лئانا╗ دەپ ئاتاشقا باشلىدىم. شۇنداق ئاتىشىمدىن ئۇلار تولىمۇ خۇشال ئىدى. ھەر ئىككىيلەنىڭ ماڭا نىسبەتەن چەكسىز مېھرىبان، كۆيۈمچانلىقىدىن تولىمۇ تەسىرلىنىپ، بەزىدە كۆزلىرىمگە مىننەتدارلىق ياشلىرى ئىختىيارسىز كېلەتتى... ئۆزۈمنى ئۆز ئۆيىمدە، ئاتا- ئانامنىڭ ئالدىدا ژۈرگەندەك ئەركىن- ئازادە ھېس قىلىپ، بەزىدە ئۇلارغا ئەركىلىگەن سۆز، ھەرىكەتلىرىمنى ئۆزۈممۇ سەزمەي قالاتتىم. مۇنداق چاغلاردا ئۇلارمۇ ئاتا- ئانىنىڭ مېھرى- مۇھەببىتىگە زار، تەشنا ماڭا /ئۇلار مېنىڭ ژىتىمنىڭ ژىتىمى، تەنھا ژىتىم ئېكەنلىگىمنى بىلمەس ئىدى/، ئۆز پەرزەنتلىرىگە ئاتاپ كېلىۋاتقان بېقىياس مېھرى- مۇھەببىتىنى ئايىماي تۆكەتتى.

مەن مۇھەمەت تاغام بىلەن بۇ يەردىكى ئىشلارغا بىردىن ئارىلىشىپ كەتتىم. تاغامنىڭ ژاڭزىدىكى بارلىق ئىشلارنى نەچچە ژىلدىن بېرى شۇنچىلىك ئېدىتلىق بىلەن يولغا سېلىۋەتكىنىگە ھەيران قالدىم. توخۇ- تۇمان، غاز- ئۆدەكلەرنى باقىدىغان ئەر- ئايال بىلەن قوي، كالىلارغا مەست№ئۇل ئەر- ئايال كۈندىلىك ئىش- ۋەزىپىلىرىنى شۇنچىلىك تېزلىك بىلەن ئاتقۇرۇشقا ئۇستا بولۇپ كېتىپتۇ. ئۇلار مال قوراسى تەرەپتىكى قاتارسىغا سېلىنغان بىر- بىر ئېغىز ئۆيلەردە ياشاۋېتىپتۇ.

ئېتىز- ئېرىق ئىشلىرىنى تۆۋەندىكى مەھەللىدىن ئات، ئېشەك ھارۋۇلىرى بىلەن چىقىپ ئىشلەيدىغان دېخانلار ئاتقۇرىدېكەن.

مۇھەمەت تاغام ھەپتىدە بىر قېتىم بىر تورپاق بىلەن ئۈچ- تۆرت قوينى، ئەللىك- ئاتمىش توخۇ، غازلارنى سويدۇرۇپ، شەھەردىكى ئوغۇلى بىلەن قىزىنىڭ رېستوران، ئاشخانىلىرىغا ئەۋەتىپ تۇرىدېكەن. ئۇنىڭدىن باشقا سەۋزە، پىياز، ياڭيۇ، كۆكتات، سۈت- قېتىق، قايماق، سېرىق ماي، ھەسەل دېگەڭە ئوخشاش نەرسىلەرمۇ مۇشۇ ژاڭزىدىن كۈن ئارىلاپ دېگۈدەك ئەۋەتىلىدېكەن. سويۇلغان تورپاق بىلەن قويلارنىڭ ئورنىغا، ئايدا بىر قېتىم بازارغا چىقىپ، موزايلار بىلەن قوزىلارنى سېتىپ ئېلىپ كېلىپ، بېقىپ ئۆستۈرۈپ تۇرۇۋېتىپتۇ. بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى شۇنچىلىك سەرەمژانلىق بىلەن ئاتقۇرىلىدىغانلىغىغا ھەيران قالدىم. ھەر كىم ئۆز ئىش- ۋەزىپىلىرىگە ناھايىتى مەست№ئۇلىيەتلىك بىلەن قارايدېكەن. ئىشچىلارغا ئايلىق مااشلىرىنى ئىشىغا قاراپ يامان ئەمەس، ياخشى تۆلەيدېكەن. شۇڭا ئىشچىلارمۇ رازى، خوژايىنمۇ رازى.

ژاڭزىدىكى ئۇششاق- چۈشەك بارلىق ئىشلارغا مۇھەمەت تاغام ئۆزى مەست№ئۇل.

تاغام ژۈك ماشىنىسى بىلەن лموسكۋىچ╗ماركىلىق يېنىك ماشىنىنىڭ ئاچقۇچىنى ماڭا بېرىپلا قويدى. غۇلژىدا، شىركەتتە ئىشلەۋاتقان ۋاقىتتا ۋاڭ ژۇن ئاغىنەمنىڭ بوش ۋاقىتلاردا ماشىنا ھايداشنى ئۆگىتىپ قويغانلىقى بەك ئەسقاتتى.

- ماشىنا ھايدىغانسىزدۇ؟- دەپ بىر كۈنى سورىدى.

- ھە، ھايدايمەن. بىراق، پراۋام يوق. پراۋام بىلەن پاسپورتىمنى يوقىتىپ قويغان ئىدىم. پاسپورت بىلەن پراۋانى قايتىدىن ئالىمەن دەپ ژۈرگەندە، ئەۋۇ ئىشلار بولۇپ كېتىپ، بۇ ياققا كېتىپ قالدۇق، - دەپ يالغان ئېيتتىم.

- مەيلى. ئېتىز- ئېرىقتا پراۋانىڭمۇ ئانچىلىك ھاژىتى يوق. ھايداۋېرىسىز. بۇ يەرنىڭ گاى سى مەن بولىمەن!- دەپ سۆزىنىڭ ئاخىرسىنى چاقچاققا ئۇلىدى.

شۇنىڭ بىلەن مەن تاغامنى يېنىمغا ئولتارغۇزىۋېلىپ، بىردە ژۈك ماشىنىسىنى، بىردە лموسكۋىچنى╗ھايداپ ژۈرىۋەردىم. بۇنىڭدىن تاغام بەك خۇشال ئىدى.

مۇھەمەت تاغام ئۆزى ئوقۇمىغان، ئوقالمىغان بولسىمۇ، بالىلىرىنىڭ ھەممىسىنى ئوقۇتۇپ، ئالىي بىلىملىك قىپتۇ. چوڭ ئوغۇلى دوختۇرلۇقنى ئوقۇغان ئېكەن. ھازىر تاشكەنتتىكى چوڭ ئاغىرىقخانىلارنىڭ بىرسىدە ئىشلەيدىغان ئاتاقلىق دوختۇرلاردىن ئوخشايدۇ. ئىككىنچى ئوغۇلى شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىدە بىر بۆلۈمنىڭ باشلىقى، پولكوۋنىك. قىزى ئىنستىتۇتنى تاماملاپ، ئاز زامان مەكتەپتە مۇئەللىم بولۇپ ئىشلەپتۇدە، ئايلىق مائاشى تولىمۇ ئاز بولغانلىقتىن ئوقۇتقۇچىلىقنى تاشلاپ، سودا- تىژارەتكە ئۆتۈپ كەتكەن ئېكەن. كەنژە ئوغۇلى ئەمەتژانمۇ ئالىي بىلىملىك، ئوقۇغان بالا. بۇ فازېندىنىڭЧژاڭزىنىڭ ئىگىسى، خوژايىنى ئەمەتژان ئاكا بوۋاي- موماينىڭ باللىرىنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ مىقتىسى، بېيى شۇ ئېكەن.

بوۋاي، موماي مۇشۇ كەنژە ئوغۇلى بىلەن تۇرۇۋېتىپتۇ. ئۇلارنىڭ شەھەردە چوڭ قورا- ژايىمۇ بار ئېكەن. يازنىڭ ئىسسىق- تىنژىق كۈنلىرىدە شەھەرگە قارىغاندا تاغ باغرىدىكى سالقىن، ساپ ھاۋالىق بۇ ژاينى ئەۋزەل كۆرۈپ، بوۋاي- موماينىڭ مۇشۇ ژاڭزىدا تۇرۇۋاتقىنىغىمۇ ئىككى- ئۈچ ژىل بولۇپ قاپتۇ. قىشتا شەھەردىكى ئۆيىگە كىرىپ كېتىدېكەندە، باھار كېلىشى بىلەنلا بۇ يەرگە چىقىۋالىدېكەن. ئوغۇلىنىڭ ئىگىلىك ئىشلىرىنىڭ بېشىدا ئۆزلىرى تۇرۇپ، ياردەم قىلىپ كېلىۋاتقانلىقىنى بىلدىم.

- ئەمەتژان ئوغلۇم زامانغا ماسلاشقان، ئىش بىلەرمەن ژىگىت. - دېدى مۇھەمەت تاغام مېنى ژاڭزىدىكى ئىشلار بىلەن تونۇشتۇرۇۋېتىپ. - بۇرۇن، پارتىيا ۋاقتىدا مۇنداق ئىشلارغا قەت№ئىي يول قويۇلماتتى. ئادەملەرنىڭ ھەممىسى كولخوزدا ئىشلەيدىغان. ھەممە نەرسە كولخوزنىڭ، ھۆكۈمەتنىڭ ئىختىيارىدا ئىدى. سسسر پارچىلىنىپ تۈگىدى. پارتىيا دېگەن نەرسە يوقالدى. ئۆزبەكستان مۇستەقىل دۆلەت بولدى. زامان شۇنچىلىك چاپسان ئۆزگەردى. كولخوز دېگەنلىرى تاراپ، توزغاقتەك توزۇپلا كەتتى. ئۇنىڭ ئورنىغا شەخسىيلەرنىڭ دېھقان ئېگىلىگى بىلەن ھەر خىل كووپېراتىۋلار قۇرۇلدى...

بىر كۈنى ئەمەتژان مېنى ماشىنىسىغا ئولتۇرغۇزۇپ، مۇشۇ يەرگە ئېلىپ چىقتى. قارىسام، غولنىڭ ئېغىزى. چوڭ بىر ساي سۇ تاغنىڭ ئىچىدىن شارقىراپ ئېقىپ چىقىپ تۇرۇۋېتىپتۇ. بوستانلىق ئىچىدىكى توقايلىق. توقايلىقنىڭ ئاياق تەرىپىدە خېلى نۇرغۇن يەر قوراي- چۆپ بېسىپ بوش تۇرغانلىقىنى كۆردۈم. ئۇنىڭ تۆۋەن تەرىپى چەكسىز كەتكەن تۈزلەڭلىك. ئىلگەركى كولخوزنىڭ تېرىلغۇ يەرلىرىگە ئوخشايدۇ.

- دادا، - دېدى ئەمەتژان مۇشۇ يەرلەرنى ماڭا كۆرسىتىپ. - قانداق يەر ئېكەن، سىزگە ياقتىمۇ؟- دەپ سورىدى.

- قالتىس ژاي ئېكەن.

- ئەگەر مۇشۇ ژاي سىزنىڭ شەخسىي يېرىڭىز بولسا، نېمە قىلار ئېدىڭىز؟

- يەر دېگەن ئالتۇن قوزۇق، ئوغلۇم. ئىنسانلارنى باقىدىغان مۇشۇ مۇقەددەس يەرغۇ؟ يەرگە مېھىر باغلاپ، يەرنى ئاۋايلاپ كۈتسەڭ، يەرنى ئاسرىساڭ، تەر تۆكۈپ ئەمگەك قىلساڭ، يەر ئۆز قوينىدىكى تۈگىمەس بايلىقىنى، خەزىنىسىنى ساڭا ئاچىدۇ، ئوغلۇم، - دېدىم ياش ۋاقىتلىرىمدا دېھقان ئاتام ئېيتىدىغان ئاشۇ سۆزلەر بىردىن خىيالىمغا كېلىپ. - ئەگەر بۇ يەرنىڭ ئىگىسى مەن بولغىنىمدا، بۇ بىزنىڭ ژاڭزىمىز بولاتتى. باھاردىن باشلاپ كۈزگىچە مۇشۇ ژاڭزىدا تۇراتتىم. چارۋۇ مال تۇتۇپ، دېخانچىلىقمۇ قىلاتتىم. بىراق، ئۇ ئىشلارنى قىلىدىغان ياشلىق ئۆتۈپ كەتتى.

- دادا، مۇشۇ يەرنى يېقىن تونۇش ئاكىلار ماڭا سېتىپ بەرمەكچى. تاغنىڭ سول قاپتىلى خېلى يەرگىچە بىزگە تېگىشلىك بولىدۇ. پەستىكى تۈزلەڭلىكتىنمۇ بىر ئاز گېكتار يەر قوشۇپ بەرمەكچى. - دېدى.

- پاھ، بۇ ئەژايىپ گەپ ئېكەنغۇ، ئوغلۇم. بۇنىڭغا ھۆكۈمەت رۇخسەت قىلامدېكەن؟- دەپ سورىدىم.

- ئەلۋەتتە، رۇخسەت قىلىدۇ. ھازىر ھۆكۈمەتنىڭ يەرلەرنى ئادەملەرگە بۆلۈپ، سېتىپ بېرىش قانۇنى چىقتى.

- ھۆكۈمەت بۇ ئىشنى قولغا ئېلىپ ناھايىتى توغرا قىپتۇ. ئاڭلىشىمچە، كولخوزلار تاراپ كەتكەندىن كېيىن، كۆپ يەرلەرگە ھېچ نەرسە تېرىلمەي، بوش قېلىۋاتقان ئوخشايدۇ؟

- ھە، شۇنىڭ ئۈچۈن ھۆكۈمەت يەرلەرنى دېخانلارغا بۆلۈپ بېرىپ، بوش ياتقان مۇشۇنداق يەرلەرنى سېتىشقا باشلىدى.

- ھوي، ئەمەتژان ئوغلۇم، ئۇنداق بولسا، بۇ ژاينى قولدىن چىقارماي، دەررۇ سېتىۋېلىش كېرەك.

- شۇ ئوي- مەقسەت بىلەن مەن سىزگە بۇ يەرنى كۆرسۈتەي، دادام نېمە دەيدۇ، دەپ ئېلىپ چىقتىم؟- دېدى ئوغلۇم.

شۇنىڭدىن كېيىن ئاتا- بالا ئىككىمىز بۇ ژاڭزىمىزنى، ئەمەتژاننىڭ سۆزى بىلەن ئېيتقاندا، فازېندىنى قانداق ياساش، بۇ يەردە نېمە تىرىكچىلىك قىلىش ھەققىدە ئۇزاق سۆزلىشىپ، مەسلىھەتلەشتۇق. ئىش بىلەرمەن بۇ ئوغلۇم، بۇ يەرگە ئۆي سالىدىغانلىقىنى، مال قوراللىرى ياسايدىغانلىغىنى، توخۇ- تۇمان، غاز- ئۆردەك باقىدىغانلىغىنى، كۆكتات ئۆستۈرىدىغانلىغىنى، مال- چارۋۇ، قۇشلارنىڭ يەم- چۆپلىرى ئۈچۈن زىراەتلەر تېرىيدىغانلىغىنى، ئۈزۈم ۋە مېۋە كۆچەتلىرىنى ئولتۇرغۇزۇپ، باغ بەرپا قىلىدىغانلىقىنى ۋە باشقىمۇ ئىشلارنى بىرمۇ- بىر ئېيتىپ بەردى.

- مەقسەت، ئويلىرىڭ ئىنتايىن ياخشى. ئىلاھىم، ئاشۇ نىيەتلىرىڭگە يەتكەيسەن، - دېدىم ئوغلۇمنىڭ بۇ ئەقىل- پاراسىتىدىن خۇشال بولۇپ. - بۇنىڭ ئۈچۈن كۆپ ئەمگەك كېرەك، كۆپ پۇل لازىم، ئوغلۇم؟

- ئۇنى ياخشى بىلىمەن، دادا، - دېدى ئۇ. - ماڭا سىزنىڭ رازىلىقىڭىز، رۇخسىتىڭىز كېرەك؟ سىزلا خوپ دېسىڭىز، قالغان ئىشلار ئاستا- ئاستا ماڭىۋېرىدۇ. ئەڭ مۇھىمى، ھازىر بۇ يەرنى قولدىن چىقارماي دەرھال سېتىۋېلىشىمىز كېرەك، دەپ ئويلايمەن.

- سەن دېگەندەك قىلايلى، ئوغلۇم. ئالدى بىلەن يەرنى سېتىۋالايلى؟- دېدىم. ئەمەتژان بەك خۇش بولدى.

بۇ كۈنى كەچتە بالىلارنىڭ ھەممىسىنى ئەر- ئاياللىرى بىلەن ئۆيگە چاقىرتتىم. ئەمەتژان ئىككىمىز بار گەپنى ئېيتتۇق. ھەممە بىزنىڭ ئوي، مەخسەتلىرىمىزگە قوشۇلدى.

- كىمدە قانچە ئاقچا بار، ئوتتۇرىغا تاشلاڭلار؟ ۋاقتى كېلىپ، بۇ ئاقچاڭلار ئون ھەسسە بولۇپ قايتىدۇ، - دېدىم. بالىلارنىڭ ھەممىسى лخوپ، دادا، سىز نېمە دېسىڭىز، بىز شۇ!╗دېيىشتى.

بالىلار بىلەن بار مەسلىھەت مۇشۇ يەرنى سېتىۋالغاندىن كېيىن، ئۆزىمىزنىڭ خۇسۇسىي مۈلكىمىزگە ئايلاندى.

ئەمەتژان ئوغلۇم ئاقچا تېپىش ئۈچۈن سودا- تىژارەتكە بېشىچە كىرىپ كەتتى. ھەدىسى تۇرسۇنئاي ئىككىسى خىتايغا قاتنىدى. بەختىمىزگە ئۇلار تۇداخۇن تاغىڭىز بىلەن تونۇشۇپ قېلىپ، ئىشىمىز راسا ئوڭدىن كەلدى دېمەمسىز. تۇداخۇن تاشكەنتكە كېلىپ، بىز بىلەن كۆرۈشكەندىن كېيىن، ئوغلۇم بىلەن قىزىم ئۇنىڭ ئىشەنچلىك ئادەملىرىگە ئايلاندىدە، ئۇلار بىللە ئوقەت قىلىشتى. تۇداخۇن ئۇ ياقتىن كاماز- كاماز ماللارنى بۇ ياققا چىقىرىپ تۇردى. ئەمەتژان بىلەن تۇرسۇنئاي بۇ ياقتىن ئۇ ياققا پاختا، ژۇڭ، تېرە ئەۋەتتى. شۇنداق قىلىپ، تۇداخۇن ئۇكامنىڭ ئارقىسىدا ئەمەتژان بىلەن تۇرسۇنئاي نۇرغۇن پۇل تاپتى. مانا، ئاشۇ پۇللارنىڭ ئارقىسىدا مۇشۇ ژاھانلارغا يېتىشتۇق، ئوغلۇم؟- دېدى مۇھەمەت تاغام.

- ئەژايىپ ئەقىللىق ئىش قىلغان ئېكەنسىلەر، تاغا.

- ھە، باللىرىمنىڭ ئەقىل- پاراسىتى، تىرىشچانلىقى بىلەن بىللە بايا ئېيتقىنىمدەك، تاغىڭىز تۇداخۇن ئۇكامنىڭ ئارقىسىدا بالىلار ئىشنى يولغا سېلىۋالدى. ئۆزىڭىز كۆرۈۋاتىسىز، قولۇمىزدا بىر- ئىككى يۈزچە قوي، ئوتتۇز- قىرىق قارا مال بار. توخۇ- تۇمان، غاز- ئۆردەك ئۆز ئالدىغا. تۆۋەندىكى مېۋىلىك باغ مېۋە بېرىشكە باشلىدى. يەر ھايدايدىغان، ئۇرۇق چاچىدىغان، چۆپ چاپىدىغان ۋە باشقا تېخنىكىلارمۇ بار. ژۈك ماشىنىسى ھەم ئېتىز- ئېرىققا ماڭىدىغان лموكۋىچمۇ╗تۇرۇپتۇ. مال- چارۋۇغا قارايدىغان، توخۇ- تۇمان، غاز- ئۆدەكلەرنى باقىدىغان، دېخانچىلىق ئىشلىرىنى قىلىدىغانلار، باغقا قارايدىغانلار بولۇپ، ئونغا يېقىن ئادەملەر ئىشلەۋاتىدۇ. ئۇلارنىڭ ئىشىغا قاراپ، ئايلىق مااشلىرىنىمۇ ۋاقتىدا بېرىپ تۇرۇۋاتىمىز. ئۇلارمۇ رازى، بىزمۇ رازى، ئاللاھمۇ رازى دېگىنىدەك، بۇ يەردە خاپىچىلىق، رەنژىش دېگەن نەرسىلەر يوق.

ئەمەتژاننىڭ شەھەردىكى سىلەر كۆرگەن лچىنار╗ رېستورانىدىن باشقا يەنە ئۈچ- تۆرت ژايدا ئاشخانىلىرى بار. تۇرسۇنئاي ھەدىڭىزمۇ ئىككى- ئۈچ ژايدا ئاشخانا، رېستورانلارنى ئېچىپ قويغان. ئۇلار ھازىر بازاردىن ھېچ نەرسە سېتىۋالمايدۇ. ھەممىسى مۇشۇ يەردىن، ئۆزىمىزدىن چىقىۋاتىدۇ.

ئەمەتژان مېنىڭ بىلەن ئانىسى ئىككىمىزنى بۇ فازېندىنىڭ مۇدىرى قىلىپ بېكىتىپ قويغان، - سۆزىنىڭ ئاخىرىنى چاقچاققا ئايلاندۇردى تاغام. - ئۆزى بولسا، ھەممىمىزنىڭ چوڭى، بىزنىڭ باشلىقىمىز!

تاغامنىڭ ئاخىرقى سۆزلىرىگە مەنمۇ كۈلدىم.

- تاغا، ئانام ئىككىڭلارنىڭ توققۇزى تەل، ئىنتايىن بەختلىك ئادەملەر ئېكەنسىلەر، - دېدىم.

- ھە، ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى، - تاغام شاپ بۇرۇتىنىڭ ئۇچىنى تولغاپ، سىيپاپ قويدى. - بەزى كۈنلىرى ياش ۋاقىتلىرىم، مەدىكار بازىرىغا چىقىپ، مەدىكار بولۇپ ئىشلەپ ژۈرگەن چاغلىرىم ئېسىمغا كېلىپ كېتىدۇ قاراڭ...

مەن مۇھەمەت تاغامغا ھەۋەس قىلدىم. ياش ۋاقىتلىرىدا مۇساپىرچىلىقنىڭ، يوقسىزچىلىقنىڭ، ئېغىر تۇرمۇشنىڭ ئازابىنى شۇنچە تارتقان ئېكەن. مانا بۈگۈن، قېرىغاندا دۆلەتتە ياشاۋېتىپتۇ. лيەيدىغانغا ئېغىزى، كىيىدىغانغا ئۇچىسى يوق╗دېگىنى مانا مۇشۇ ئېكەن، دېگەن سۆزلەر خىيالىمدىن كەچتى.

лئاللاھ ئەزىز ياراتقان بەندىسىنى، خار قىلالماس ھېچ كىشى╗! نېمە دېگەن توغرا ئېيتىلغان سۆز. ئاللاھ مۇھەمەت تاغامنى ئەزىز ياراتقان ئېكەن. مانا، ئاللاھ ئۆزى قوشقان ھالال ژۈپتىسىنىڭ، باللىرىنىڭ، نەۋىرلىرىنىڭ ئالدىدا يەنىلا شۇ ئەزىزلىكى بىلەن قېرىلىقنىڭ گەشتىنى سۈرۈپ، بالا- ژاقىسىنىڭ راھىتىنى، قىزىغىنى كۆرۈپ، غەم- قايغۇسىز، راھەت- پاراغەتتە ياشاۋېتىپتۇ. лئاللاھ قېرىغاندا بەرسۇن!╗دېگىنى شۇ ئېكەن؟!

بىر كۈنى سۆھبەت ئارا مۇھەمەت تاغامدىن سورىدىم.

- تاغا، ۋەتەندىن، خوتەندىن ئايرىلغىنىڭىزغا مانا قىرىق ژىل بوپتۇ. ئاشۇ ۋەتىنىڭىزنى، تۇغۇلۇپ- ئۆسكەن شەھىرىڭىزЧخوتەننى سېغىنغان بولسىڭىز كېرەك؟

- پاھ، سېغىنمامدىغان، ئوغۇلۇم. ھەر كىمنىڭ كىندىك قېنى تامغان ژۇتى ئۆزىگە ئەزىز دېگىنىدەك، تاشكەنتتەك بۇ ئەزىمى شەھەرنى مەن ھېچ قاچاندا ئۆزۈمنىڭ ئەزىز خوتەن شەھىرىمگە تەڭ قىلالمايمەن؟- ئۇلۇغ- كىچىك نەپەس ئالدى تاغام.

- ۋەتەڭە، ئۆز ژۇتىڭىز خوتەنلەرگە بېرىپ كەلگەن بولسىڭىز كېرەك؟- تاغامنى پاراڭغا سالدىم.

- ھە، باردىم، باردىم، - دېدى ئۇ بىردىن ژانلىنىپ. - ئىككى قېتىم باردىم. بىرىنچى قېتىمدا ئەمەتژان بىلەن تۇرسۇنئاينى ئېلىپ باردىم. ئىككىنچى قېتىمدا، بۇلتۇر ئۆيدىكى ئانىڭىزنى ئېلىپ، ئىككىمىز بېرىپ كەلدۇق.

- ياخشى بېرىپ كەلگەنسىلەر؟

- بىرىنچى قېتىمدىمۇ، ئىككىنچى قېتىمدىمۇ كۈلۈپ بېرىپ، ژىغلاپ كەلدىم، ئوغلۇم، - دەپ سۆز باشلىغان تاغام ئېغىر خورسىندى. ئاندىن بىر مەھەل ژىم- ژىت بولۇپ قالدى. مەن ئۇنىڭ خىياللىرىنى بۆلمەس ئۈچۈن شۈپ- شۈك تۇرۇۋەردىم. كېيىن تاغام سۆزىنى ئاستا داۋاملاشتۇردى. - ئاتا- ئانامنىڭ ۋاپات بولغىنىغا ئون ژىلدىن ئېشىپتۇ. بىز ئاىلىدە ئۈچ بالاЧئاكام، سىڭلىم ۋە مەن ئۈچىيلەن ئېدۇق. ئاكام بىلەن يەڭگەم كادر بولغانلىقتىن ھۆكۈمەت ئىدارىسىدە ئىشلەپ، ھەر ئىككىلىسى پېنسىياگە چىقىۋالغان ئېكەن. قىزىنى تۇرمۇشلۇق قىلىۋېتىپتۇ. ئوغۇلى بىلەن بىللە تۇرىدېكەن. ئوغۇلى مەكتەپنىڭ مۇدىرى بولۇپ خىزمەت قىلىۋېتىپتۇ. ئۇنىڭ ئىككى بالىسى بار ئېكەن. تۇرمۇشى يامان ئەمەس، خاتىرژەم ياشاۋېتىپتۇ.

سىڭلىم تۇرسۇنئاي دېھقان ئاىلىگە كېلىن بولغان ئېكەن. يېزىدا تۇرۇۋېتىپتۇ. بىزنىڭ ۋەتەندە лدېھقان باي بولمايدۇ، بىراق ئاچتىن ئۆلمەيدۇ╗ دېگەن گەپ بۇرۇن گومىنداڭ ۋاقتىدا بار ئىدى، ھازىرقى گوڭسەندەڭ ۋاقتىدىمۇ يوقالماپتۇ، - ئۇلۇغ- كىچىك تىندى تاغام. - بېچارە سىڭلىمنىڭ تۇرمۇشى بەك ئېغىر ئېكەن. ئەللىك- ئاتمىش ژىل بۇرۇن سېلىنغان شۇ باياقى سوقما تام ئۆيدە تۇرۇۋېتىپتۇ. بېچارە سىڭلىم ئورۇقلاپ، ئۈزلىرىگە چىغدەك قورۇقلار چۈشۈپ كېتىپتۇ. ئۆزى ئاغىرىقچان بولۇپ قاپتۇ. ئىككى ئوغۇل، بىر قىزى بار ئېكەن. ئوغۇللىرىمۇ ئاتىسىغا ئوخشاش كەتمەنچى.

قەشقەردە توختاژى دېگەن يېقىن بىر ئاغىنەم بولىدىغان. شۇنى كۆرەي دەپ، قەشقەرگە باردىم. ئۇلارنىڭ مەن بىلىدىغان ژايدىكى ئۆيى يوق. ئۇ ئەتراپتىكى ئۆيلەرنىڭ ھەممىسىنى بۇزۇپ، كۆپ قەۋەتلىك بېنالارنى سېلىۋېتىپتۇ. سوراشتۇرۇپ ژۈرۈپ، ئۇنىڭ پەيزاۋاتتا تۇرىدىغانلىقىنى بىلدىم.

پەيزاۋاتقا باردىم. ئۇڭىڭدىن سوراپ، بۇنىڭدىن سوراپ ئاخىرى ئۇنىڭ تۇرار ژايىنى بىلدىم. توختاژى پەيزاۋاتنىڭ ئەڭ چېتىدىكى كوچىلىرىنىڭ بىرسىدە تۇرىدىغانلىقىنى ھارۋۇكەش ئادەم بىلىدېكەن.

- ئولتىرىڭ مېھمان، توختاژىكامنىڭ ئۆيىگە ئاپىرىپ قوياي؟- دېگىنىدىن كېيىن، ئۇنىڭ قېچىر قوشقان رېزىنكە چاقلىق ھارۋۇسىغا ئولتاردىم.

خېلى ماڭغاندىن كېيىن، ھارۋۇكەش بىر چاغدا؛

- ئەينە، توختاژىكام ئىشىك ئالدىدا ئولتىرىپتۇ!- دەپ، ئۈچ- تۆرت ئۆي نېرىدىكى كېسەك سۇپىدا ھاسىسىغا تايىنىپ ئولتارغان، ئاق ساقىلى مەيدىسىگە چۈشكەن بوۋاينى ئىشارە قىلدى ۋە ھارۋۇسىنى شۇ يەرگە ئاپىرىپ توختاتتى. مەن ئۇنىڭ سورىغان ئاقچىسىنى بېرىپ، رەھمەت ئېيتقاندىن كېيىن ھارۋۇدىن چۈشۈپ قالدىم. بوۋاينىڭ ئالدىغا باردىم.

ھە دېگەندە يە مەن ئۇنى، يە ئۇ مېنى بىردىن تونالماي قالدۇق...

ژىللار، باشلاردىن ئۆتكەن ئېغىر كۈنلەر، ئېغىر قىسمەتلەر ھەر ئىككىمىزنىڭ ژىگىتلىك چاغلاردىكى چىراي- شەكلىمىزنى ئۆزگەرتىۋەتكەن، ئوغرىلاپ كەتكەن ئىدى...

مېنىڭ كۆز ئالدىمدا ئاپئاق ساقىلى مەيدىسىگە چۈشۈپ تۇرغان، توپا يېغىپ تۇرغان ئۈزلىرىگە چىغدەك قورۇقلار چۈشكەن، دۈمچەرەپ قالغان، ئۈستىگە كىرلىشىپ كەتكەن ئاق يەكتەك بىلەن تامبال كىيگەن، پايپاقسىز ئاياغلىرىدا ئەسكى كەشە، بېشىغا كونىراپ، مايلىشىپ كەتكەن ئالا دوپا كىيىۋالغان بىر بوۋاي تۇراتتى. ئۇنىڭغا قاراپ ئىچىم سىرىلىپ، ژۈرىگىم ئېچىشىپ كەتتى... лھەي توۋا، مونۇ ھاياتنى قارا، بۇ بوۋاي بىلەن كىم مېنى بىر ياشلىق دەپ ئويلايدۇ؟ ھېچ كىم ئويلىمايدۇ! مېنى بۇ بوۋاينىڭ بالىسى دەپ ئويلىشى مۈمكمن؟ نامراتچىلىق، يوقسىزچىلىق، ئېغىر ئەمگەك، قايغۇ- ھەسرەت، ئازاب- ئوقۇبەتلەرنىڭ ئادەمنى مەزگىلسىز قېرىتىشىنى بىلەتتىمۇ، ئامما بۇ خىل مۈكچەيتىۋېتىشىنى بىلمەس ئىدىم.

- ئەسسالامۇەلەيكۈم!- دەپ سالام بەردىم بوۋايغا.

- ۋاەلەيكۈم ئەسسالام!- ئۇ قولىنى ئۇزاتتى.

ئۇنىڭ ياغاچتەك قاتتىق قوللىرىنى يۇمشاق ئالىقانلىرىم ئارىسىغا ئالدىم. قولىنى قاتتىق قىسقاچ، ئۇنىڭ ئىچىگە ئولتىرىشقان، ياشاڭغىراپ تۇرغان نۇرسىز كۆزلىرىگە تىك قارىدىم. ئۇ ھەيران بولغان ھالدا مېنىڭ بېشىمدىن ئايىغىمغىچە يېنىپ- يېنىپ قاراتتى. چىراي- شەكلى بولسۇن، ئۈستى- بېشىدىكى كىيىم- كېچەكلىرى بولسۇن، بۇ تەۋەنىڭ ئادەملىرىگە تامامەن ئوخشىماس مېنى ئۇ تامامەن تونالمىغان ئىدى. بايا ھارۋۇكەش ئۇنىڭ توختاژى ئېكەنلىگىنى ئېيتمىغان بولسا، مەنمۇ ئۇنى تونۇماس، ھەتتا ئۇنىڭ توتاژى ئېكەنلىگىگە ئىشەنمەس ئىدىم.

- سەمەت تامچىنىڭ ئوغۇلى توختاژى دېگەن سەندۇ؟- سورىدىم ئۇنىڭ توختاژى ئېكەنلىگىگە ئىشەڭۈم كەلمەي.

- ھە، شۇندۇق، شۇنداق. ئۆزلىرى ئېيتىۋاتقان سەمەت تامچىنىڭ ئوغۇلى توختاژى مەن!- دېدى ئۇ نېمىدىندۇ قورقۇپ، ئەنسىرىگەندەك تىترەك، زەىپ ئاۋازدا. - ئۆزلىرى كىم بولىدىلا، تەقسىر؟

- مېنى تونۇمىدىڭمۇ؟

- ياق، غوژام، تونالمىدىم؟- دېدى ئۇ ھەيرانلىق بىلەن.

- ياخشىراق قارىغىن، بەلكىم تونۇپ قالارسەن؟

ئۇ ئايىغىمدىن بېشىمغىچە يەنە بىر قېتىم سىنچىلاپ، ئۇزاق قارىدى.

- ياق، غوژام، ھېچ تونالمىدىم. ئۆزلىرى كىم بولىدىلا؟- تېخىمۇ ھەيران بولدى ئۇ.

- ھەي، توختاژى، مەن سېنىڭ خوتەنلىك ئاغىنەڭ مۇھەمەتقۇ؟!

- نېمە، مۇھەمەت؟!- ئۇنىڭ كۆزلىرى چانىغىدىن چىقىپ كەتكۈدەك چەكچەرەپ، ئېغزىنى ئاچقىنىچە تاشتەك قېتىپ تۇرۇپ قالدى. بىر چاغدا؛

- ۋاي، مۇھەمەت، بۇ سەنمۇ؟- ئۇ تىترەپ كەتتى. ھاسىسى قولىدىن چۈشۈپ كەتتى...

بىز قۇچاغلاشتۇق. ئۇ مېنى ئۇزاققىچە قويۇپ بەرمەي، دەسلەپ ئۆپكۈدەپ، كېيىن ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتى. ئۇنىڭ ژىغىسىغا مەنمۇ چىدالمىدىم، - دېگەن تاغام ژىم- ژىت بولۇپ قالدى. مەن ئۇنىڭ كۆز چاناقلىرىدا لىققىدە ياش كۆردۈم. تاغام ئۇلۇغ- كىچىك نەپەس ئالدىدا، كۆز چاناقلىرىدىكى ياشلىرىنى قول ياغلىقى بىلەن سۈرتۈپ، ئاندىن سۆزىنى ئاستا داۋام قىلدى.

- بېچارە ئاغىنەم شۇ كۈنلەردە ھازىدار ئېكەن. ئۆزىنى بېقىۋاتقان كەنژە ئوغۇلىنىڭ ۋاپات بولغىنىغا بىر ئايمۇ بولماپتۇ. قىراندەك ئوغۇلىدىن تۇيۇقسىز ژۇدا بولۇش ئاتىنىڭ ئۇنىڭسىزمۇ پۈكلەڭەن قەددىنى تېخىمۇ سۇندۇرۇۋەتكەن، يۈرەك- باغرىنى ئۆرتەپ تاشلىغان، ئۇنىڭغا تۈگىمەس- پۈتمەس، ئۇنتۇلماس دەرد- ئەلەملەرنى بەخشەندە ئەتكەن ئېكەن.

شۇڭا ئۇنىڭ مېنى قويۇپ بەرمەي، قۇچاقلاپ تۇرۇپ ئۇزاق ھۆكۈرەپ ژىغىلغىنى شۇ ئوخشايدۇ...

مەزگىلسىز قېرىپ دۈمچەيگەن، نامراتچىلىقتا، غۇربەتچىلىكتە ياشاۋاتقان كۆڭلى سۇنۇق، مىسكىن بۇ بېچارە ئاغىنەمنىڭ كۆڭلىنى قىيالماي، ئۇنىڭ ئۆيىدە ئىككى كۈن تۇرۇپ قالدىم. ھەر ئىككىمىز بىر- بىرسىمىزدىن ئايرىلغان كۈندىن تارتىپ تا بۈگۈنكى كۈڭىچە بېشىمىزدىن ئۆتكەن ئېغىر كۈنلەرنى، سەرگۈزەشتىلىرىمىزنى ھېكايە قىلىشتۇق.

قەشقەر شەھىرىدىكى ئۇلارنىڭ نەچچە ئەۋلاد ياشاپ كېلىۋاتقان ئۆي، قورا- ژايىنىڭ ئورنىغا ھۆكۈمەت قۇرۇلۇش سالىمىز دەپ، ئازىراقلا ئاقچا بېرىپ بۇزۇۋېتىپتۇ. ئاندىن ئۇلار پەيزاۋاتتىكى ئۇرۇق- تۇغقانلىرىنى ئۇقاق تارتىپ، مۇشۇ يەرگە كۆچۈپ چىققان ئېكەن. تام سوقۇپ، ئۆي ساپتۇ. كېيىن ئۆيلىنىپ، بالا- ژاقىلىق بوپتۇ. ئىككى ئوغۇل، ئىككى قىز كۆرگەن ئېكەن. ئوغۇللىرىنى ئۆيلەپ، قىزلىرىنى ياتلىق قىپتۇ. ئاتا- ئانىسىنىڭ ئۆلۈپ كەتكىنىگىمۇ خېلى ژىللار بوپتۇ. ھەر ئىككى ئوغۇلى ئۆزىگە ئوخشاش دېھقان ئېكەن.

- توختاژى، مېنىڭ ۋەتەندىن چىقىپ كەتكىنىمگە مانا قىرىق ژىلغا يېقىن ۋاقىت بوپتۇ. شۇ چاغدىكى نامرات دېخانلار تېخىچىلا نامرات ئېكەنغۇ؟- دەپ سورىسام، ئۇ شۇنداق ژاۋاپ بەردى، - دەپ مۇھەمەت تاغام توختاژى ئاغىنىسىدىن ئاڭلىغانلىرىنى ئالدىرىماي ھېكايە قىلدى.

- نامرات بولماي، قانداق باي بولسۇن؟- دېدى توختاژى. - ھۆكۈمەت يەرلەرنى دېخانلارغا بۆلۈپ بېرىۋەتكىنىگىمۇ ئون بەش، ژىگىرمە ژىلغا يېقىن ۋاقىت ئۆتتى. شۇ ژىللىرى يەرنى ژان سانىغا قاراپ بۆلۈپ بېرىشكەن ئىدى. مەسىلەن، بىر ئاىلىدە بوۋاي- موماي، ئاتا- ئانا، ئوغۇل- قىز بولۇپ سەككىز ژان دەيلى. شۇ چاغدا سەككىز ژانغا پالانچى مو يەر بەرگەن ئىدى. ھازىرقى كۈندە ئاشۇ سەككىز ژان ئون سەككىز ژان بولدى. ئادەم سانى ئىككى ھەسسە كۆپەيدى. بىراق، يەر كۆپەيگىنى يوق. شۇ باياقى پالانچى مو يەر. ئاشۇ يەر سەككىز ژاننى ئەمەس، ئون سەككىز ژاننى بېقىش كېرەك. بۇ بىر! ئىككىنچىدىن، يەرلىك ھۆكۈمەت ئۇ يەرگە نېمە تېرىشنى ئۆزلىرى بەلگىلەپ بېرىشىدۇ. خالىغان نەرسەڭنى تېرەلمەيسەن. بۇ ئىككى! دېخاندىن ئېلىنىدىغان سېلىق بەك ئېغىر. تۈرى كۆپ. بۇ ئۈچ!

نامرات دېخاننى تېخىمۇ نامراتلاشتۇرۇۋاتقان يەنە بىر ئىش، ئۇ، قەشقەر تەۋەسىدىكى ھاشار دېگەن نەرسە! ھەر ژىلى قىش ئايلىرىدا دېخانلارنى بىر ئىككى ئاي مەژبۇرىي تۈردە ھاشاردا ئىشلىتىدۇ قارا. ئىشلەتكەندىمۇ بېكارغا ئىشلىتىدۇ. ئېرىق- ئۆستەڭ چاپتۇرىدۇ. باي زىمىندارلارنىڭ يەرلىرىگە ئىشلەتكۈزىدۇ. بوز يەرلەرنى ئاچقۇزىدۇ. ئۇ باي زىمىندارلار كىملەر دېسەڭ، ئىچكىرى كۇلىدىن چىققان باي خىتايلار ۋە مۇشۇ يەرنىڭ ئەمەلدارلىرى. سۇلۇق، مۇنبەت، ھوسۇللۇق يەرلەرنىڭ ھەممىسىنى شۇلار ئېگىلەۋالغان. دېھقان بېچارىلەر بىر زاغىرا ناننى بېلىغا چىگىپ، كەتمەننى مۈرىسىگە سېلىپ ھاشارغا ماڭىدۇ. ھاشارغا چىقماسلىق مۇمكىن ئەمەس. چىقمىساڭ، ژەرىمانە پۇل تۆلىتىدۇ. ھۆكۈمەتنىڭ ھاشار سىياسىتىگە قارشى چىقتىڭ دەپ، ئۇرىدۇ، سولاپ قويۇشىدۇ. شۇڭا بېچارە دېخانلار قورىققىنىدىن ھاشارغا چىقىپ، قۇرۇق نان يەپ، ئەتىدىن كەچ كىرگىچە بېكارغا كەتمەن چاپقىنى چاپقان. بۇنداق ئەھۋالدا دېھقان نامرات بولماي، كىم نامرات بولسۇن، ئاداش؟

- تاغا، گېزىت- ژۇرنۇللاردىن، كىتابلاردىن ئوقۇپ بىلىشىمچە، بۇرۇنقى زامانلاردا باي- ماناپلار، زىمىندارلار كەمبەغەل- نامراتلار، ژىتىملارنى قۇل قىلىپ بېكارغا دېگۈدەك ئىشلىتەتتىكەن. ھازىرقى زاماندا، كوممۇنىستىك پارتىيانىڭ دەۋرىدىمۇ ئادەملەرنى ئاشۇنداق قۇل قىلىپ ئىشلىتىۋاتقانلىغى قىزىق گەپ ئېكەنغۇ؟- دەپ، ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىنىڭ ئۇيغۇرلار ۋەتىنىدە ژۈرگۈزىۋاتقان سىياسەتلىرى بىلەن باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىدىن ياخشى خەۋەردار بولساممۇ، ھېچ نەرسە بىلمىگەن بولۇۋېلىپ، مۇھەمەت تاغامنىڭ كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەن نەرسىگە، ئۇنىڭ سىياسىتى ھەم تۈزۈمىگە بولغان كۆز قارىشىنى بىلمەكچى مەقسىتىدە، شۇنداق دەپ سورىدىم، - ئۆزىڭىز ياخشى بىلىسىز، ئىلگىرى سسسر دا لېنىننىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى بولغان. خىتايدا ھازىر ماۋزېدۇڭنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى بار ئېكەن. لېنىننىڭ پارتىياسى دېخانلارنى ئۇنداق ھاشارغا ئوخشاش نەرسە بىلەن بېكارغا ئىشلەتمەتتىغۇ؟ ماۋزېدۇڭنىڭ بۇ كوممۇنىستىك پارتىياسى نېمىشقا دېخانلارنى ئۇنداق ئېزىدۇ؟

- ھەي ئوغلۇم، مەن مانا ئىككى ئەلدە، ئىككى دۆلەتتە ياشىغان ئادەممەن. - قىزىپ سۆزلەشكە باشلىدى تاغام. - ۋەتەندە ۋاقتىدا ماۋزېدۇڭنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسىنى، بۇ يەردە لېنىننىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسىنى كۆرگەن ئادەممەن. بۇ ئىككىسىنىڭ ئانچىمۇ پەرقى يوقتەك بىلىندى ماڭا؟ بىراق، شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ ماۋزېدۇڭنىڭ پارتىياسىگە قارىغاندا، لېنىننىڭ پارتىياىسى خېلى ياخشى ئېكەنلىگىنى كۆردۈم.

لېنىننىڭ يەتمىش ژىلدىن ئارتۇق ياشىغان ئاشۇ پارتىياسى بىر كۈندىلا يوق بولۇپ، توزغاقتەك توزۇپلا كەتتى. ئۇنى ئۆزۈڭ ياخشى بىلىسەن، ئوغلۇم؟ پارتىيا بەربات بولدى-دە، مەيلى ئۆزبىگىڭ، مەيلى قىرغىزىڭ، مەيلى قازىغىڭ ۋە باشقىلىرى بولسۇن، بىر پاي ئوق ئاتمايلا ئۆزلىرىنىڭ مۇستەقىل دۆلەتلىرىگە ئېگە بولۇپ، ئۆزى بەگ، ئۆزى خان بولۇپ ئەركىن- ئازادە ياشاۋاتىدۇ. قانداق ياخشى؟

- لېنىننىڭ پارتىياسىگە ئوخشاش، ماۋزېدۇڭنىڭ پارتىياسىمۇ بىر كۈنى ئاشۇ توزغاقتەك توزۇپ يوق بولارمۇ؟- تاغامنىڭ ئويىدىكىنى بىلمەكچى بولدۇم.

- ئاللاھ بۇيرۇسا، ئۇ كۈنمۇ ژىراق ئەمەس! لېنىننىڭ پارتىياسى گۇمران بولغاندەك، ماۋزېدۇڭنىڭ پارتىياسىمۇ بىر كۈنى چوقۇم يوقىلىدۇ. بىز، پۈتۈن ئۇيغۇرلارنىڭ كۈتۈۋاتقىنى، ئاللاھدىن كېچە- كۈندۈز سوراۋاتقىنىمۇ شۇغۇ؟ شۇ چاغدىلا ۋەتەندىكى توختاژىغا ئوخشاش مىللىونلىغان دېخانلار ئادەم سىياقى ياشايدىغان كۈنلەرگە يەتمىسە، ئۇنىڭ بۇياقى، ئۇلارنىڭ كۈنىنىڭ ياخشى بولۇشىغا ھېچ كۆزىم يەتمىدى؟- تاغام ئۇلۇغ- كىچىك تىندىدە، سۆزىنىڭ ماۋزۇسىنى قايتىدىن قەشقەردىكى ئاغىنىسى توختاژىغا يۆتكىدى. - بېچارە توختاژىنىڭ كۈنى تولىمۇ ئېغىر، ھالى خاراب ئېكەن. بۇ يەردىكى ئادەملەرگە ئېيتساڭ، ئىشەنمەسلىگىمۇ مۇمكىن؟ بىراق، مەن ھەممىنى ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرۈپ كەلدىم. ئۇ بېچارە ھۆكۈمەتنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە بالا- ژاقىسى بىلەن ئۆلچۈك يېرىنىڭ يېرىمىغا قوناق، يېرىمىغا بۇغداي تېرىيدېكەن. بۇغداينى سېتىپ، چاي- تۇز، كىيىم- كېچەك قىلىدىغان ئوخشايدۇ. قوناقنىڭ دېنىنى ئۇن قىلىپ، лئاق نانغا قارىغاندا كۈچلۈك، قوساقتا ئۇزاق تۇرىدۇ╗دەپ، زاغىرا نان يېقىپ يېسە، قوناقنىڭ شاكال- غولىنى ئېغىلىدىكى كالا- موزاي، ئەمدى يىلتىزىنى بولسا، ئوچاق، مەش يەيدېكەن. مانا مۇشۇلارنى مەن ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرۈپ، دېخانلارنىڭ تولىمۇ ئېغىر تۇرمۇشتا ياشاۋاتقانلىغىنىڭ گۇۋاچىسى بولدۇم.

كېلىنىنىڭ چاي قاينىتىش ئۈچۈن ئوچاققا كوناقنىڭ يىلتىزى بىلەن كالا تېزىگىنى قالاۋاتقىنىنى ماڭا كۆرسىتىپ توختاژى شۇنداق دېگەن ئىدى.

- بىزنىڭ كۈنىمىز مانا مۇشۇ. ئەتراپىمىزدا چىقىۋاتقان گازدىن، گاز ئوچاقتىن پايدىلىنىش دېگەن نەرسىنى بىلمەيمىز. مېنىڭ ئاڭلىشىمچە، بىر تۇڭ گاز بىزنىڭ خوتەندە 60 يۇۋەن ئېكەن. ئەمدى ئاشۇ گازنى سەددىچىننىڭ ئۇ تەرىپىگە ئاپىرىپ 6 يۇۋەندىن ساتىدۇ، دېيىشىدۇ. مانا، ئۆزىنىڭ بايلىقىغا ئۆزى ئېگە بولالماي كېلىۋاتقان ئۇيغۇرنىڭ ئەھۋالى! مۇشۇنىڭغا قاراپلا، بىزنىڭ كۈنىمىزنىڭ قانداقلىقىنى بىلىۋالساڭ بولىدۇ. بۇ ھۆكۈمەت شۇنچىلىك زومىگەر بولۇپ كەتتىكېن، قارشى سۆز قىلساڭ، تىلىڭنى كېسىمەن، ئالىيىپ قارىساڭ، كۆزىڭنى ئويىمەن دەيدۇ... دەردى- ھالىمىزنى كىمگە ئېيتىشىمىزنى بىلمەيمىز. شۇڭا بېچارە دېھقان ۋاقتىدىن بۇرۇن قېرىۋاتقان، ئەژىلىدىن بۇرۇن ئۆلۈۋاتقان!

كېيىن توختاژى مېنىڭدىن؛ лسوۋېتتا بىزگە ئوخشاش قېرىلارغا ھۆكۈمەت پېنسىيا ئاقچىسىنى بېرىدۇ دەيدۇ، شۇ راست گەپلەرمۇ؟╗دەپ سوراپ قالدى، - سۆزىنى داۋام قىلدى مۇھەمەت تاغام. - مەن ئۇنىڭغا؛ лھە، كادر بولسۇن، دېھقان بولسۇن، ئىشچى بولسۇن، قېرىغاندا پېنسىيا يېشىغا تولغىنىدا ھەممىگە پېنسىيا ئاقچىسىنى ھەر ئايدا بېرىپ تۇرىدۇ╗دېسەم، ئۇ يەنە سورىدى؛ лئۆيدە بىرەر ئادەم ئاغرىپ قالسا، دوختۇرلارنىڭ تېز قۇتۇلدۇرۇش ماشىنىسىنى چاقىرتساڭ، دوختۇرلار دەررۇ كېلىدۇ. ئاغرىق ئېغىر بولسا، دوختۇرخانىغا ئۆزلىرى ئېلىپ كېتىشىدۇ. ئەگەر ناھايىتى ئېغىر ئاغرىق بولسا، شۇ زامان ئوپېراسىيا قىلىشىدۇ. ئون كۈنمۇ، ژىگىرمە كۈنمۇ دوختۇرخانىدا ياتقۇزۇپ، داۋالاپ، ساقايتقاندىن كېيىن چىقىرىدۇ. بۇ ئىشلارغا بىر تىيىن ئاقچا ئالمايدۇ. ھەممىسى ھەقسىز دېيىشىدۇ. شۇ گەپلەر راستمۇ؟╗دەپ سورىدى. مەن лمۇشۇ ئاڭلىغانلىرىڭنىڭ ھەممىسى راست╗دېسەم، ئۇ ياقىسىنى تۇتۇپ ھەيران بولغان ھالدا؛ лۋاي توۋا، مۇنداقمۇ ياخشى دۆلەتلەر بولىدېكەن، ھە؟╗دەپ، ھەۋەس قىلدى.

كېيىن مەن توختاژىدىن؛

- ئوغۇلىڭنىڭ قازاسى نېمىدىن بولدى؟- دەپ سورىدىم.

- يوقسىزچىلىقتىن! ئادەمنى دەرد قېرىتىدېكەن، يوقسىزچىلىق قاخشىتىدېكەن، ئاداش. بۇنى بېشىغا كەلگەن ئادەمنىڭ بىر ئۆزىلا بىلىدۇ، - دەپ ئۇ بىر پەس ژىم- ژىت بولۇپ قالدى-دە، كېيىن ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئېلىپ، شۇنداق دېدى. - سەن سوۋېتقا چىقىپ كېتىپ، بەك ياخشى ئىش قىلغان ئېكەنسەن!... ياش ۋاقتىڭدا ئۇ ژۇتلاردا مۇساپىرچىلىقنىڭ، يوقسىزچىلىقنىڭ دەردىنى بىر ئاز زامان تارتىپسەن. كېيىن ئاللاھ ساڭا بېرىپتۇ... قېرىغىنىڭدا دۆلەتكە چىقىپسەن، دۆلەتتە ياشاۋېتىپسەن مانا! بۇنىڭدىن مەن تولىمۇ خۇشال. سەن بولساڭمۇ دۆلەتتە ياشىغىن، بالا- ژاقىلىرىڭنىڭ قىزىغىنى، راھىتىنى كۆرگىن، ئاداش، - دېدى.

- بىر تۆشۈكتىن چىقىپ، يەنە بىر تۆشۈككە كىرگىچە كۆپ ئىشلارنى كۆرۈدېكەنسەن!

- مەن مانا، ياشلىقىمدىن تارتىپ مۇشۇ كۈڭىچە ژاپا- مۇشاقەتتە، دەرد- ھەسرەتتە ئۆتۈۋاتىمەن. قېرىپ كەتكىنىمنى قارا. كىم مېنى سېنىڭ بىلەن بىر ياشلىق دەپ ئويلايدۇ؟ مۇنچىلىكمۇ بولۇپ كەتمەس ئىدىم. قېرىغاندا مومايدىن ئايرىلىش بەك ئېغىر كەلدى ماڭا. موماينىڭ ئۆلگىنىگىمۇ ئىككى- ئۈچ ژىل بولۇپ قالدى. ژۇدالىق ئوتى بېسىلمايلا، ئوغلۇمنىڭ بۇ ئۆلۈمى ناھايىتى ئېغىر تۇيۇلدى ماڭا، ئاداش. دەردىمنى بىر ئۆزۈم بىلىمەن، - دەپ مىچىلداپ ژىغلاشقا باشلىدى.

- كۆڭلىڭنى بۇزما، ئاداش. سەۋر قىل. قانداق قىلىسەن، تەقدىر. تەقدىرگە تەن بەرمەي مۇمكىن ئەمەس ئېكەن؟- دەپ ئۇنىڭغا تەساللى بەردىم.

- ئۇ دۇنياغا ئوغلۇم ئەمەس، مېنىڭ كېتىشىم كېرەك ئىدى، - دەپ ئېغىر خورسىندى ئۇ. - بالام دەپ مېنىڭ قالغىنىمدىن، ئاتام دەپ ئۇنىڭ قالغىنى ياخشى ئىدى!- توختاژى ئۆزىنى باسالماي، ئۆپكىدەپ ژىغلاۋەتتى.

- قوي، ئاداش، ژىغىلمىغىن؟ ژىغىلغان بىلەن، ئاھ ئۇرغان بىلەن ئۆلگەن ئادەم قايتىپ كەلمەسلىگىنى ئۆزەڭمۇ ياخشى بىلىسەن؟ ئۆزۈڭنى ئايىغىن!- دېيىشتىن باشقا سۆز تاپالمىدىم.

- قانچە ژىغلىماي دەيمەنۇ، ئامما ئوغلۇمنى ئويلىسام، يۈرەك- باغرىم كۆيۈپ كېتىدۇ، - توختاژى ئۆزىنى تۇتالمىدى. - ۋاي بالام، ۋاي بالام! ژېنىم بالام، ئالتۇن بالام! كۆيۈمچان بالام، مېھرىبان بالام! قېرى ئاتاڭغا ئىچىڭ ئاغىرمىدىمۇ، بالام. مەن ئەمدى قانداق قىلاي، بالام؟!...

مەن ئۇنىڭغا лتوختاژى، بولدى، سەۋر قىل، قانداق قىلىمىز. ئامال يوق . سېنىڭلا ئەمەس، ھەممىمىزنىڭ ژۈرىگىمىز كۆيۈۋاتىدۇ... ╗دېگەندەك سۆزلەرنى قىلسام، ئۇ بېچارە تېخىمۇ قاتتىق ژىغلاپ كەتتى.

مەن ئۇنى ژىغىدىن توختىتالمىغىنىمدىن كېيىن، يەنە قىراەتنى باشلىدىم.

ئەۋزۇبىللاھى مىنەش شەيتانىر رەژى- ئى- ئىم!...

مەرھۇمنىڭ روھىغا ئاتاپ دۇگا قىلىپ بولغاندىن كېيىن، توختاژى ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدى-دە؛

- بۇ ئوغلۇم بەك كۆيۈمچان، مېھرىبان، ئەقىللىق بالا ئىدى.

- نېمىدىن قازا قىلدى؟- باياقى سوالىمنى يەنە تەكرارلاپ سورىدىم.

- ئۇ ئەتىگەندە ئېتىزغا كېتىۋېدى، چۈش بولماي، كىندىگىم موژۇپ كېتىۋاتىدۇ، چىدىمايۋاتىمەن دەپ، ئۆيگە قايتىپ كەلدى. ئاغىرىققا چىدىماي ۋاي ژان دەپ، ئىككى پۈكلىنىپ قاقشىدى. ئۇ، بۇنى قىلىپ باقتۇق. ياق، ئاغىرىغى توختار ئەمەس. ئاخىرى بولمىغاندىن كېيىن دوختۇرغا ئاپىرىۋېدۇق، دوختۇرلار تەكشۈرۈپ كۆرۈپ؛ лقارغۇ ئۈچەي بۇ. دەررۇ ئوپېراسىيا قىلىش كېرەك. ئوپېراسىيا ئۈچۈن پالانچى مىڭ يۇۋەن تاپشۇرۇڭلار؟╗دېيىشتى. ئۇنچىلىك ئاقچا ئۆيدە نەدىن بولسۇن دەيسەن. مەن ئۆيدىكى يالغۇز موزايلىق كالامنى ساتاي، دەپ ئويلىدىمدە، лماقۇل، سىلەر دېگەن ئاقچىنى مەن ھازىر تېپىپ كېلىمەن. ئۆزۈڭلار كۆرۈۋاتىسىلەر، بالا بەك قىينىلىپ كېتىۋاتىدۇ. سىلەر ئوپېراسىيانى قىلىۋېرىڭلار؟╗دېسەم، ئۇلار؛лياق، ئالدى بىلەن ئاقچا تاپشۇرۇشۇڭلار كېرەك. ئوپېراسىيا شۇنىڭدىن كېيىن قىلىنىدۇ╗دەپ تەرسالىق قىلىپ تۇرۇۋالدى. مەن؛лھوي، سادىغاڭ كېتەيلەر، سىلەر دوختۇرغۇ، سىلەر مۇسۇلمانغۇ، بۇ بالىغا ئىچىڭلار ئاغىرسۇن، قىينىلىپ كېتىۋاتىدۇ، ئوپېراسىيانى قىلىۋېرىڭلار، ئەۋۇ خەنسۇ باشلىقىڭلارغا ئېيتىڭلار، مەن سىلەر ئېيتقان ئاقچىنى چوقۇم تېپىپ كېلىمەن، تاپشۇرىمەن╗دەپ، دوختۇرلارنىڭ پۇتىغا سۆيگىدەك بولدۇم. ئۇلار ؛ лھەي تاغا، بۇ ژۇقۇرىنىڭ بۇيرۇغى، كۆرسەتمىسى. ئالدى بىلەن ئاقچىنى تاپشۇرۇشىڭىز كېرەك!╗دەپ مۈرىسىنى چىقىرىپ تۇرۇشتى. ئاپئاق ساقاللىق مەن بوۋاينىڭ ژىغىلغىدەك بولۇپ، يالۋۇرۇپ- يېلىنىشلىرىمدىن كېيىن، باشلىغىنىڭ ماڭا ئىچى ئاغىرىدىمۇ ياكى بالامغا ئىچى ئاغىرىشتىمۇ بىلمەيمەن، دوختۇرلارغا بىر نەرسە دېۋىدى، بىر ھەمشىرە ئايال ۋاي ژان دەپ ئىككى پۈكلىنىپ كېتىۋاتقان بالامغا بىر ئىككى ئوكۇل№ سېلىپ ياتقۇزۇپ قويدى.

شۇنىڭدىن كېيىن چوڭ ئوغۇلۇم ئىككىمىز ئاقچا ئىزدەپ، ئىككى ياققا چىقىپ كەتتۇق.

лئۆزەڭدە يوق، ئالەمدە يوق╗دېگىنىدەك، بۇ يوقسىزچىلىقنىڭ، نامراتچىلىقنىڭ قانچىلىك ئېغىر، قانچىلىك دەرد ئېكەنلىگىنى شۇ قېتىم تېخىمۇ ياخشىراق بىلدىم ۋە چۈشەندىم. كىرمىگەن تۆشۈگۈم، يېلىنىپ- يالۋۇرمىغان ئادىمىم قالمىدى. ھەممىسىنىڭ دەيدىغىنى بىرلا سۆز؛ лبولسىغۇ بېرىپ تۇرساق ياخشى بولاتتى. بىراق، ھازىر قولدا ئۇنچىلىك ئاقچا يوقتە، ئامال يوق، قانداق قىلىمىز. خاپا بولما. باشقا بىر يەردىن تېپىلىپ قالار!╗.

ھېچ يەردىن تېپىلمىدى. تېپىلمىدى ئەمەس، تېپىلدى. تېپىلغاندىمۇ ئۆينىڭ چاي- تۇزىنى كۆتۈرۈۋاتقان موزايلىق كالىنى ئېلىشىغا ساتقاندىن كېيىنلا تېپىلدى.

كالىنى ساتقان ئادەمدىن يەنە ئازراق قەرز ئاقچا ئالدىمدە، پايپاسلاپ دوختۇرخانىغا باردۇق. بارساق، بالام ئۆلۈپ قاپتۇ. خوتۇنى بېشىدا ۋاي- دادنى سېلىپ ژىغلاپ ئولتىرىپتۇ...

ئاشۇ سۆزلەرنى ئېيتقان مۇھەمەت تاغام؛лماۋزېدۇڭنىڭ ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىنىڭ رەھبەرلىكىدە╗ بىزنىڭ ئۇيغۇرلار ئەينە شۇنداق ياشاۋېتىپتۇ قارا، ئوغلۇم!╗دېدى-دە، ئېغىر ئۇھ تارتتى. كېيىن سۆزىنى داۋام قىلىپ، دېدى؛

- قەشقەردىن قايتىش ئالدىدا توختاژىغا ؛лبالاڭنى ئوپېراسىيا قىلدۇرىمەن دەپ قەرز ئالغان ئاقچا بىلەن كالىنىڭ ئاقچىسىنى ئوغلۇڭنىڭ ئۆلۈمىگە ئىشلىتىپسەن؟ بالاڭدىنمۇ ئايرىلىپسەن، بىر تال كالاڭدىنمۇ ئايرىلىپسەن، ئاداش؟ مانا مونۇ ئاقچىغا كالا سېتىۋالغىن، قەرزنى بېرىۋەتكىن دەپ، يانچۇغۇمدىكى بار بولغان يەتتە يۈز دوللارنى قولىغا تۇتقازدىم. شۇ چاغدىكى ئۇ بېچارە ئاغىنەمنىڭ ژىغىسىغا ئۆزۈم چىدالمىدىم...

مۇھەمەت تاغام خېلىگىچە ژىم- ژىت بولۇپ قالدى. كېيىن ئۇھ- ھ- ھ دەپ، ئېغىر خۇرسىندىدە. - ۋەتەڭە بىرىنچى قېتىم خۇشال بېرىپ، ژىغلاپ قايتتىم.

ئۆتكەن ژىلى ئۆيدىكىلەرنى ئېلىپ، ئىككىنچى قېتىم يەنە باردىم. سىڭلىم تۇرسۇنئاينىڭ ئۆرۈلۈپ كېتەي دەپ تۇرغان ئۆيىنى بۇزدۇرۇپ تاشلاپ، قىزىل خىش بىلەن قاتۇرۇپ تۇرۇپ پېشايۋانلىق قىلىپ تۆرت ئېغىزلىق چوڭ ئۆينى بىر ئاينىڭ ئىچىدە سالدۇرۇپ، ئۇلارنى يېڭى ئۆيگە كۆچۈرۈپ قويۇپ قايتىپ كەلدۇق. ئۇ ئاقچىنىڭ ھەممىسىنى ئەمەتژان ئوغۇلىم بەرگەن ئىدى. лكىچىك ئانامغا مەنمۇ ياردەم قىلىشىم كېرەك╗ دەپ، تۇرسۇنئاي قىزىم ئىككى ئاي ئىلگىرى خوتەڭە بېرىپ، كىچىك ئانىسىنىڭ بىز سالدۇرۇپ بەرگەن ئۇ ئۆيىنىڭ ئالدىغا چاققان دۇكان ياسىتىپ، دۇكانغا تولدۇرۇپ مال سېلىپ بېرىپ قايتىپ كەلدى. مەن بالىلىرىمنىڭ بۇ ئىشىدىن بەك رازى بولدۇم، - دېدى.

- سىز ئەژايىپ ئىنسان بولغانلىقىڭىز ئۈچۈن باللىرىڭىزمۇ سىزنى دورىغاندە، تاغا؟- دەپ، بۇ ئادەمنىڭ پەرزەنتلىرىگە ئاپىرىن ئېيتتىم...

ئىشقىي- مۇھەببەت

ۋەدە بويىچە ئەمەتژان ئاكام ئوغۇلى ئەلىشېرنى بىر ھەپتىدىن كېيىن، فازېندىغا ئەپچىقىپ قويغان ئىدى. ئەپچىقىپ قويغاندىمۇ يازغۇز ئۆزىنى ئەمەس، سپورتنىڭ ھەر خىل تۈرلىرى بويىچە مەشغۇلاتلارنى ئۆتكۈزۈشكە كېرەكلىك نەرسىلەرنىمۇ ئېلىپ چىققان ئېكەن. ئەلىشېر ئىككىمىز ساي بويىدىكى، دەرەق ئاستىدىكى كۈن چۈشمەس ژاينى سپورت مەشغۇلاتلىرىنى ئۆتكۈزىدىغان مەيدانچە قىلىپ ياسىدۇق.

- قەيسەر ئاكا، سىز ماڭا چامباشچىلىقنى ئۈگىتىسىزغۇ، ھە؟- دېدى ئەلىشېر.

- خوپ، بولىدۇ. سىزنى مەن راسا بىر چامباشچى قىلىپ چىقىرىمەن.

- چامباشچىلىق دېگەن، ئۇ كاراتېغۇ، ھە؟- دەپ سورىدى ئۇ خۇشال بولۇپ.

- ھە، شۇنىڭغا ئوخشايدۇ.

- ئۇرۇش يوللىرى قانداق؟

- سەكىرەپ تۇرۇپ، سەكىرەپ پېقىراپ تۇرۇپ پۇت بىلەن ئۇرىسىز، باش بىلەن ئۇرىسىز، قول بىلەن ئۇرىسىز!

- ۋاھ، باش بىلەن ئۇرىدىغىنى زور ئېكەن؟- قىزىقىپ سورىدى ئەلىشېر.

- بۈگۈن مەن سىزگە سەكىرەپ، پېقىراپ تۇرۇپ پۇت بىلەن ئۇرۇشنى كۆرسىتەي!

- ماقۇل، قەيسەر ئاكا!

شۇنىڭ بىلەن مەشغۇلاتنى باشلاۋەتتۇق. ئۆز بويىمدىن ۋە ئەلىشېرنىڭ بويىدىن ئوتتۇز- قىرىق سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى، چوڭلىغى باشمالتاقتەك تۆرت تالدىن سەككىز تال تالنى كېسىپ ئالدۇق. بۇ تاللارنى ئۇزۇنلىغىغا قاراپ ئىككىگە ئايرىدۇقتە، تۆرت بۇژەكلىك قىلىپ، قوزۇق قېقىپ بېكىتتۇق. بىر تەرەپتىكىسى مېنىڭ بويىمدىن ئېگىزىرەك، ئىككىنچىسى ئەلىشېرنىڭ بويىدىن ئېگىزىرەك بولدى. تاللارنىڭ ئۇچىغا پلاستماسسا بوتۇلكىلارنى بەل ئوتتۇرىسىدىن كېسىپ، تالنىڭ ئۇچىغا كىرگۈزۈپ قويدۇق.

ھەممە نەرسە تەييار بولدى. ئەمدى ئويۇننى باشلاش كېرەك. شۇ ئارىدا نەۋرىسى بىلەن ئىككىمىزنىڭ باياتىن نېمە ئىشلارنى قىلىۋاتقىنىمىزغا قىزىققان مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانام يېنىمىزغا كەلدى.

- نېمە قىلىۋاتىسىلەر ئىككىڭلار بۇ يەردە؟- دەپ قىزىقىپ سورىدى تاغام.

- ئەلىشېرگە چامباشچىلىقنى ئۆگىتەي دەۋاتىمەن. چامباشچىلىقنى ئۆگىتىپ قويۇڭ دەپ، قويمايۋاتىدۇ؟ ئۆزۈممۇ ۋەدە قىلىۋېدىم.

- ھە، مېنىڭ بۇ بالام كېلەچەكتە چېمپىون بولىدۇ!- دېدى تاغام نەۋرىسىنىڭ روھىنى كۆتۈرۈپ.

- بىر- بىرسىنى ئۇرۇپ ئويناشنى نېمىگە شۇنچە ياخشى كۆرۈدېكىنتاڭ بۇ بالا؟- دېدى زىبىنىسا ئانا.

- سپورت دېگەن ياخشى نەرسىدە، ئانىسى، - دەپ چۈشەندۈردى تاغام. - بۇ، بىرىنچىدىن، سالامەتلىككە ناھايىتى پايدا. ئادەم چېنىقىدۇ، تاۋلىنىدۇ. ساغلام تەڭە ساغلام ئەقىل قوشۇلىدۇ. ئىككىنچىدىن، كۈچلۈك، چاققان ئەلىشېر مۇسابىقىلاردا يېڭىپ چىقسا، چېمپىون ئاتىغىنى ئالسا شەرەپلىك ئەمەسمۇ؟ چېمپىوننى پۈتكۈل ئەل، دۇنيا بىلىدۇ. ئۈچىنچىدىن، ھېچ كىمگە بوزەك بولمايدۇ. ئۆزىنى- ئۆزى قورغايدىغان بولىدۇ، - ئاندىن تاغام ماڭا قاراپ. - قەيسەر ئوغلۇم، بار ماھارىتىڭىزنى مېنىڭ بۇ كېلەچەك چېمپىون نەۋرەم ئەلىشېرگە ئۈگىتىڭ؟!

- بوكس، كاراتې دېگەن ئويۇنلىرىدا بىر- بىرسىنى ئايىماي ئۇرىشىدېكەن. تېخى ژۇمران بۇ بالامنىڭ بىر يەرلىرىگە قاتتىق ئۇرىۋېتەمدېكىن دەپ ئەنسىرەيمەن، ئاتىسى؟- دېدى زىبىنىسا ئانا.

- ئەلىشېر، بوۋىڭىز بىلەن مومىڭىزغا ئۈستەل ئەكېلىپ بېرىڭ، ئولتارسۇن، ئۆرە تۇرۇپ قالدى؟

- ھازىر، - دەپ ئەلىشېر ژۈگۈرەپ بېرىپ، ئىككى تال ئورۇندۇق ئېلىپ كەلدى. بوۋىسى بىلەن مومىسىنى تاماشىبىن سۈپىتىدە ئولتارغۇزدى.

- ئويۇننى باشلايمىزمۇ؟

- باشلايمىز!- دېدى ئەلىشېر خۇشاللىق بىلەن.

- ئۇنداق بولسا، ئويۇننى سىز باشلايسىز؟- دەپ ئەلىشېرنى ئۆزىنىڭ بويىدىن سەل ئېگىزىرەك تۆرت تەرەپكە ئورنىتىلغان تال چىۋىقلارنىڭ ئوتتىرىسىغا ئېلىپ كېلىپ. - مانا مۇشۇ تاللارنىڭ ئۈستىدىكى نەرسىلەرنى سەكرەپ تۇرۇپ، ئايىغىڭىزنىڭ ئۈزلىگى بىلەن ئۇرۇپ چۈشۈرۈشىڭىز كېرەك! سىز سپورت كلۇبىغا بېرىۋاتقاندىن كېيىن، بۇلارنى بېمالال ئۇرۇپ چۈشۈرەلەيسىز دەپ ئويلايمەن؟

مېنىڭ بۇ سۆزلىرىمدىن ئۇ روھلىنىپ كەتتى. رېڭقا چىققان سپورتچىلاردەك، بوۋىسى بىلەن مومىسىغا قاراپ قويۇپ، مەندىن كوماندا كۈتتى.

- سىز تەييارمۇ؟

- تەييار!

- باشلاڭ!- دەپ ۋارقىرىدىم.

ئۇ ئاياغلىرىنى قانچە كۆتۈرسىمۇ، تال چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكى يېرىمى كېسىپ كىيگۈزىلگەن پلاستماسسا بوتۇلكىلارغا يەتكۈزەلمىدى. ھەر بىر تەپكىنىدە، تال چىۋىق ئەگىلىپ، ھەر يان ئېغاڭلاپ تۇراتتى.

- توختاڭ، بۇنداق بولمايدۇ. سەكىرەپ تۇرۇپ، ئايىغىڭىزنى ئېگىز كۆتۈرۈپ، ئايىغىڭىزنىڭ ئۈزلىگىنى ئېگىپ تۇرۇپ تېپىشىڭىز كېرەك؟- دەپ ئۇنىڭغا قانداق ھەرىكەت قىلىش كېرەكلىكىنى ئېيتتىم.

- بايا ئوڭ ئايىغىڭىز بىلەن ئىشلىدىڭىز. ئەمدى سول ئايىغىڭىز بىلەن ئىشلەپ كۆرۈڭ؟

بۇ قېتىمدا يەنە بولمىدى.

- قەيسەر ئاكا، سىز ئۆزىڭىز تېپىپ بېقىڭ، مەن كۆرۈپ باقاي؟- دەپ سورىدى.

- خوپ، بولىدۇ. ژۈرۈڭ، ئەۋۇ يەرگە بارايلى؟- دەپ، ئۆزۈم ئۈچۈن تىكىلگەن تال چىۋىقلارنىڭ ئوتتىرىسىغا بارلۇق. ئەلىشېرلا ئەمەس، تاماشىن بولۇپ ئولتارغان بوۋاي بىلەن مومايمۇ قىزىقىپ قاراپ تۇراتتى.

- باشلايمىزمۇ؟- سورىدىم ئەلىشېردىن.

- باشلاڭ!

- سىز سەل نېرىراق تۇرۇڭ؟- دېدىم. ئۇ تۆرت- بەش قەدەم نېرى بېرىپ، مېنىڭدىن كۆز ئالماي تۇردى.

ياش ۋاقىتلىرىم بىلەن ۋاڭ ژۇن ئاغىنەم ئىككىمىزنىڭ شىركەتنىڭ مەشغۇلات ئۆتكۈزىدىغان زالىدىكى مەشىقلىرىمىز، ۋاڭ ژۇندىن ئۈگەڭەن يېڭى ئۇسۇل، تېخنىكىلار كۆز ئالدىمغا لاپ قىلىپ كەلدى...

- باشلايمىزمۇ؟- دەپ يەنە سورىدىم ئەلىشېردىن.

- باشلاڭ!- دېدى ئۇ.

ھايت، دېگەن ئاۋاز بىلەن تەڭ بىر سەكىرەپ ئوڭغا پېقىردىمدە، كۆز ژۇمۇپ ئاچقىچە بولغان ئارىلىقتا سول ئايىغىمنىڭ ئۈزلىگى بىلەن بىرنى تېپىۋېدىم، چىۋىقنىڭ ئۈستىدىك نەرسە ئۇچۇپ چىقىپ، بىر نەچچە مېتىر نېرىگە بېرىپ چۈشتى. ئاندىن يەنە ھايت، دەپ ۋارقىرىغىنىمچە سەكىرەپ سولغا پېقىردىمدە، ئوڭ ئايىغىم بىلەن ئىككىنچى چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكىنى تېپىپ چىقىرىۋەتتىم.

- ئۇر- ر- ر!- دەپ ئەلىشېر چاۋاك چېلىپ ۋاقىراۋەتتى. بوۋاي بىلەن مومايمۇ چاۋاك چېلىپ مېنى ئالقىشلىدى.

- ۋاي، قەيسەر ئاكا، بەك زور ئېكەنسىز؟- دېدى ئەلىشېر.

- بۇنىڭ ئۈچۈن كۆپ مەشىق قىلىش كېرەك، ئەلىشېر، - دېدىم يېنىمدا تۇرغان بۇ ئوماق، يېقىملىق بالىنىڭ بېشىنى سىيپاپ تۇرۇپ، - ئەگەر زېرىكمىسىڭىز، ھېرىپ- چارچىمىسىڭىز مەن سىزگە ھەممىنى ئۈگىتىمەن. چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكى ئاشۇ نەرسىنى باش بىلەن ئۇرۇپ چىقىرىۋېتىشنىمۇ ئۈگىتىمەن. قانداق دەيسىز؟

- مەن تەييار. سىزنىڭ ئېيتقانلىرىڭىزنىڭ ھەممىسىنى ئورۇنلايمەن، ئۇستاز!- دېدى ئۇ قەت№ئىي تۈردە.

- ياشاڭ، ئوغۇلۇم!- دېدى تاغام نەۋىرىسىنىڭ بۇ قىزىقىشقا ھەۋەسلىنىپ. - ئاللاھ بۇيرۇسا، قەيسەر ئاكىڭىز سىزنى چېمپىون قىلىپ چىقىرىدىغانلىغىغا كۆزىم ئوبدان يەتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن دادىڭىز ئىككىمىز قەيسەر ئاكىڭىزنى ئالمۇتىدىن سىزگە ترېنېر بولسۇن، دەپ ئەتتەي چاقىرتىپ كەلدۇق. قەيسەر ئاكىڭىز بىزنىڭ يېقىن تۇغقانىمىز. ئاكىڭىز نېمە قىل دېسە، شۇنى قىلىشىڭىز كېرەك، ئوغلۇم؟- دەپ، تاغام ماڭا كۆز قىسىپ قويدى.

- ماقۇل، بوۋا. قەيسەر ئاكامنىڭ كەلگىنى قانداق ياخشى بولدى؟- دەپ ئەلىشېر مېنىڭ قولۇمنى مەككەم تۇتۇۋالدى...

مانا، بۇ يەردىكى ھاياتىم ئەلىشېر بىلەن، بىزنىڭ مەشىقلىرىمىزنى تاماشە قىلىپ ئولتىرىدىغان بوۋاي- موماينىڭ رازىمەنلىك، خۇشاللىق كۈلكە، ئالقىشلىرى بىلەن تولىمۇ كۆڭۈللۈك ئۆتۈشكە باشلىدى...

ھەر كۈنى ئەتىگەنلىكى كۈن چىقماي ئورنۇمدىن تۇرىمەندە، ئەلىشېرنى ئوخىتىمەن. ئىككىمىز بىر سااتتەك ژۈگۈرەيمىز. ئاندىن تۇرنىكتا ئون- ئون بەش مىنۇت مەشىق ئۆتكۈزىمىز. يېرىم سااتتەك بوكس ئوينايمىز. شۇنىڭدىن كېيىنلا تاغدىن ئېقىپ چىقىۋاتقان مۇزدەك سۇدا ژۇيۇنىمىز. ئاڭغىچە زىبىنىسا ئانىمىزنىڭ ئەتىگەنلىك چېيى تەييار بولىدۇ. يۇمشاق نان، خام قايماق، سېرىق ماي، ھەسەل، مېۋە- چىۋىلەر بىلەن ناشتا قىلىمىز.

كۈن ئولتىرىشقا ئاغامچە بويى قالغاچە ھەر خىل ئىشلار بىلەن كۈن ئۆتىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ئەلىشېر ئىككىمىزنىڭ مەشغۇلاتلىرى قايتىدىن باشلىنىدىدە، ئەلىشېرگە چامباشچىلىقنى ئۈگىتىمەن. سپورت ئۈچۈنلا تۇغۇلغاندەك قىلىدىغان بۇ بالىدىكى قىزىقىش- ئىشتىياقنى، تالانت- قابىلىيەتنى، تىرىشچانلىق بىلەن ژاسارەتنى، قورىقماس ژۈرەكلىكنى كۆرۈپ، ئۇنىڭ كېلەچەكتە چوڭ سپورتچى ئاتىلىشىغا ئىشەنچىم كامىل ئىدى. ئوغۇلىنىڭ كېچە- كۈندۈز مەن بىلەن بولۇپ، توختىماي مەشىقلىنىۋاتقانلىغىنى ئاڭلاپ، كۆرۈپ ژۈرگەن ئەلىشېرنىڭ ئاتىسى ھەم ئانىسى تولىمۇ خۇشال ئىدى. بۇ ئاىلىنىڭ چوڭ- كىچىك ھەممىسى مەندىن بەك رازى بولۇشۇپ، مېنى ياخشى كۆرۈپ قېلىشقان ئىدى.

ژاڭزىدىكى خىزمەتچى ئايال ئىككى كۈندە بىر تونۇرغا نان ياقاتتى. ئۆزبېكلەرنىڭ تونۇرى بىلەن بىز، ئۇيغۇرلارنىڭ تونۇرى تامامەن ئوخشىمايدېكەن. ئۆزبېكلەرنىڭ تام تونۇرىنى مۇشۇ يەردە بىرىنچى قېتىم كۆرۈشىم. دۈگۈلەك تونۇرنى ياتقۇزۇپ، ئاستىنى تامغا چاپلاپ، ئېغزىنى ئۆزىگە قارىتىپ، سۇپىغا ئورنىتىدېكەن. بىر پەستىلا قىزىيدىغان بۇ تونۇرغا توغاچ ياقىدېكەن. بىزنىڭ، ئۇيغۇرلارنىڭ تونۇرى بولسا، يەرگە ئورنىتىلىدۇ. ئاشۇ يەر تونۇرلارغا چوڭ نانلارنى، چوڭ نانلارنى سويۇۋالغاندىن كېيىن، ئورنىغا توغاچلارنى، گىردىلەرنى، پومنانلارنى، نامرات- كەمبەغەللەر بولسا، زاغرا نانلارنى ياقاتتى.

غۇلژىدىكى بىزنىڭ ئۆيىمىزنىڭ قوراسىدا، بۇلۇڭدا تونۇر بار ئىدى. مەرھۇم ئانام نانغا بەك ئۇستا بولىدىغان. چوڭ نان بىلەن كۆپرەك پومنان ياقىدىغان.

نان ياققان كۈنى ئانامغا ئاتام ئىككىمىز ياردەملىشەتتۇق. تونۇر قىزىغىچە ئانام نان، توغاچلارنى ياسىلاپ، تەييار قىلىپ قوياتتى.

- قەيسەر، ئوغلۇم، تونۇر قىزىدى، ئاناڭغا ئېيت؟- دېگىنىدىن كېيىن مەن ئانامغا؛

- ئانا، تونۇر قىزىدى، - دەپ، كېرەكلىك نەرسىلەرنى تونۇر بېشىغا بىر- بىرلەپ ئاپىراتتىم. ئاڭغىچە ئانام نان ياقىدىغان ۋاقىتتا كىيىدىغان كىيىملىرىنى كىيىپ، باشلىرىنى قېلىن ياغلىقلار بىلەن ئوراپ، كىچىككىنە تەڭچۈككە نەچچە قات قىلىپ تىزغان نان- توغاچلارنى كۆتۈرۈپ ئېلىپ چىقاتتى...

ئۆزبەكنىڭ تام تونۇرى بىلەن ئۇيغۇرنىڭ يەر تونۇرىغا نان يېقىپ يېيىشىدىكى قىيىن، يېنىك ئىشلارنى كۆرگىنىمدىن كېيىن، лبىزنىڭ مىللەت، ھەتتا بىزنىڭ ئانىلىرىمىز بىلەن ئاياللىرىمىزمۇ نېمە دېگەن ژاپاغا يارالغان ، ھە؟ شۇنچە يوغان تونۇرنىڭ ئىچىدىكى لوغۇلداپ تۇرغان ئوت تەپتىگە بېشىچە كىرىپ چىقىدۇ. ھەر بىر نان، توغاچنى ياققاندا بېلىگىچە تونۇر ئىچىگە بېشىنى تىقىدۇ. سويىۋالغاندا يەنە شۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، лناۋايچى ئۆلگەندە، ئۇ دۇنياغا بارغاندا، سوال- سوراقسىزلا توغرا ژەننەتكە كىرىدېكەن. سەۋەۋى، ئۇ دوزاقنى مۇشۇ يورۇق دۇنىيادىلا كۆرۈپ بولىدېكەن!╗دەپ قويۇشىنىڭ ئۆزى بىكار ئەمەستە؟ بۇنى مەن ئانام ھەر بىر نان ياققىنىدا كۆرەتتىم. نان، توغاچلارنى چاپلاپ بولغۇچە ئۈز- كۆزلىرى ئوت يالقۇنى تەپتىدە قىپ- قىزىل بولۇپ كېتىدىغان. ئانامغا ئىچىم ئاغرىپ كېتەتتى. بىراق، بۇ ماشاقەتنى ئانام ھەر بىر ئايالنىڭ بەژىرىشكە تېگىشلىك ئادەتتىكى ئىشى، دەپ قوبۇل قىلغىنى ئۈچۈن ھېرىپ- چارچىغىنىدىن ھېچ قاچاندا نالىماتتى...

ئۆزبەكنىڭ تام تونۇرغا نان يېقىشى ئۇيغۇرلارنىڭكىگە قارىغاندا ھېچ ئىش ئەمەس ئېكەن، دەپ ئويلىدىم. لوغۇلداپ تۇرغان ئوت تەپتىگە، تونۇرنىڭ ئىچىگە بېشىنىمۇ تىقمايدېكەن. ئۇيغۇرلارنىڭكىگە ئوخشاش چوڭ نانلارنى ئەمەس، توغاچلارنى ياقىدىكەن. ياققاندىمۇ تونۇر ئىچىگە بېشىنى ئەمەس، قولىنى تىقىپلا، تونۇرنىڭ يېرىمىغىلا ياقىدېكەن، خالاس. лئۆزبېكلەرنىڭ بۇ تونۇرى قانداق ياخشى. ئاياللىرى، ناۋايلىرى بىز، ئۇيغۇرلارغا ئوخشاش بۇ دۇنىيانىڭ лدوزىغىنى╗ ئانچىمۇ كۆرۈپ كەتمەيدېكەن╗دەپ ئويلىدىم.

باشقىلار ئۈچۈن قانداق بىلمىدىم، بىراق مەن ئۈچۈن ئۆزبېك تونۇرى بىلەن ئۇيغۇر تونۇرى ئوخشىمىغاندەك، ئۆزبېك نېنى بىلەن ئۇيغۇر نېنىنىڭ تەمىمۇ ، دېمىمۇ ماڭا باشقىچىلا بىلىندى...

ئانام قىزىپ، تاۋلانغان تونۇرغا ئالدى بىلەن چوڭ نانلارنى ياقىدىغان. چوڭ نانلارنى سويۇۋالغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ ئورنىغىلا توغاچ، پومنانلارنى يېقىپ، بېشىدىكى ياغلىغىنى يېشىپ، دەم ئالاتتى. مۇنداق چاغدا ئاتام ماڭا؛

- قەيسەر، ئوغلۇم، تاۋۇزدىن بىرنى ئېلىپ چىققىنا؟- دەتتى.

مەن قاتتىق- قۇرۇق نەرسىلەرنى، كۆكتاتلارنى قويىدىغان بۇلۇڭدىكى كىچىككىنە، يازنىڭ كۈنلىرى تولىمۇ سالقىن ئۆيدىن بەزىدە بازاردىن سېتىپ ئەكېلىپ قويىدىغان، بەزىدە ئاتامنىڭ دېھقان ئاغىنىلىرى ئېتىزلىرىدىن ھارۋۇلاپ ئەكېلىپ بېرىدىغان قوغۇن- تاۋۇزلارنىڭ ئىچىدىن بىر تال تاۋۇزنى دەررۇ ئېلىپ چىقاتتىم. ئاتام تاۋۇزنىڭ سىرتىنى دەسمال بىلەن بىر قۇر سۈرتۈۋەتكەندىن كېيىن، باياتىن نان توشۇغان نانتاختىنىڭ ئۈستىگە قوزىۋاي ئالا تاۋۇزنى قوياتتىدە، بىسمىللا دەپ، پىچاقنىڭ ئۇچىنى شۇنداق تەككۈزۈشىگە، تاۋۇز تارسسىدە قىلىپ يېرىلاتتى. ئاتام تاۋۇزنى ھەۋەس بىلەن ئالدىرىماي تىلىدىغان. ئانام تونۇردىن يېڭىلا سويۇۋېلىنغان ناندىن بىرىنى ئۇشتاتتى. بىز، ئۈچىيلەن گۈپۈلدەپ پۇراپ تۇرغان مېيزىلىك ، ئىسسىق، يۇمشاق نان بىلەن ئىلىنىڭ شېكەر- شەربەت مۇزدەك تاۋۇزىنى راھەتلىنىپ يەتتۇق.

تونۇر بېشىدا ئىسسىق نان بىلەن مۇزدەك تاۋۇزنى يېگەن ئادەمنىڭ ئېغىزىدىن ئىسسىق، يۇمشاق ناننىڭ، تەشنالىقنى دەررۇ قاندۇرىدىغان مۇزدەك تاۋۇزنىڭ تەمى، دېمى، پۇرىغى ھېچ قاچاندا كەتمىسە كېرەك... باشقىسىنى بىلمەيمەنۇ، ئامما مۇشۇ كۈڭىچە بالىلىق ۋاقىتلىرىمدا يېگەن ئىلى تەۋەسىنىڭ شېرىن- شېكەر قوغۇن- تاۋۇزلىرىنىڭ ئەژايىپ تاتلىقلىقىنى ھېچ ئۇنىتالمايمەن.

مەن چوڭ بولۇپ، بالاغەتكە يەتكەن چاغلىرىمدا، ئۇ ۋاقىتلاردىكى ئەژايىپ شېرىن، تاتلىق قوغۇن- تاۋۇزلار ئۆز ئىزىدىنلا يوقاپ كەتكەن. مەن بالىلىق ۋاقىتلىرىمدا يېگەن قارا تاۋۇزلارغا، ئالا تاۋۇزلارغا، قوزىۋاي تاۋۇزلارغا پىچاقنىڭ ئۇچى تېگىشى بىلەنلا تارسسىدەڭ يېرىلاتتى. خىلمۇ- خىل، بىر- بىرسىدىن چىرايلىق قوغۇنلار ھەسەلدەك تاتلىق ئىدى. قوغۇنلارنىڭ ئېقىپ تۇرىدىغان تاتلىق- شىرىنلىرىدىن بارماقلار بىر- بىرسىگە چاپلىشىپ تۇرىدىغان.

كېيىنكى ۋاقىتلاردا ئۇنداق قوغۇن- تاۋۇزلارنى ئىلى تەۋەسىدىلا ئەمەس، ۋەتەننىڭ باشقا ژايلىرىدىنمۇ تاپالماس بولدۇق.

- ھازىر قوغۇن- تاۋۇزلار نېمىشقا تەمسىز، لاۋزا؟ بىر چاغلاردىكى ھەسەلدەك تاتلىق قوغۇن- تاۋۇزلار قېنى؟

بۇ سوئاللارغا قوغۇنچىلارنىڭ، دېخانلارنىڭ ئۆزلىرىمۇ ئېنىق ژاۋاپ بېرەلمەتتى.

- يەرنى دەم ئالدۇرماي، ھەر ژىلى تېرىۋەرگەندىن كېيىن، يەرنىڭ كۈچى قالمايدىدە...

- ھوسۇلنى كۆپ ئالىمىز دەپ، خىمىيا ئوغۇتلىرىنى چاچىۋېرىپ يەرنى ئۆلتۈرۈپ بولدۇق...

- ھازىر ھاۋا رايىمۇ ئۆزگىرىپ كەتتىغۇ...

دېخانلار ئانا يەرنىڭЧتوپىراقنىڭ زەھەرلەڭەنلىگىنى، نېمىدىن زەھەرلەڭەنلىگىنى بىلمەس ئىدى! ئۇلار تەبىەتنىڭ، ئېكولوگىيانىڭ نېمىدىن بۇزۇلىۋاتقانلىغىدىن خەۋەرسىز ئىدى! ئۇلار يامغۇر ياققاندا، ئاسماندىن يامغۇر بىلەن قوشۇلۇپ زەھەر چۈشۈۋاتقانلىقىنى نەدىن بىلسۇن!...

ئېتىزدا ئەتىدىن كەچ كىرگىچە كەتمەن چېپىشتىن باشقىنى بىلمەيدىغان ئاشۇ دېخانلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ 1966- ژىلىدىن تارتىپ ئوتتۇز ژىل مابايىنىدا ئۆز ۋەتىنىدە، لوبنۇردا ئاتوم بومبىسىنى پارتلىتىپ، سىناق ئۆتكۈزۈپ كەلگەنلىكىنى، ئاتوم رادىاسىياسى ھاۋادا، توپىراقتا ئەللىك ژىل ساقلىنىدىغانلىغىنى، شۇنىڭ ئاقىۋىتىدىن قوغۇن- تاۋۇزلارنىڭ دەمسىز، لاۋزا بولۇشىلا ئەمەس، ئادەملەر ئارىسىدا نېمە ئۈچۈن ئۆسمە كېسەللىكى تېز سۈر№ئەت بىلەن ئېشىۋاتقانلىقىنى، ۋەتەننىڭ ژەنۇبىدا ئاياللارنىڭ بالىياتقۇ راكىنىڭ، شىمالدا بولسا، ھەزىم قىلىش ئورگانلىرىدىكى راك كېسەللىرىنىڭ نېمە سەۋەبتىن كۆپۈيىۋاتقانلىغىنى بىلمەس ئىدى. بىلىش بۇ ياقتا تۇرسۇن، خىتايلارنىڭ لوبنۇردا ئاتوم بومبىسىنى پارتلىتىپ، سىناق ئۆتكۈزۈپ كېلىۋاتقىنىنى ئاڭلاپ، كۆرگەن ئەمەس.

ئۇلار ھەممە نەرسىنى ئاللاھدىن كۆرەتتى، ئاللانىڭ يازمىشى دەپ بىلەتتى!

ئامما، بۇ نەرسىلەر ئاللاھدىن ئەمەس، ئادەملەردىن كېلىۋاتقانلىقىنى بىلمەس، ھەتتا خىيالىغىمۇ سىغدۇرالماس ئىدى!

ئاللاھغا شۈكرى، بۇ خىلدىكى ئاپەت، بۇ خىلدىكى پاژىەدىن ئۆزبەكستان ئامان ئېكەن. ئۆزبەكستاننىڭ قوغۇن- تاۋۇزلىرى بولسۇن، مېۋە- چېۋىلىرى بولسۇن، كۆكتاتلىرى بولسۇن، ھازىرقى بىزنىڭ ۋەتەندىكىگە قارىغاندا ياخشى، تاتلىق، دەملىك، ئېكولوگىيالىك ژەھەتتىن خېلىلا تازا ئېكەن.

ياز كۈنلىرى تونۇر بېشىدا ئىسسىق نان بىلەن يېگەن تاۋۇز ئەمەتژان ئاكامنىڭ فازېندىسىدا قايتىلاندىدە، مەرھۇم ئاتا- ئانام، غۇلژىدىكى ئۆيىمىز، تونۇرىمىز، ئاتامنىڭ تونۇرغا ئوت سېلىشلىرى، ئانامنىڭ نان يېقىشلىرى، مېنىڭ شوخ بالىلىق چاغلىرىم كۆز ئالدىمدىن بىر- بىرلەپ تىزىلىپ ئۆتكەندەك بولدى...

مۇھەمەت تاغام ئىككىمىز ئېتىز- ئېرىقلارنى лموسكۋىچ╗بىلەن بىر قۇر ئايلىنىپ كەلسەك، خىزمەتچى ئايال تونۇرغا نان يېقىۋاتقان ئېكەن. زىبىنىسا ئانام بىلەن ئەلىشېر ئۇ ئايالغا ياردەلىشىۋېتىپتۇ. بىز ماشىنىدىن چۈشۈشىمىزگىلا زىبىنىسا ئانام؛

- قەيسەر، ئىسسىق نان يەڭلار ، ئوغلۇم؟- دېدى.

تاغام ئىككىمىز تونۇر بېشىغا كەلدۇق. تونۇر يېنىغا قويۇلغان ئۈستەل ئۈستىگە تونۇردىن يېڭىلا سويۇۋېلىنغان، قىزىرىپ پىشقان توغاچلارنى يېيىۋېتىپتۇ. ئىسسىق ناننىڭ ئەژايىپ خۇش پۇرىغى گۈپۈلدەپ تۇراتتى.

ئاھ، نېمە دېگەن خۇش پۇراق! سۆز بىلەن ئېيتىپ يەتكۈزگۈسىز مۇنداق خۇش پۇراق ناندىن باشقا ھېچ نەرسىدە بولمىسا كېرەك؟... лنېمىنىڭ پۇرىغى ياخشى؟╗ دېسە، بىرلىرى лگۈلنىڭ، ئەتىرنىڭ، فرانسۇز دۇخىسىنىڭ!╗دېيىشى مۇمكىن؟ باشقىسىنى بىلمەيمەنۇ، بىراق، مېنىڭ ئۈچۈن بۇ دۇنىيادا ناننىڭ پۇرىغىدىن ئېسىل پۇراق يوق، بولۇشىمۇ مۇمكىن ئەمەس!

قىزىرىپ پىشقان چىرايلىق توغاچتىن بىرنى ئالدىمدە، ئۈزىمگە يېقىپ تۇرۇپ ئۇزاق پۇرىدىم.

- پاھ، پاھ، نېمە دېگەن پۇرايسەن؟ سېنى ئادەم پۇراپ- پۇراپ تويمايدۇ؟!. .

زىبىنىسا ئانام نان ئۇشتىدى.

- دادىسى، قەيسەر ئوغلۇم، قېنى، ئىسسىق ناندىن ئېغىز تېگىڭلار؟- دەپ تەكلىپ قىلدى.

تاغام ئىككىمىز گۈپۈلدەپ خۇش پۇراق چېچىپ تۇرغان ئىسسىق، مېيزىلىك، يۇمشاق ناندىن يېدۇق.

- ئەلىشېر، تاۋۇزدىن بىرنى ئېلىپ چىقىڭ، ئوغلۇم؟- دېدى تاغام نەۋرىسىگە.

- خوپ بوۋا، ھازىر!- ئەلىشېر قوغۇن- تاۋۇز، مېۋە- چېۋە ساقلايدىغان چەتتىكى ئۆيگە ژۈگۈرەپ كىرىپ كەتتى.

ھەيەل قىلماي يوغان ئالا تاۋۇزدىن بىرنى كۆتۈرۈپ چىقتى. تاغام تاۋۇزنى ئۈستەلنىڭ بىر چېتىگە قويۇپ، دەسمال بىلەن سىرتىنى سۈرتتى. نەۋرىسىگە پىچاق، لىگەن ئېلىپ كېلىشىنى بۇيرۇدى.

زىبىنىسا ئانا قازان بېشى تەرەپتىن بىر قولىدا يۇغان پىچاق، بىر قولىدا چوڭ لىگەننى كۆتۈرۈپ بىز تەرەپكە ژۈگۈرەپ دېگۈدەك كېلىۋاتقان نەۋرىسىگە قاراپ؛

- ھاي، بالام، ئاستا مېڭىڭ، ژىقىلىپ چۈشمەڭ، پىچاقنى ئاۋايلاڭ!- دەپ ۋارقىرىدى...

مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانام لاپ قىلىپ كۆز ئالدىمغا كەلدى... лتوۋا، - دەيمەن ئۆزۈمگە- ئۆزۈم. - مونۇ ئوخشاشلىقنى قارا. بىر چاغلاردا بىزنىڭ ھويلىدا، تونۇر بېشىدا خۇددى مۇشۇنداق ئىشلار بولىدىغان. ئاتام تاۋۇز ئېلىپ چىقىشىمنى، ئاندىن قازان بېشىدىكى پىچاقنى ئېلىپ كېلىشىمنى بۇيراتتى. ئانام؛ лئوغلۇم، ئاستا ماڭ، پىچاقنى ئاۋايلا!... ╗دەپ ئەندىشە قىلىدىغان...

ئۆپكەم ئۆرلەپ، ژىغا ياماشتى. ئۆزۈمنى ئاران بېسىۋالدىم. ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ كەلگەن ئاچچىق پۇغاننى سىرتىمغا چىقارماي، قايتىدىن ئىچىمگە ژۇتۇۋەتتىم.

تاغام تاۋۇزنى ئاتام رەمىتىگە ئوخشاش نانتاختىنىڭ ئۈستىگە ئەمەس، چوڭ لىگەڭە تىلدى. ئوخشىمىغىنى، ئايرىمچىلىغى پەقەت شۇلا بولدى، خالاس.

- تاۋۇزنى مۇشۇنداق تونۇر بېشىدا، تونۇردىن يېڭى سويۇۋالغان ئىسسىق نان بىلەن يېگەننىڭ گەشتى بىشقىچە بولىدۇ؟- دېدى تاغام بىز ھەممىمىز ئىسسىق نان بىلەن مۇزدەك تاۋۇزنى راھەتلىنىپ يەۋاتقىنىمىزدا.

- توغرا ئېيتىسىز، تاغا، تاۋۇزنى ئىسسىق نان بىلەن مۇشۇنداق يېگەننىڭ تەمىمۇ باشقا، گەشتىمۇ، راھىتىمۇ باشقىچىدە؟- دېدىم تاغامنىڭ سۆزىنى قۇۋۋەتلەپ...

٭ ٭ ٭

كۈنلەر كۆڭۈللۈك، خاتىرژەم ئۆتۈشكە باشلىدى.

ئارىدىن ھەش- پەش دېگۈچە ئىككى ئايمۇ ئۆتۈپ كەتتى. بۇ ۋاقىت ئىچىدە مەن ئۆزبەكچىنى خېلىلا ئوبدان سۆزلەيدىغان بولۇپ قالدىم. بۇ يەردىكىلەر بىلەن ئۆزبېكچە سۆزلەشسەم، ئەلىشېر بىلەن ئىڭلىزچە سۆزلىشىشكە تىرىشاتتىم. ئەلىشېر ئىڭلىزچىنى مەكتەپتىكى دەرسىدىن سىرت يەنە ھەر كۈنى بىر ساات ئىڭلىز تىلى مۇەللىمىدىن ئاقچا تۆلەپ ئوقۇۋېتىپتۇ. ئەلىشېر ئىڭلىز تىل- يېزىقلىرىنى ئوبدان بىلگەنلىكتىن، مەن ئۇنىڭغا چامباشچىلىقنى ئۆگەتسەم، ئۇ ماڭا ئىڭلىز تىل- يېزىقلىرىنى ئۆگىتەتتى.

مۇشۇ ئىككى ئاينىڭ ئىچىدە مەن ئۆزۈمنى بەك تېتىك، ساغلام، بەقۇۋەت ھېس قىلىشقا باشلىدىم. سەۋەۋى، كۈنلەر خۇشال- خوراملىقتا بەك كۆڭۈللۈك ئۆتەتتى. ھەر كۈنى ئەتىگەندە ۋە كەچتە سپورتنىڭ بىر نەچچە تۈرلىرى بويىچە داۋاملىق ئۆتكۈزۈلۈۋاتقان مەشىقلەر مېنى روھى ھەم ژىسمانىي ژەھەتتىن چېنىقتۇرۇپ كەلمەكتە ئىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە يەپ- ئىچىۋاتقان تاماقلارنىڭ كۈچلۈكلۈكى بىلەن تۈرلىرىنىڭ كۆپلۈكى، بولۇپمۇ غاز گۆشلىرىنىڭ تەركىبىدىكى كۈچلۈك ماددىلار بىلەن تاغنىڭ ساپ ھاۋاسىدىن مېنىڭ ئىلگەركى سولغۇن، ياداڭ چىرايىمدىن ئەسەرمۇ قالمىغان. ئۈزلىرىم تولۇپ، ئىككى مەڭزىم قان تېمىپ تۇرغاندەك، قىزغۇچ رەڭگە كىرگەن ئىدى.

ئىككى ئايلىق مەشىق بوشقا كەتمىدى. ئىنتايىن تىرىشچانلىق، قىزىقىش- ئىشتىياق، تالانت- قابىلىيەت ئەلىشېرنىڭ ماھارىتىنى خېلىلا ئاشۇردى. ھازىر ئۇ تال چىۋىقنىڭ ئۇچىدىكى نەرسىلەرنى بىر سەكرەپ پېقىراش ئارقىلىق ئايىغىنىڭ ئۈزلىگى بىلەن ئۇرۇپ چۈشۈرۈۋېتىدىغان بولدى. ھەر ئىككى ئايىغىدا ئوخشاشلا تېپىدىغان دەرىژىگە يەتتى. باش ئېتىشنى، باش بىلەن ئۇرۇشنىمۇ ئۆگەندى. بوكستىمۇ ياخشى. ھەر ئىككى قولى بىردەك ئىشلەيدۇ. بولۇپمۇ، ئوڭ قولىغا قارىغاندا، سول قولىنىڭ ھەرىكىتى چاققان. ئۇرۇش كۈچىمۇ ياشلىقىغا نىسبەتەن خېلىلا قاتتىق. بۇلارنى ئۆز كۆزى بىلەن بىر نەچچە قېتىم كۆرگەن ئۇنىڭ ئاتىسى ئەمەتژان ئاكام ئىككى ئاينىڭ ئىچىدە ئوغۇلىنىڭ شۇنچىلىك ماھارەتنى ئېگىلىگەنلىگىگە ھەيران قالدى. ماڭا چەكسىز مىننەتدارلىقىنى ئىزھار قىلدى.

بىر كۈنى كەچلىك مەشغۇلاتىمىزنى ئۆتكۈزۈۋاتساق، ئەمەتژان ئاكامنىڭ ماشىنىسى بىلەن يەنە بىر يېنىك ماشىنا ھويلىغا كىرىپ كەلدى. ئەمەتژان ئاكامنىڭ ماشىنىسىدىن، ئاغىنىلىرى بولسا كېرەك، ئىككى كىشى، يەنە بىر ماشىنىدىن دومبىلاق كەلگەن، سېمىزلىقتىن قوسىغى چىقىپ كەتكەن، ئەتراپىدىكىلەرگە قارىغاندا خېلىلا چوڭ كۆرۈنىدىغان كىشى بىلەن چىرايلىق ياش چوكان چۈشتى.

- داداملار، ئەكرەمژان تاغاملار كەپتۇ!- دەپ ئەلىشېر ئۇلارنى ئىشارە قىلىپ.

- ھوي، مېھمانلار كەپتىغۇ؟- دەپ، بىزنىڭ مەشغۇلاتلىرىمىزنى تاماشە قىلىپ ئولتارغان تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانام ئورنىدىن تۇردى. مېھمانلارنىڭ ئۆزلىرىگە قاراپ كېلىۋاتقىنىنى كۆرگىنىدىن كېيىن، بوۋاي- موماي تۇرغان ژايىدا ئۇلارنىڭ كېلىشىنى كۈتۈپ تۇرۇۋەردى.

مېھمانلار تاغام بىلەن ئاتا- بالىدەك قۇچاغلىشىپ كۆرۈشتى. قوللىرىنى كۆكسىگە قويغان ھالدا باشلىرىنى ئېگىشىپ، مومايغا سالام قىلىشتى. ھال- ئەھۋال سوراشتى. ئاندىن ئەلىشېر ئىككىمىز بىلەن قول ئېلىشىپ كۆرۈشتى. مەن ئۇلارنىڭ، بۇ ئاىلىنىڭ يېقىن كىشىلىرى ئېكەنلىگىنى سەزدىم.

- ئەكرەمژان ئاكاملار بىلەن ناھىيىگە چىققان ئېدۇق. سىلەرنى كۆرۈپ، سالام بېرىپ ئۆتەيلى دەپ، بۇ ياققا كېلىشتى، - دېدى تىنچلىق- ئامانلىقتىن كېيىن ئەمەتژان ئاكام.

- بەك ئوبدان بوپتۇ، بالىلىرىم. بىز بەك مىننەتدار، - دەپ تاغام ئۇلار بىلەن قايتىدىن ئەھۋال سوراشتى.

- ھە، مۇھەمەت تاغا، ئەلىشېر ئويۇن كۆرسۈتىۋاتقان ئوخشىمامدۇ سىلەرگە؟- دەپ خام سېمىز كەلگەن، كۆرۈنۈشىدىن، ئەتراپىدىكىلەرنىڭ ئۇنىڭغا كۆرسۈتۈۋاتقان ھۆرمەت، خۇشامەتلىرىدىن خېلى چوڭ بايۋەچچە ئېكەنلىگى بىلىنىپ تۇرغان كىشى ئەلىشېر ئىككىمىزگە قاراپ قويدى.

- ھە، شۇنداق. ئانىڭىز ئىككىمىز ھەر كۈنى كەچتە بۇ سپورتچىلارنىڭ ئويۇنىنى تاماشە قىلىپ، مۇشۇنداق ئولتىرىمىز. ئەلىشېر ئوغلۇم ھازىر بەك زور بولۇپ كېتىۋاتىدۇ. تىل تەگمىسۇن، ئاللاھ ئۆمرىنى بەرسۇن، ئەلىشېر دېگىنىڭىز ھازىر قول بىلەن، پۇت بىلەن، باش بىلەن ئۇرۇشنى راسا ئۆگەندى، - تاغام مەغرۇرلۇق بىلەن نەۋرىسى ئەلىشېرنى ماختىدى.

- بىزمۇ شۇنداق ئاڭلىغان، - دېدى ئۇ كىشى. - ئۇنداق بولسا، ئەلىشېرنىڭ، بىزنىڭ كېلەچەك چېمپىونىمىزنىڭ ئويۇنىنى بىزمۇ بىر كۆرەيلى؟ قانداق دېدىم، ژىگىتلەر؟- دەپ ئەتراپىدىكىلەرگە قارىدى. ھەممە ئۇنى قۇۋەتلەشتى.

- ئەلىشېر، ئوغلۇم، ئەكرەمژان تاغىڭىزغا، بۇ ئاكىلىرىڭىز بىلەن ھەدىڭىزگە ماھارىتىڭىزنى بىر كۆرسىتىپ قويۇڭ!- دېدى تاغام.

- خوپ، بوۋا، - ئەلىشېر ماڭا قارىدى.

- چامباشچىلىقنى كۆرسىتىشكە رۇخسەت قىلىمەن!

- خوپ بولىدۇ، ئۇستاز، - ئۇ يەردە ياتقان يېرىمى كېسىلگەن پلاستماسسا بوتۇلكىلارنى تۆرت تەرەپكە تىكىلگەن تال چىۋىقلارنىڭ ئۇچىغا كىرگۈزدىدە، مەيداننىڭ ئوتتۇرىغا چۈشتى. مەندىن كوماندا كۈتتى. مەن، بىزنى قورشاپ تۇرغان مېھمانلارغا قارىسام، ئۇلار قىزىق بىر ئويۇننىڭ باشلىنىشىنى كۈتۈۋاتقان تاماشىبىنلاردەك تاقەتسىزلىنىپ تۇرۇپتۇ. يەردە ياتقان مىس تاۋاقنى ئالدىمدە، ئەلىشېرگە؛

- تەييارمۇسىز؟- دەپ سورىدىم.

- ھە، مەن تەييار!

مەن مىس تاۋاقنىڭ ئارقىسىغا ياغاچ بىلەن قاتتىق بىرنى ئۇردۇم. ژاڭ- ڭ- ڭ! قىلغان ئاۋاز بىلەن تەڭ ئەلىشېرنىڭ лۋەيت!╗دەپ ۋارقىرىغان چېقىراق ئۈنى ئەتراپنى چاڭ كەلتۈرۈۋەتكەندەك بولدى. ئەلىشېر بىردە ئوڭغا، بىردە سولغا پېقىراپ سەكىرەپ، بويى بىلەن تەڭ تال چىۋىقلار ئۈستىدىكى نەرسىلەرنى ئايىغىنىڭ ئۈزلىگى بىلەن بىر- بىردىن تېپىپ چۈشۈرۈۋەتتى. تەرەپ- تەرەپتىن лياشاڭ، ياشاڭ!╗دېگەن ئاۋازلار بىلەن چاۋاكلار چېلىندى. ئەلىشېر چوڭ سپورت مەيدانلىرىدىكى غالىپلار ئوخشاش ئالدى بىلەن ماڭا، ئاندىن ئەتراپىدىكى تاماشىبىنلارغا ئېگىلىپ سالام قىلدى. ئۇنىڭ بۇ ھەرىكەتلىرىدىن كېيىن ئالقىش سادالىرى تېخىمۇ ياڭراپ كەتتى.

- سىز ناھايىتى زور بولۇپ كېتىپسىزغۇ، ئەلىشېر؟ يارايسىز. مەن سىزگە قايىلمەن!- دەپ خام سېمىز كىشى ئەلىشېرنىڭ باشلىرىنى سىيپىدى.

- بۇ ماھارەتنى ماڭا ئۇستازىم قەيسەر ئاكام ئۈگۈتىۋاتىدۇ، - دەپ مېنى ئىشارە قىلدى ئەلىشېر. - قەيسەر ئاكام بەك زور. قەيسەر ئاكامنىڭ ئويۇنىنى كۆرسىڭىز ھەيران قالىسىز، ئەكرەمژان تاغا!

- شۇنداقمۇ؟- دەپ ئۇ كىشى ماڭا قارىدى.

- ئۇستاز، سىزدىن ئىلتىماس، ئەكرەمژان تاغامغا، مېھمانلارغا چامباشچىلىقتىن بىر ئويۇن كۆرسەتسىڭىز؟- دېدى ئەلىشېر ماڭا يارۋۇرغاندەك قىلىپ. ئەكرەمژان تاغا دېگەن خام سېمىز كىشى بىلەن ئۇنىڭ ئەتراپىدىكىلەر ئەلىشېرنىڭ بۇ ئىلتىماسىنى قوللاشتى.

лقەيسەر، بۇ ساڭا كەلگەن بىر پەيت. قېنى، بار ماھارىتىڭنى بىر كۆرسەت!- غايىپتىن كەلگەن بۇ ئاۋاز قۇلىغىم تۈۋىدە قوڭغۇراقتەك ژاراڭلىغاندەك قىلدى. بۇ ئاۋاز بىلەن تەڭلا پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا مىسلىسىز كۈچ- غەيرەت ئېقىپ كىرگەندەك بولدى. بۇ مىسلىسىز كۈچ- غەيرەت تەن- تېنىمگە سىغماي، چىقىش ژايىنى تاپالمايۋاتقاندەك، قول- ئاياغلىرىم ئۆزلۈكىدىن قىزىپ، ھەرىكەتكە كېلىشكە باشلىدى...

دەررۇ مەيدانغا چۈشتىم. تۆرت تەرەپكە بېكىتىلگەن، ئېگىزلىكى بويۇمدىن ئوتتۇز- قىرىق سانتىمېتىر ئېگىزلىكتىكى تال چىۋىقلار ئۇچىغا كىرگۈزۈپ قويۇلغان پلاستماسسا بوتۇلكىلار лبىزنى ھازىر ئاياق بىلەن، باش بىلەن ئۇرۇپ ئۇچرىۋېتىدۇ╗دەپ تۇرغاندەك ئىدى.

ئەلىشېر؛

- سىز تەييارمۇ؟- دەپ ماڭا قارىدى.

- تەييار!- دەپ بېشىمنى لىڭشىتتىم.

ئەلىشېر مىس تاۋاقنىڭ ئارقىسىغا лژاڭ- ڭ- ڭ!╗قىلىپ بىرنى ئۇردى.

مەن лھايت!╗دەپ ۋارقىراپ، ئوڭ تەرەپكە مايمۇندەك سەكىرەپ- پېقىراپ تۇرۇپ، سول ئايىغىمنىڭ ئۈزلىگى بىلەن چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكى نەرسىنى تېپىۋېدىم، ئۇچۇپ چىقىپ كەتتى. ئاندىن يەنە بىر قېتىم лھايت!╗دەپ ۋارقىراپ، سول تەرەپكە سەكىرەپ- پېقىراپ، ئوڭ ئايىغىم بىلەن ئىككىنچى تال چىۋىقنىڭ ئۇچىدىكى پلاستماسسا بوتۇلكىنى تېپىپ چىقىرىۋەتتىم. سېرك ئويۇنچىلىرىغا ئوخشاش تىك تۇرغىنىمچە ئارقامغا بىر موللاق ئاتتىم. يەرگە تىك چۈشتۈم. سەكىرەپ بېرىپ، تال چىۋىق ئۈستىدىكى نەرسىنى بېشىم بىلەن ئۇرۇپ چىقىرىۋەتتىم. شۇنىڭدىن كېيىن ناھايىتى تېزلىك بىلەن ئىككى ئالىقىنىمنى يەرگە قويۇپ، ئالدىمغا موللاق ئاتتىم. ئايىغىم يەرگە چۈشۈشى بىلەن كۆز ژۇمۇپ، ئاچقان ئارىلىقتا سەكرەپ بېرىپ، تۆتىنچى تال چىۋىقنىڭ ئۇچىدىكىنى ئاستىدىن قولۇم بىلەن ئۇرۇپ ئۇچرىۋەتتىم.

ئەلىشېر بىرىنچى بولۇپ лئۇر- ر- را!╗دەپ ۋارقىراپ، چاۋاك چالدى. تاماشىبىنلارنىڭ ھەممىسى چاۋاك چېلىپ ئالقىشلىدى.

مەن ئەن№ئەنە بويىچە ئالدى بىلەن ئەلىشېرگە، ئاندىن تاماشىبىنلارغا ئېگىلىپ سالام قىلدىم. چاۋاكلار خېلىگىچە داۋام قىلدى. كۆرۈۋاتىمەن، سېزىۋاتىمەن، مېھمانلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ ماھارىتىمگە ھەيران قېلىشتى.

يوغان قورساق كىشىنىڭ يېنىدا تۇرغان ئەمەتژان ئاكام مېنى يېنىغا چاقىردى.

- يارايسىز ژىگىت، يارايسىز، - دەپ ئۇ كىشى غولۇمغا قاقتى. - دەرەقتىن دەرەققە سەكرەپ، موللاق ئاتىدىغان مايمۇننىڭ ئۆزىلىغۇ سىز؟ مەن مۇنداق چاققانلىق بىلەن ماھارەت كۆرسۈتىدىغان كاراتېسنى كۆرمىگەن ئېكەنمەن. ياشاڭ، ئۇكا!...

بىر نەرسە قارا دېگەندەك، قىلىپ قالدى. ئەكرەمژان ئىسىملىك بۇ بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ يېنىدا تۇرغان بەك چىرايلىق چوكاننىڭ كۈلۈپ تۇرغان چولپان كۆزلىرىگە كۆزلىرىم توقۇنۇشتى. توقۇنۇشتىيۇ، ھەر ئىككى كۆزلەرنىڭ بۇ توقۇنۇشىدىن چېقىلغان چاقماقتەك ئوت چىقىپ، ئاشۇ ئوت قان تومۇرلىرىم ئارقىلىق پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا تاراپ، ئۇ ئوتنىڭ بىر پارچىسى ژۈرىگىمگە بېرىپ قادالغاندەك بولدى. شۇ زامان پۈتۈن ۋۇژۇدىمنى ئەژايىپ ئىللىق، ھاياتىمدا بولۇپ كۆرمىگەن بىر تۈرلۈك لەززەتلىك، شېرىن سېزىملار بىردىن ئېگىلىدى. ئۆزۈم بىر قىسمىلا بولۇپ قالدىم...

كۆزلىرىمنى ئۇ شەھلا كۆزلەردىن ئېلىپ قاچتىم. ئامما، ئىرادەمگە بوي سۇنمىغان بىر كۈچ مېنى ئاشۇ كۈلۈپ تۇرغان كۆزلەرگە يەنە بىر قېتىم قاراشقا مەژبۇر قىلاتتى. يەر ئاستىدىن ئوغرىلىقچە قارىدىم. лياندۇرىمەن، كۆيدۈرىمەن، ئادا قىلىمەن!╗دەپ تۇرغان ئۇ ژادۇ كۆزلەر ماڭا ھامان كۈلۈپ، تىكلىنىپ قاراپ تۇراتتى...

- بۇ ئۇكىمىز كىم بولىدۇ، ئەمەتژان؟- دېگەن بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ ئاۋازى مېنى ھوشۇمغا كەلتۈردى.

- بىزنىڭ قېرىندىشىمىز. دادامنىڭ ئالمۇتىدىكى تۇغقانىنىڭ ئوغۇلى. ئىسمى قەيسەر!- دەپ تونۇشتۇردى مېنى.

- ئۆزىمۇ، ئىسمىغا ژىسمى ياراشقان قەيسەر ژىگىت ئېكەن!- دەپ ئۇ كىشىنىڭ مېنى ماختىغىنىدىن يېنىمدا تۇرغان ئەلىشېر شۇنداق دېدى؛

- قەيسەر ئاكام بوكستىمۇ بەك زور. قەيىرىگە ئۇرسىڭىزمۇ تاياق ئۆتمەيدۇ. مەشغۇلات ئۆتكۈزگەن ۋاقىتلىرىمىزدا лمېنى ئۇرۇڭ، كۈچىڭىزنىڭ بارىچە ئۇرۇڭ؟╗دەپ، ئۆزىنى ياغاچ بىلەن ئۇرغۇزىدۇ. ياغاچلار سۇنۇپ كېتىدۇ. ۋاي ژان دەپ قويمايدۇ. يە بىر يېرى كۆكەرمەيدېكەن. مەن ھەيران قالىمەن!

- شۇنداقمۇ تېخى؟- سورىدى بايۋەچچە ئاكىمىز.

- قوللىرى، ئاياغلىرى ياغاچتەك قاتتىق. ئىشەنمىسىڭىز قوللىرىنى تۇتۇپ بېقىڭا؟- دېدى ئەلىشېر مېنى ماختىغاننىڭ ئۈستىگە ماختاپ. بالىدە دەپ، بېشىمنى لىڭشىتىپ، كۈلۈپ قويىمەن.

- مەيلى، تۇتۇپ كۆرەيلى، - دەپ ئۇ كىشى بالىنىڭ كۆڭلىنى قايتۇرغۇسى كەلمىدى ئەتىمالىم، مېنىڭ مايكىچان ئوچۇق بەدەنلىرىمگە، تىرسسىدەڭ تۇرغان مۇسكۇللىرىمغا ھەۋەس بىلەن قارغاچ، يۇمشاق ئالىقانلىرى بىلەن بىلەكلىرىمنى تۇتتى. - راست ئېيتىسىز، ئەلىشېر، ئۇستازىڭىزنىڭ قوللىرى ياغاچتەك قاتتىق، تۆمۈردەك قاتتىق ئېكەن!...

بۇ بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ يېنىدىكى چىرايلىق چوكانغا يەنە بىر قېتىم قارىغۇم كېلىپ كەتتى. نېمىشقا شۇنداق؟ ئۆزۈم بىلمەتتىم. بۇ مېنىڭ ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم سادىر بولۇۋاتقان غەلىتە ئىش ئىدى.

چىرايلىق خېنىم سىرلىق قاراش، بېقىش بىلەن مېنى بىر قىسمىلا قىلىپ، ئۆزىگە بىردىن ژەلىپ قىلىۋالدى.

ئەلىشېرنىڭ، بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ سۆزلىرىگە ۋە ئۇ كىشىنىڭ بىلەكلىرىمنى تۇتۇپ كۆرۈشلىرىگە باش ئېغىتىپ، كۈلگەندەك بولۇپ، ئوغرىلىقچە چىرايلىق خېنىمغا لاپ ئېتىپ بىر قاراۋالدىم. شەھلا كۆزلەر ماڭا قىزىقىش، ھەۋەس بىلەن بېقىپ تۇرۇپتۇ. ئۇ كۆزلەردىن مەن، بۇ گۈزەل چوكاندا بايۋەچچە ئاكىمىزغا ئوخشاش بىلەكلىرىمنىڭ، بولژۇڭ گۆشلىرىمنىڭ راستىنىلا ياغاچتەك قاتتىق، تۆمۈردەك قاتتىق ئېكەنلىگىگە ئىشەنچ ھاسىل قىلغۇسى كەلگەندەك، ئۇنىڭدا مېنىڭ تەنلىرىمگە يۇمشاق قوللىرىنى بىر تەگكۈزۈش ئىستىگى، خاھىشىنىڭ شۇ تاپتا پەيدا بولغانلىقىنى سەزگەندەك، بىلگەندەك بولدۇم...

بۇ كۈنى ئۇلار ئۇزاق مېھمان بولۇپ، كەچ قايتىشتى.

ھەر قانداق ئەر كىشىنى پاھ دېگۈزىدىغان، شېرىن خىياللار دېڭىزىغا غەرق قىلىدىغان شەھلا كۆزلۈك بۇ چىرايلىق خېنىم ئۆزىدىن خېلىلا چوڭ ياشتىكى ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ رازىيا ئىسىملىك كىچىك خوتۇنى ئېكەنلىگىنى بىلدىم، خالاس!

ئىككى ئاينىڭ ئىچىدە بىر قېتىممۇ شەھەرگە چۈشۈشكە ئۇنىماي قويغان ئەلىشېر تەتىل ۋاقتىنىڭ تۈگەپ قالغانلىقىدىن ئامالسىز ئۆيىگە قايتىشقا مەژبۇر بولدى. ئۇ ھەر شەنبە كۈنى چۈشتىن كېيىن چىقىپ، يەكشەنبە كۈنى كەچكىچە مۇشۇ يەردە بولۇپ، مەشىقنى داۋاملاشتۇرۇشنى تولىمۇ خالايدىغانلىقىنى ئېيتىپ، دادىسى بىلەن ئۆيىگە- - شەھەرگە قايتىپ كەتتى.

شاگىرتىم شەھەرگە چۈشۈپ كەتكەندىن كېيىنمۇ مەن يالغۇز ئۆزۈم مەشىقلىنىشنى توختاتقىنىم يوق. ئەمەتژان ئاكام ئوغۇلىنى شەنبە كۈنى چۈشتىن كېيىن ئەپچىقىپ قويۇپ، يەكشەنبە كۈنى كەچتە ئېلىپ كېتىپ تۇردى...

نويابىر№ ئېيىمۇ ئاخىرلىشىپ، سالقىن چۈشۈپ قالدى. بۇنداق ۋاقىتتا مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانام شەھەرگە كىرىپ كېتىدېكەن. قىشىچە شەھەردىكى ئۆيىدە تۇرۇپ، باھار كېلىشى بىلەن چاڭزىغا قايتىپ چىقىدېكەن. بوۋاي- موماي شەھەرگە چۈشۈپ كەتكىنى بىلەن بۇ يەردىكى ئىشلارغا مەست№ئۇل بولىدىغان ئادەملەرنىمۇ ئەمەتژان ئاكام بەلگىلەپ قويغان. غەم- تەشۋىش قىلىدىغان ھېچ نەرسە يوق. ئىش- ئوقەت ئۆز- ئۆزىدىن مېڭىۋاتقان. بوۋاي- موماي يازىچە چاڭزىدا بولغىنى بىلەن ھېچ قانداق ئېغىر ئىش قىلىشمايدۇ. ئۇ بۇ ئىشلارغا كۆز- قۇلاق بولغاچ، سالقىن تاغ باغرىدا، ساپ ھاۋادا دەم ئالاتتى. شۇڭا ئۇلار يازنىڭ ئىسسىق، تىنژىق كۈنلىرى شەھەرگە چۈشكىنى ئۇنىمايدۇ. چاڭزىدىن كەتكۈسى كەلمەيدۇ. ئۇرۇق- تۇغقانلىرىنىڭ توي- تۆكۈن، نەزىر- چىراغ ۋە باشقا مۇھىملىرىغا قاتنىشىش ئۈچۈنلا ئامالسىزدىن شەھەرگە چۈشىدىدە، بۇ يەرگە قايتىپ چىققۇچە ئالدىرىشىدۇ.

ئەمەتژان ئاكامنىڭ شەھەردە ھاشامەتلىك چوڭ قورا- ژايى بولۇپ، ھويلىنىڭ بىر چېتىدە بوۋاي- مومايغا ئاتاپ لايىقلاشتۇرۇپ، ھاژەتخانىلىرىنى، ژۇيۇنىدىغان خانىلىرىنى ئىچىگە ياسىتىپ بەرگەن بىر نەچچە ئېغىزلىق چىرايلىق ئۆيى بار. مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ ئىلتىماسى بىلەن ئاشۇ ئۆينىڭ بىر خانىسى مېنىڭ ياتاقخانام بولدى. سەۋەب، مەن مۇشۇ ئاىلىنىڭ بىر ئەزاسى، بوۋاي- موماينىڭ كەنژە ئوغۇلى بولۇپ قالغان ئىدىم.

بىزنىڭ ژاڭزىدىن شەھەرگە قايتىپ چۈشكىنىمىزدىن ئەلىشېر تولىمۇ خۇشال ئىدى. ئەمەتژان ئاكام ئوغۇلى ئۈچۈن ھويلىنىڭ بىر چېتىگە چوڭ بىر ئۆينى مەشىقلىنىش زالى قىلىپ ياسىتىپ بەرگەن. ئۇ يەرگە كېرەكلىك نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئورنىتىلغان. قىش چىققۇچە ئەلىشېر ئىككىمىزنىڭ مەشىقلىرىمىز مۇشۇ زالدا ئۆتىدىغان بولدى.

بىر كۈنى كەچكى تاماقتىن كېيىن ئەمەتژان ئاكام، بۈگۈن ئەتىگەن تۇداخۇن ئاكامنىڭ تېلېفون قىلغانلىقىنى، شىركەتنىڭ ئىشلىرى بىلەن ئالمۇتىغا چىققىنىغا بىر نەچچە كۈن بولغانلىقىنى، ئالمۇتىدىكى ھەدىسىنىڭ ۋە ئۇلارنىڭ بالا- ژاقىلىرىنىڭ /بىزنىڭ ئاىلىنى دېمەكچى/ساق- سالامەت ئېكەنلىگىنى، ئۆزىنىڭ ۋە بىزنىڭ ئاىلىدىكىلەرنىڭ چوڭ سالاملارنى ئېيتقانلىقىنى يەتكۈزۈپ، شۇنداق دېدى؛

- قەيسەر ئۇكام، ئاتا- ئانىڭىز سىزنى ھازىرچە ئۆيگە قايتىمەن دەپ ئويلىمىسۇن، دەۋاتقان ئوخشايدۇ. سىزدىن تاياق يېگەن بالىنىڭ ۋە باشقىلىرىنىڭ ئاتا- ئانىلىرى ئاچچىقىدىن قايتىشى بۇ ياقتا تۇرسۇن، سىزنى بەرىبىر تۈرمىگە ئولتارغۇزىمىز، تۈرمىدە ژايلايمىز، دەۋاتقان كۆرۈنىدۇ. ئۆيىڭىزگە مىلىسىيا بىر نەچچە قېتىم كېلىپ، سىزنى ئىزدەۋاتقان ئوخشايدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇكام، ئالمۇتىنى ئېسىڭىزدىن چىقىرىڭدە، بۇ يەردە خاتىرژەم، ئۆز ئۆيىڭىزدىكىدەك ئەركىن تۇرۇۋېرىڭ؟- دېدى.

лھە، دېمەك، مېنى تېخىچە ئىزدەشتۈرىۋېتىپتۇ؟... بۇ يەردىن چىقتىم، قولغا چۈشتۈم دېگەن سۆز. ئەمدى قولغا چۈشتۈم، خىتاينىڭ ئۇ دوزاقلىرىدىن ساق چىقىشىم مۇمكىن ئەمەس. ئۇ دوزاقلارغا يەتكۈزمەيلا، ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىپ بولغان مېنى چېگارىدىن ئۆتكۈزۈۋېلىپلا، شۇ يەردىلا ئېتىپ تاشلىشى تۇرغان گەپ! بۇنداق ئىشلار بىزنىڭ مەملىكەتتە داۋاملىق بولۇپ تۇرۇۋاتىدىغۇ. ھەر خىل يوللار بىلەن چەت ئەللەرگە قېچىپ چىقىپ كەتكەن، قولغا چۈشۈپ قالغان، كېيىن ئۇ مەملمكەتلەر خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بەرگەن قانچىلىگەن گۇناسىز ياش ژىگىتلەرنى چېگارىدىن ئۆتكۈزۈۋېلىپلا ئېتىپ تاشلاۋەتتى؟ قانچىسىنى مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىۋەتتى؟ بۇ ئىشلارنى مەن تالاي قېتىم ئاڭلىغانمەن؟!

شۇنىڭ ئۈچۈن تۇداخۇن ئاكام ئەتتەي تېلېفون قىلىپ، ئەمەتژان ئاكام ئارقىلىق مېنى ئاگاھلاندۇرىۋاتقىنى بىكار ئەمەس! مېنىڭ تەغدىرىمدىن ئەنسىرەۋېتىپتۇ. تۇداخۇن ئاكام بەك ئەقىللىق ئادەمدە، ئېيتقان سۆزلىرىنى قارا... رەھمەت سىزگە، تۇداخۇن ئاكا! سىزنىڭ بۇ ياخشىلىقلىرىڭىزنى قانداقمۇ قايتۇرارمەن؟

مەن ئۈچۈن ھازىر ئۆلۈمدىن ساقلىنىشنىڭ بىردىن- بىر يولى مۇشۇ يەردە ياشاپ تۇرۇش، خالاس. بۇ ئەژايىپ ئىنسانلارغا يالغان گەپ قىلىۋاتقىنىمىزنى ئاللانىڭ ئۆزى كەچۈرەر؟ лئېيتمىغان سۆزنى ئېيتىشقا بولىدۇ، ئېيتقان سۆزنى قايتۇرۇۋېلىشقا بولمايدۇ╗دېگىنىدەك، ئاللاھ بۇيرۇسا، ۋاقتى كەلگەندە مەن ھەممىنى ئاتام ئورنىدىكى مۇھەمەت تاغامغا، ئانام ئورنىدىكى زىبىنىسا ئانامغا، بىر قوساقتا ياتقان قېرىنداش ئورنىدىكى ئەمەتژان ئاكامغا ھەممىنى بىر باشتىن ئېيتىپ بېرىمەن. ئۇلارنىڭ ئالدىدا ئامالسىزدىن يالغان سۆز قىلغىنىم، ئۇلارنى ئالداپ كەلگىنىم ئۈچۈن كەچۈرۈم سورايمەن. مەن ئويلايمەن، ئۇلار مېنىڭ يالغان سۆزلەرنى قىلغىنىمدىن ھەرگىز خاپا بولمايدۇ، مېنى كەچۈرىشىدۇ؟... ╗ شۇ خىل سۆزلەر خىيالىمدىن چاقماق تېزلىكىدە ئۆتتى.

- قەيسەر ئوغۇلىم، سىز ئۆزىڭىزنىڭ ئۆيىدەك بېمالال ياشاۋېرىڭ؟ سىزنىڭ بارىڭىز بىزگىمۇ تولا ياخشى بولدى، - دېدى تاغام.

- ۋاي، ئايلىنىپ كېتەي بالام، مەن ئەمدى سىزنى ئالمۇتىغا ئەۋەتمەيمەن! ئالمۇتىدا سىزنى تۈرمە كۈتۈۋېتىپتۇ؟... تۈرمە دېگەننى ئاللاھ كۆرسەتمىسۇن. يامان ئادەملەرنىڭ يامان نىيىتىدىن ئاللھانىڭ ئۆزى ساقلىغاي! كۆردىڭىزمۇ، ئۇ يامان ئادەملەرنىڭ يامان نىيىتىنى. بار گۇناھ ئۆزىنىڭ بالىسىدا تۇرۇپمۇ، يەنە سىزنى تۈرمىگە ئولتارغۇزىمەن، سوتلىتىمەن دەۋەتقىنىنى قاراڭ!- دەپ ۋايساپ كەتتى زىبىنىسا ئانام.

- ئەلىشېر شاگىرتىڭىزنى تەربىيىلەشنى ئاخىرىسىغا چىقارمىسىڭىز بولمايدۇ، ئۇكام؟ ئەمدى بىز سىزنى، ئانام ئېيتقاندەك، ئالمۇتىڭىزغا ئەۋەتمەيمىز. سىزنى مۇشۇ يەردىن ئۆيلەيمىز، تاشكەنتلىك قىلىۋالىمىز. بۇ يەر ياقىدىغاندۇ سىزگە؟- دېدى ئەمەتژان ئاكامنىڭ تولىمۇ ئوچۇق چىراي ئايالى.

- رەھمەت سىلەرگە، مېنىڭ ئەزىزلىرىم!- دېدىم چەكسىز مىننەتدارلىقتىن قولۇمنى كۆكسىمگە قويۇپ. - ئەلۋەتتە، تاشكەنت ياقىدۇ. مېنىڭ ھازىرقى بىردىن- بىر ئارزۇ- ئارمىنىم شۇكى، ئەژايىپ تالانتلىق، ئەقىللىق بالا، مېنىڭ سۆيۈملۈك ئۇكام ئەلىشېرگە ئۆزۈمدە بار بولغان بارلىق ماھارەتنى ئۆگىتىپ، ئەلىشېرنى رېسپۇبلىكا، ئۇنىڭدىن كېيىن دۇنيا چېمپىونى قىلىپ تەربىيىلەپ چىقىش!

- ياشاڭ ئوغۇلىم، ياشاڭ!- دېدى تاغام مېنىڭ سۆزلىرىمدىن تولىمۇ رازى بولۇپ.

- ئايلىنىپ كېتەي، بالام، ئەلىشېرىم ئىككىڭلار نىيىتىڭلارغا يېتىڭلار، ئېگەكىم، - دېدى زىبىنىسا ئانام.

- رەھمەت سىزگە، ئۇكام!- دېدى دىلەرەم ھەدەم خۇشال بولۇپ.

- قەيسەر ئۇكام، تەشەككۈر سىزگە. ھەدىڭىزنىڭ سۆزىنى ئاڭلىدىڭىزغۇ، سىزنى مۇشۇ يەردىن ئۆيلەيمىز. ئالمۇتىغا كېتىشنى ئويلىماڭ ئەمدى!- دېدى ئەمەتژان ئاكام كۈلۈپ.

- رەھمەت سىلەرگە، تاغا، ئانا، ئاكا، ھەدە، - ئۇلارنىڭ بۇ سۆزلىرىدىن قاتتىق تەسىرلىنىپ، ئاۋازلىرىم تىترەپ چىقتى. كۆزلىرىمگە خۇشاللىق، رازىمەنلىك ياشلىرى ئىختىيارسىز لۆممىدە كەلدى. - سىلەرگە ئوخشاش ئەزىزىلىرىمنى قانداق تاشلاپ كېتەي!- ژۈرىگىمدىكى گەپنى ئېيتتىم.

شۇنىڭ بىلەن مەن بۇ مېھرىبان، ئەژايىپ ئىنسانلارنىڭ قەلبىدىن تېخىمۇ چوڭقۇر ئورۇن ئالدىم. ئۇلار مېنى تېخىمۇ يېقىن، ياخشى كۆرۈپ كېتىشتى. پۈتۈن مېھرى- مۇھەببىتىنى ماڭا تۆكۈپ تاشلىدى.

مېنىڭ سۇنۇق كۆڭلۈم پۈتۈنلەڭەندەك، ئاتا- ئانىنىڭ مېھرى- مۇھەببىتىگە زار، تەشنا قەلبىم، ژۈرىگىم، پۈتۈن ۋۇژۇدىم چەكسىز خۇشاللىققا تولۇپ، ئاتا- ئانامنىڭ قۇچۇغىدا ئۆسكەن بەختلىك بالىلىق چاغلىرىمغا قايتقاندەك بولدۇم...

شۇ كۈنى ئەمەتژان ئاكام بىلەن خالى قالغاندا، نەچچە ۋاقىتتىن بۇ يان كۆڭلۈمگە پۈكۈپ ژۈرگەن نەرسىنى سورىدىم.

- ئەمەتژان ئاكا، مەن بۇ ياققا كېلىشنىڭ ئالدىدىلا پاسپورتىم بىلەن پروۋامنى يوقىتىپ قويغان ئىدىم. ھازىرچە ماڭا ئالمۇتىغا يول يوق، تورالغان. ئالمۇتىغىلا بارىدىغان بولسام، پۇلى كۆپ ئۇ بايۋەچچىنىڭ مېنى پۇل بىلەن تۈرمىگە ئولتارغۇزىۋېتىشى تۇرغان گەپ. شۇنىڭ ئۈچۈن ماڭا ئۆزبەكستان گراژدانى دېگەن پاسپورت ئېلىشنىڭ ئامالى، چارىسى بولارمۇ؟

- بۈگۈنكى زاماندا پەقەت بىرلا نەرسىگە ئامال يوق، چارە يوق، ئۇكام، - دېدى ئەمەتژان ئاكام ئىشەشلىك سۆزلەپ. - ئۇ نېمە؟ دەپ سورىسىڭىز، ئۇ، ئۆلۈم! ئۆلۈمدىن باشقا ھەممە نەرسىگە ئامال بار، چارە بار!

- دېمەك، ئۆزبەكستان گراژدانى دېگەن پاسپورت ئېلىشقا بولىدېكەندە؟- تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.

- بولغاندا قانداق. بىراق، بىر شەرت بىلەن!

- ئۇ قانداق شەرت؟- تېخىمۇ تاقەتسىزلەندىم.

- ئۆزبەكستان گراژدانى دەپ پاسپورت ئالسىڭىز، ئۆزبەكستانلىق قىزغا ئۆيلىنىشىڭىز شەرت!- كۈلدى ئەمەتژان ئاكام.

- ئۆيلەپ قويىمەن دېسىڭىز، مەن قارىشى ئەمەس، - دېدىم مەنمۇ ئۇنىڭ چاقچىغىغا چاقچاق قايتۇرۇپ.

- بۇ چاقچاق، ئۇكام، - دېدى ئەمەتژان ئاكام. - ئەگەر سىزگە ئۆزبەكستان گراژدانى دېگەن پاسپورت كېرەك بولسا، پروبلېما يوق.

- شۇنداق بولسا، بەك ياخشى بولاتتى. ھازىر مەندە ھېچ قانداق ھۆژژەت يوق.

- بولىدۇ، ئۇكام. سىز خاتىرژەم بولۇڭ، توغىرلايمىز!- دېدى ئىشەشلىك سۆزلەپ.

ئەمەتژان ئاكام ئېيتقان سۆزىدە تۇردى.

بىر ئاينىڭ ئىچىدە مەن ئۆزبەكستان پۇقراسى، مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ كەنژە ئوغۇلى دېگەن پاسپورت بىلەن ماشىنا ژۈرگۈزۈش گۇۋاھنامىسىنى قولۇمغا ئالدىم.

بۇ ئىشتا مەن ئەمەتژان ئاكامغا يەنە قىپ- قىزىللا يالغان ئېيتقان ئىدىم...

ھەش- پەش دېگۈچە قاراڭغۇ قىشمۇ ئۆتۈپ كەتتى. ئېتىراپنى يېشىللىققا، گۈل- چېچەكلەرگە ئوراپ باھارمۇ كەلدى. بىز ژاڭزىغاЧفازېندىغا كۆچۈپ چىقتۇق.

ئېتىز- ئېرىق ئىشلىرى باشلاندى. مۇھەمەت تاغامنى يېنىمغا ئولتارغۇزىمەندە، лموسكۋىچ╗بىلەن ئېتىز- ئېرىق ئارىلايمىز. دېخانلارغا كېرەكلىك نەرسىلەرنى يەتكۈزۈپ بېرىپ، ئىشلارنى نازارەت قىلىپ تۇرىمىز. مەنمۇ مۇشۇ ئاىلىنىڭ بىر ئەزاسىЧبۇ ئېگىلىكنىڭ خوژايىنىغا ئوخشاش تاغامنىڭ كۆرسەتمىلىرى بويىچە دېخانلارغا ئۇ ئىشنى ئۇنداق قىلىڭلار، بۇ ئىشنى مۇنداق قىلىڭلار، دەپ بۇيرۇق بېرىپ تۇرىدىغان ھوقۇقدارغا ئايلانغان ئىدىم. مالچىلار بىلەن توخۇ- تۇمان، غاز- ئۆدەكلەرنى باقىدىغانلارمۇ مېنى лخوژايىن╗دەپ ئاتىشاتتى.

تاغام ئىككىمىز مالچىلاردىن بىرىسىنى يېنىمىزغا ئالىمىزدە، ئايدا بىر قېتىم مال بازىرىغا چۈشىمىز. سويۇلۇپ، ئەمەتژان ئاكام بىلەن ئۇنىڭ سىڭلىسى تۇرسۇنئاي ھەدەمنىڭ ئاشخانا، رېستورانلىرىغا ئەۋەتىلىدىغان كالا- تورپاق، قويلارنىڭ ئورنىنى تولتۇرۇش ئۈچۈن موزاي ۋە قوزىلارنى سېتىپ ئېلىپ چىقىمىز. بۇ ماللار ئۈچ- تۆرت ئاي بېقىلغاندان كېيىن سويۇشقا تەييار بولاتتى.

كۈنلەر كۆڭۈللۈك ۋە شادۇ- خوراملىقتا ئۆتمەكتە ئىدى. مۇھەمەت تاغام؛ лئوغۇلىم، قەيسەر╗دەپ، ئۇ- بۇ ئىشلارنى مەن بىلەن مەسلىھەتلەشسە، زىبىنىسا ئانام؛ лئايلىنىپ كېتەي، بالام، قوسىغىڭىز ئېچىپ قالدى، مونۇنى يەۋېلىڭ؟... ئۇسساپ قالدىڭىز، مۇزدەك مونۇ ئۇسسۇلۇقنى ئىچىۋېلىڭ؟╗دەپ، ئەتراپىمدا پەرۋانە بولاتتى.

كەڭ- تاشا بۇ ژاڭزىدا مەن ئۆزۈمنى ئەركىن، خاتىرژەم، بەختلىك ھېس قىلاتتىم.

ئەركىنلىكىم، نېمىنى ئىستىسەم، نېمىنى خالىسام، نېمە سۆز قىلىمەن دېسەم، ئۆز ئەركىنلىكىم!

خاتىرژەملىگىم، يانچۇغۇمدىكى پاسپورتىم بىلەن پروۋام!

بەخىتلىكلىگىم، قارا يەرنىڭ تېگىگە كىرىپ كەتكەن ئاتام بىلەن ئانامنى قايتىدىن تاپقاندەك بولغانلىقىم!

يەنە قايتىلاپ ئېيتىمەن، مەن ئۆز ۋەتىنىمدە، تۇغۇلۇپ- ئۆسكەن گۈزەل غۇلژا شەھىرىمدە بۇلارنىڭ ھەممىسىدىن ئايرىلغان، مەھرۇم بولغان ئىدىم!...

كۈزمۇ كەلدى. بۇ ۋاقىت ئىچىدە ئەلىشېر چوڭ- چوڭ مۇسابىقىلارغا قاتنىشىپ، كاراتې بويىچە ياش ئۆسمۈرلەر ئارىسىدىكى كۈچ سىنىشىشتا بىرىنچى ئورۇننى ئىگىلەپ، رېسپۇبلىكا چېمپىونى ئاتالدى. بۇ غالىبىيەتتىن ئۇنىڭ ئاتا- ئانىسىنىڭ، بوۋا- مومىسىنىڭ، چوڭ دادا، چوڭ ئاپىلىرىنىڭ ھەم ئەمەتژان ئاكامنىڭ دوست- بۇرادەرلىرىنىڭ خوشاللىغىنىڭ چېكى بولماي قالدى. ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئەلىشېرنىڭ چېنىقتۇرغۇچى ئۇستازى بولغان ماڭا چەكسىز مىننەتدارلىقىنى ئىزھار قىلىشتى. مەن ئۆزۈمنىڭ ياش ۋاقىتلىرىمدىن باشلاپ سپورت ئويۇنلىرى بىلەن كۆپ شۇغۇللانغانلىقىمدىن، بولۇپمۇ چامباشچىلىقنى كۆپ ئۈگەڭەنلىگىمدىن بەك رازى، خۇشال بولغان ئىدىم. سەۋەۋى، مېنى بۇ ئاىلە ئەزالىرى بىلەن تولىمۇ يېقىنلاشتۇرۇۋەتكەن، ئۇلارنىڭ ئىشەنچىگە، ھۆرمەت- ئېھتىرامىغا سازاۋەر قىلغان مەندىكى ئەينە شۇ ئارتۇقچىلىقلار ئىدى.

بىر كۈنى ئەمەتژان ئاكام مېنىڭ ئوي- خىيالىمدا يوق بىر گەپنى قىلدى. ئۆتكەن ژىلى مۇشۇ ۋاقىتلاردا بىر نەچچە كىشىلەر ھەم ئايالى بىلەن فازېندىغا چىقىپ، ئەلىشېر ئىككىمىزنىڭ ئويۇنىمىزنى تاماشە قىلىپ كۆرۈپ كەتكەن بايۋەچچە ئەكرەمژان ئاكا توغرىلىق سۆزلىدى. ئەمەتژان ئاكامنىڭ ئېيتىشىچە، ئەكرەمژان ئاكا دېگەن ئۇ كىشى كاتتا باي ئېكەن. بىر نەچچە كارخانىلارنىڭ، بىر نەچچە بازارلارنىڭ خوژايىنى ئېكەن.

- ئەكرەمژان ئاكىنىڭ ئىككى ئايالى بار، - دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى ئەمەتژان ئاكام. - چوڭ ئايالىدىن بەش بالىسى بار. بىر ئوغۇلى ئامېرىكىدا، بىر قىزى ئەڭلىيادە ئوقۇۋاتىدۇ. بىر ئوغۇلى كارخانىلىرىغا مەست№ئۇل، يەنە بىر ئوغۇلى بازارلارنىڭ خوژايىنى. ئۆزى ئۇلارنىڭ ئۈستىدە تۇرۇپ، ھەممە ئىشنى ماڭغۇزۇپ تۇرىدۇ. كەنژە قىزى بىزنىڭ ئەلىشېر بىلەن تەڭ، مەكتەپتە بىللە ئوقۇۋاتىدۇ. ئەلىشېرنى بەك ياخشى كۆرگەنلىكتىن، كۈيوغۇل قىلىمەن دېگەن ئارمىنىمۇ بار...

лئەلىشېرنىڭ ئۆتكەندە مېنى ماختاپ، лمېنىڭ ئۇستازىم قەيسەر ئاكامنىڭ قوللىرى ياغاچتەك قاتتىق، تۆمۈردەك قاتتىق... ئەكرەمژان تاغا، ئىشەنمىسىڭىز تۇتۇپ كۆرۈڭا؟╗دېگىنىدىن كېيىن، ئۇ كاتتا بايۋەچچىنىڭ مېنىڭ بىلەكلىرىمنى تۇتۇپ كۆرگىنى شۇنىڭدىن ئېكەندە؟╗دېگەن ئوي دەررۇ خىيالىمدىن ئۆتتى.

- چوڭ، ھاشامەتلىك ئۆي، قورا- ژايى بار، - دېدى ئەمەتژان ئاكام. - ئىككىنچى خوتۇنى بۇلتۇر ئۆزى بىلەن بىللە مۇشۇ يەرگە ئېلىپ چىققان ئايال. ئۇ ئايالىغىمۇ ئالايىتەن قورا- ژاي ياسىتىپ بەرگەن. ئۇ ئايالىدىن ھازىرچە پەرزەنت كۆرگىنى يوق...

ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ ئىككىنچى خوتۇنى توغرىلىق سۆز چىققاندا، نېمىشكىدۇ ژۈرىگىم ژىغلا قىلىپ قالدى. лئۇ چىرايلىق خېنىم مېنىڭ قاراشلىرىمدىن ئېرىغا بىر نەرسە دېمىگەندۇ؟╗دېگەن سۆز خىيالىمدىن چاقماق تېزلىكىدە ئۆتتى. - دېسىمۇ شۇ چاغدا دەر ئىدى! ئارىدىن بىر ژىل ئۆتتى. ئۇلارنى باشقا كۆرگىنىم يوق. ئۇ چىرايلىق خېنىمنىڭ ئۆزىغۇ، ماڭا مەنالىق، كۈلۈمسىرەپ باققان. كۆزلىرىنى مېنىڭدىن ئالالماي قالغان. ماڭا قىزىقىش بىلەن، ھەۋەس بىلەن قارىغان!... ئۇ شۇنداق قارىغاندىن كېيىن، مېنىڭمۇ ئۇنىڭغا قاراپ قويغىنىم راست. ئۆزىمىغۇ بەك چىرايلىق، كۆزگە يېقىن چوكان ئېكەن!... ئۇلارنى ئاتاپ، ئەمەتژان ئاكام نېمە دېمەكچى؟ ئەكرەمژان دېگەن ئۇ كاتتا باي، بايۋەچچىنىڭ، ئۇنىڭ خوتۇنلىرىنىڭ، بالا- ژاقىلىرىنىڭ ماڭا نېمە مۇناسىۋىتى بار؟╗دېگەڭە ئوخشاش سوئاللارغا ژاۋاپ ئالغىچە تاقەتسىزلىنىپ، ئەمەتژان ئاكامنىڭ سۆزىنىڭ ئاخىرىنى ژىم- ژىت تۇرۇپ، دىققەت بىلەن تىڭشىدىم.

- ئەكرەمژان ئاكام سىزنى بەك ياقتۇرۇپ قاپتۇ!...

лئۇھ╗دەپ يېنىك نەپەس ئالدىم. كاللامدىكى ھەر خىل تەشۋىشلىك ئوي- خىياللار شۇ زامان بۇلۇتتەك تارقاپ كەتتى. ئۇ باي- بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ مېنى ياقتۇرۇپ قالغانلىقىنى ئاڭلىشىم بىلەن كۆڭلۈمدە، بۇ خەۋەرنى بىر ياخشىلىققا ژورىدىم. ئەمەتژان ئاكامنىڭ شۇ خىل ياخشى سۆزلىرىنىڭ ئاخىرىسىنى ئاڭلاشقا ئالدىرىدىم.

- مۇشۇ يېقىندا تاشكەنتتە بىر پۇلدار بايۋەچچىنى بىرلىرى پىچاقلاپ كەتكەن ئېكەن. كىم ئېكەنلىگىنى ھېچ كىم بىلمەيدۇ. پولىسىيلار ئىزدەپمۇ تاپالمايۋاتقان ئوخشايدۇ. پىچاق يېگەن ئۇ ئادەم ئۆلگەن. بۇنى ئاڭلاپ ئەكرەمژان ئاكام лئەمەتژان ئۇكام، ھازىر زامان يامان بولۇۋاتىدۇ. پۇل ئۈچۈن ئادەم ئۆلتۈرۈش ھېچ گەپ بولماي قالدى. ئويلاپ قارىسام، مېنىڭ مۇنداق ژۈرۈشىم زادىلا بولمايدىغان ئىش ئېكەن. ئۆزىڭىز بىلىسىز، مېنىڭ دوستلىرىمغا قارىغاندا دۈشمەنلىرىم كۆپ. ئاشۇ ئىچى تار، كۆرەلمەس ھەسەتخورلار مېنىڭ بىر پالاكەتكە ئۇچرىشىمنى خالايدۇ. مەن ئۇنى ياخشى بىلىپ، سېزىپمۇ ژۈرىمەن. شۇنىڭ ئۈچۈن مەن يېنىمغا، مېنى قورغايدىغان بىر كۈچلۈك مۇھاپىزەتچى ئالمىسام زادىلا بولمايدېكەن. نەچچە كۈندىن بېرى ئويلاپ، فازېندىڭىزدىكى ھېلىقى مەن كۆرگەن ئالمۇتىلىق ژىگىت، بىزنىڭ ئەلىشېرنى چېمپىون قىلغان سپورتسىمېننى لايىق كۆرۈۋاتىمەن! سىز، ئۇ تۇغقانىڭىزغا ئېيتسىڭىز، مېنىڭ مۇھاپىزەتچىم ھەم شوفېرىم بولۇپ، مېنىڭ يېنىمدا ژۈرسە؟ قانچە دېسە تۆلەيمەن. چىراي- شەكلى، گەپ- سۆزلىرىمۇ ژايىدا بالا ئېكەن. ئۇ تۇغقانىڭىز ماڭا بەك يېقىپ قالغان. ئۆزۈممۇ ئۇ ژىگىتنى ياخشى كۆرۈپ قالدىم. سىز ئېيتىڭ، ياق دېمىسۇن، - دەۋاتىدۇ.

مەن ئەكرەمژان ئاكامغا نېمە دېيىشىمنى بىلمەي، лئۆزى بىلەن گەپلىشىپ كۆرەي، نېمە دەيدىكېن؟╗دەپ قويدۇم.

كۈتۈلمىگەن بۇ تەكلىپتىن مەن نېمە ئېيتارىمنى بىلمەي، ھاڭ قېتىپ تۇرۇپ قالدىم.

- نېمە بولدى، ئۇكام. ئويلىنىپ كەتتىڭىزغۇ؟- ئەمەتژان ئاكامنىڭ بۇ سۆزى مېنى، ئۇيقۇدىكى ئادەمنى چۆچۈتۈپ ئويغىتىۋەتكەندەك قىلدى.

- بىلمەيمەن، ھەر ھالدا ئويلىنىدىغان گەپ ئېكەن، - دېگەن سۆزنى ئارانلا ئېيتتىم.

- ئەكرەمژان ئاكام بىلەن بىز تولا يېقىن، قەدىردان. ئۇ كىشىنىڭ ئىلتىماسىنى رەت قىلىشقا كۆڭلۈم چىدىمايدۇ... ھەر ھالدا، سىز مېنى توغرا چۈشىنىڭ، ئۇكام! سىز ماڭا، بىزنىڭ ئاىلىگە ئارتۇقچىلىق قىلىۋاتقىنىڭىز يوق. ئەكسىچە سىزنىڭ پايدىڭىز بىزگە كۆپ تېگىۋاتىدۇ... سىزنى ھېچ يەرگە قويۇپ بەرگۈمىز، ئەۋەتكۈمىز يوق. بىراق، ئەكرەمژان ئاكىمىز تولا سىزنى سوراپ، مېنى خىژالەت قىلىۋاتىدۇ. лمېنى ئاكام دېسىڭىز، ئالمۇتىلىق ئۇ تۇغقانىڭىزنى ماڭا بېرىسىز؟╗دەپ تۇرۇۋالدى. مەن نېمە قىلىشىمنى بىلمەيۋاتىمەن. лئۇ ياققا تارتساڭ ھارۋۇ سۇنىدۇ، بۇ ياققا تارتساڭ ئۆكۈز ئۆلىدۇ╗دېگەندەك ئىش بولۇۋاتىدۇ قاراڭ؟ شۇنىڭ ئۈچۈن مەن ئەكرەمژان ئاكىغا؛лئۆزى بىلەن سۆزلىشىپ كۆرەي╗دەپ قويدۇم.

- بولىدىغان ئىش ئېكەن. بىراق، مەن بىلمەيمەن. تاغام بىلەن ئانام نېمە دەيدۇ، شۇلاردىن سوراش كېرەك. ئەگەر ئۇلار توغرا كۆرسە، رازىلىق بەرسە، سىز ئۈچۈن مەن قارشى ئەمەس، ئاكا!- دېدىم.

مېنىڭ بۇ سۆزىمدىن ئەمەتژان ئاكام تولىمۇ رازى، خۇرسەن بولۇپ كەتتى...

مېنىڭ بۇ سۆزنى دېيىشىمدىكى سەۋەب، بىرىنچىدىن، ئاتا- ئانامدەك ئەزىز بولۇپ كەتكەن مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامغا بولغان چەكسىز ھۆرمىتىم، ئىشەنچىمدۇر. ئىككىنچىدىن، ئۇلارنىڭ قەلبىدىن تېخىمۇ چوڭقۇر ئورۇن ئېلىشتۇر. ئۈچىنچىدىن، ئېغىر كۈنلەردە ماڭا ئەسقاتقان، ئەسقىتىۋاتقان، باش- پانا بولۇۋاتقان بۇ كىشىلەرنىڭ رازىلىغىسىز، رۇخسىتىسىز خوپ دېسەم، بۇ مېنىڭ قىپ- قىزىل تۇزكورلىغىم... ياماننى ئويلىماي، ياخشى يوق دېگىنىدەك، ئەتە- ئۆگۈن، ياخشى كۈننىڭ يامىنىدا، ئۇ بايۋەچچە ئاكىمىز ئىككىمىز چىقىشالماي، مەن ئۇنىڭغا ياقماي قالسام، ئۇ چاغدا مېنىڭ بارار ژايىم پەقەت مۇشۇ يەر، مۇشۇ كىشىلەر بولۇشىنى ئوبدان بىلگىنىم ئۈچۈن лتاغام بىلەن ئانام رازى بولسا، رۇخسەت قىلسا، بارسام باراي╗دەپ، بۇ ئىشنى ئۇلارنىڭ ئۆزىگە ئارتىپ قويدۇم.

شۇ ئارىدا زىبىنىسا ئانامنىڭ تامىغىمۇ تەييار بولدى. ئەژايىپ ئوخشىغان پولۇنى تاغام، ئانام، ئەمەتژان ئاكام تۆلتىيلەن ئىشتەي بىلەن يېيىشتۇق. بىر- ئىككى پىيالىدىن چاي ئىچىشكەندىن كېيىن، ئەمەتژان ئاكام شۇنداق دېدى؛

- ئەكرەمژان ئاكام بىزنىڭ قەيسەرنى بۇلتۇر مۇشۇ يەرگە چىققاندا، ئەلىشېر ئىككىسىنىڭ ئويۇنىنى كۆرگىنىدىن كېيىن ياقتۇرۇپ، ياخشى كۆرۈپ قالغان ئېكەن. лئالمۇتىلىق ئاشۇ تۇغقان ئۇكىڭىز مېنىڭدە ئىشلىسە. مېنىڭ مۇھاپىزەتچىم ھەم شوفېرىم بولۇپ، يېنىمدا ژۈرسە. قانچە ئايلىق دېسە، شۇنچە تۆلەيمەن!╗دەپ، تولا سوراپ كېتىۋاتىدۇ. ئۇنداق بولغىنى، ئەكرەمژان ئاكىمىزغا ئوخشاش كاتتا بايلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ھازىر يېنىدا بىردىن مۇھاپىزەتچىلىرى بار. شۇڭلاشقا ھازىرقى قالايمىقانچىلىق زاماندا ئەكرەمژان ئاكام ئۆزۈمگە مۇھاپىزەتچى ئالمىسام بولمايدېكەن دەپ، قەيسەرنى لايىق كۆرۈۋېتىپتۇ. بۇ سۆزنى قەيسەرگە ئېيتسام، лتاغام بىلەن ئانام توغرا كۆرسە، رازى بولسا، رۇخسەت قىلسا، بارسام باراي╗ دەۋاتىدۇ. سىلەر بۇنىڭغا نېمە دەيسىلەر؟- دەپ ئاتىسى بىلەن ئانىسىغا قارىدى.

- بارىكاللا، ياشاڭ ئوغۇلىم!- دېگەن تاغامنىڭ كۆزلىرىدە نۇر چاقنىغاندەك بولدى. - بىزدىن رۇخسەت سورىغىنىڭىزغا مىڭ رەھمەت، ئوغۇلىم!

- ۋاي، ئايلىنىپ كېتەي، بالام، - زىبىنىسا ئانام مەندىن چەكسىز رازى بولۇپ. - سىزگە ئوخشاش ئەقىللىق بالىنى تۇغقان ئانىڭىزغا، ئۆستۈرگەن ئاتىڭىزغا تەشەككۈر!

- مەن ئۆزۈمنى مۇشۇ ئاىلىنىڭ بىر ئەزاسى، سىلەرنىڭ كەنژە بالاڭلار دەپ ھېسابلايمەن. شۇنداق بولغاندىن كېيىن، سىز ئەزىز ئاتام، ئانامنىڭ رازىلىغىسىز، رۇخسىتىسىز قانداق ئىش قىلاي؟- دېدىم...

лياخشى سۆز قىلساڭ، ئېلان ئىنىدىن چىقىدۇ╗دەپ قويىدېكەن.

توققۇزى تەل بۇ كىشىلەرگە كېرىكى، پەقەتكىنە ياخشى سۆز، شېرىن سۆز! بۇنى مەن ياخشى بىلدىم. شۇڭا شېرىن سۆز قىلىشقا، ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشقا تىرىشاتتىم. ئېغىزىمدىن چىقىۋاتقان ئاشۇ شېرىن سۆزلەر ياسالما، يالغان سۆزلەر ئەمەس، ژۈرىگىمنىڭ ئەڭ ئاستىنقى قاتلاملىرىدىن چىقىۋاتقان يۈرەك سۆزلىرىم ئىدى! سەۋەۋى، بۇ دۇنىيادا، ۋەتىنىدىن، تۇغۇلۇپ- ئۆسكەن ئەزىز شەھىرىدىن ژىراقتا ژۈرگەن تىكەندەك يالغۇز مەن ژىتىمغا، بىرەر قاياشى يوق مەن مۇساپىرغا ئاتا- ئانىنىڭ مېھرى- مۇھەببىتى، قېرىنداشنىڭ كۆيۈمچانلىقى بىلەن يار- يۆلىگى ھاۋا بىلەن سۇدەك كېرەك، ھاژەت ئىدى...

مەن مەڭگۈگە يوقاتقان ئاشۇ نەرسىلەرنى قايتىدىن تېپىۋالغان ئىدىم!

ئاللاھغا كېچە- كۈندۈز رەھمەت ئېيتاتتىم، شۈكرى كەلتۈرەتتىم!

- ئەلۋەتتە، سىز بىزنىڭ بالىمىز، زىبىنىسا ئىككىمىزنىڭ كەنژە ئوغۇلىمىز!- دېدى تاغام. - ئاتا- ئانىسى ياخشىنىڭ پەرزەنتلىرىمۇ ياخشى بولىدۇ، دەپ بىكار ئېيتمىغان؟ سىزگە قاراپ بىز، ئاتا- ئانىڭىزنىڭ ياخشى ئادەملەر ئېكەنلىگىگە كۆزىمىز ئوبدان يەتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە تۇداخۇنغا ئوخشاش ياخشى ئىنساننىڭ ھەدىسىنىڭ ئوغۇلى ئېكەنسىز...

лئېھ، تاغا، سىز مەرھۇم ئاتامنى كۆرگەن بولسىڭىز، ئۇنىڭ قانچىلىك ئالىيژاناپ، ئۇلۇغ ئىنسان ئېكەنلىگىگە كۆزىڭىز ئوبدان يېتەتتى. ئابلىمىت ئەپەندىم دېسە، غۇلژا شەھىرىدە تونۇمايدىغانلار ئاز ئىدى. مەرھۇم ئاتامنىڭ بىر- بىرىسىدىن ئېسىل، ئەژايىپ دوست- بۇرادەرلىرى بولىدىغان. ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئالىملارمۇ، يازغۇچى- شاىرلارمۇ، سەن№ئەتكارلارمۇ، باي- سودىگەرلەر بىلەن كەمبەغەل- نامراتلارمۇ ، ھەتتا قىمارۋاز- بەڭگىلەرمۇ بار ئىدى. ئاتام ئۇلارنىڭ ھەممىسىگە بىر خىل مۇناسىۋەت قىلاتتى. ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئاتام ئۈچۈن ئوخشاش قەدىردانلار ئىدى. شۇڭا ئۇلار ئاتامنى تولىمۇ ھۆرمەتلەتتى، ئەزىزلەتتى، ئۇنىڭ بىلەن پەخىرلىنەتتى.

ئانام تولىمۇ مېھرىبان، كۆيۈمچان، ئاق كۆڭۈل، مېھماندوست، پەرىشتىدەك ئايال ئىدى!...

مەن ئاشۇ ئەزىزلىرىمدىن مەڭگۈگە ژۇدا بولغان يالغۇز ژىتىممەن! ۋەتىنىدىن، تۇغۇلۇپ- ئۆسكەن ئەزىز ژۇتىدىن ئايرىلغان مۇساپىرمەن! بۇلارنى سىلەر بىلمەيسىلەر؟ مەن سىلەرگە يالغان ئېيتتىم... يالغان گەپ قىلىشقا مەژبۇرمەن. بۇنى سىلەر كەچۈرىڭلار؟ ئاللانىڭ ئۆزى كەچۈرسۇن، دەپ سورايمەن. ۋاقتى كەلگەندە، مەن ئۆزۈم ھەممە گەپنى سىلەرگە ئېيتىمەن. شۇ چاغدا بۇ يالغانچىلىقىم ئۈچۈن سىلەردىن كەچۈرىم سورايمەن. مېنىڭ بېشىمغا كەلگەن ئېغىر كۈنلەرنى، قارا قىسمەتلەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، مەن ئويلايمەن، سىلەر مېنى ئەيىبلىمەيسىلەر، مېنىڭدىن رەنژىمەيسىلەر؟ ئىلاھىم، ئۇ ياخشى كۈنلەرمۇ كېلىپ قالار. مەن ئاللاھدىن كېچە- كۈندۈز شۇ كۈنلەرنىڭ تېزىرەك كېلىشىنى سوراۋاتىمەن؟!- دېگەڭە ئوخشاش ئويلار خىيالىمدىن كەچتى.

- ئەكرەمژان ياخشى ئادەم، - دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى تاغام. - ئەگەر ئۇ كىشى سىزنى ئۆزىگە ھەم مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ ئىشقا ئالىمەن، دەپ ئىلتىماس قىلىۋاتقان بولسا، مەن ئويلايمەن، تولا ئوبدان ئىش بولىدېكەن. ئۇنداق چوڭ، كاتتا بايلارنىڭ قولىدا ئىشلەش، بولۇپمۇ ھازىرقى زاماندا بەك كېرەك ئىش.

- مەنمۇ ئاشۇ تەرەپلىرىنى ئويلاپ، ماقۇل دەۋاتىمەن. بىراق، قەيسەر سىلەرنىڭ رازىلىقىڭلارسىز، رۇخسىتىڭلارسىز خوپ دېگىنى يوق، - دېدى ئەمەتژان ئاكام.

- بىزنىڭ ئاغىزىمىزغا قاراۋاتقىنىڭىزغا رەھمەت، ئوغۇلىم!- دېدى تاغام.

- ئەگەر مەن ئۇ كىشىگە شۇنچىلىك كېرەك ئادەم بولۇپ قالسام، مەيلى، مەن رازى. بىراق، ئۆزى مۇشۇ يەرگە چىقسۇن، تاغام بىلەن ئانام ئىككىسىدىن مېنى سورىسۇن؟ ئۇنىڭسىز مەن ئۇ كىشىنىڭ ئالدىغا بېرىپ؛лمېنى ئۆزىڭىزگە ھەم مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ ئىشقا ئالىمەن دېگىنىڭىزگە رەھمەت. مەن كېلىشتىم╗دەپ ھېچ قاچان ئېيتمايمەن. ئۇنىڭسىزمۇ ماڭا مۇشۇ يەر بەك ياقىدۇ؟- دېدىم.

مېنىڭ بۇ سۆزلىرىمنى ئاڭلىغان ئەمەتژان ئاكام ئاتىسى بىلەن ئانىسىغا لاپ ئېتىپ، مەنالىق قارىدى.

- بالىكاللا، ئوغۇلىم. ژىگىت دېگەننىڭ مۇشۇنداق غۇرۇرى ئۈستۈن بولۇشى كېرەك!- دېدى تاغام.

- بولىدۇ&#